«Şarhlovçi» loyihasining 4-sonida serqirra ijodkor, «Everton» himoyaçisi Maykl Kinning qiyofadoşi, otasiga munosib davomçi bölişga intilayotgan Hasan Turdialiyev bilan suhbatlaşdik.
.
«Şarhlovçi bölaman» degan niyatim yöq edi
– Şu sohaning içida katta bölganman, desam ham böladi. Dadam – Davlat Turdialiyev bu kasbning yetuk vakillaridan edi. Maktab va institutda öqib yurgan kezlarimda televideniyega borib yurardim, lekin u paytda «şarhlovçi bölaman» degan niyat yöq edi. Çunki dadam ham aytardi: «Yaxşi kasb. Köça-köyda köpçilik taniydi, ammo bizda bu soha rivojlanib ketmagan. Universal böl». Madaniyat va san’at institutiga kirişimga sabab ham şu edi.
– Şu sohaning içida katta bölganman, desam ham böladi. Dadam – Davlat Turdialiyev bu kasbning yetuk vakillaridan edi. Maktab va institutda öqib yurgan kezlarimda televideniyega borib yurardim, lekin u paytda «şarhlovçi bölaman» degan niyat yöq edi. Çunki dadam ham aytardi: «Yaxşi kasb. Köça-köyda köpçilik taniydi, ammo bizda bu soha rivojlanib ketmagan. Universal böl». Madaniyat va san’at institutiga kirişimga sabab ham şu edi.
Ammo dadam kutilmaganda olamdan ötdilar. Hammasi tezda bölib ketdi. Öşa paytda tentirab qoldim. «Endi nima qilaman?» degan savol 24 soat miyamdan ketmadi. Nimadir qila olişimni bilardim, tanlov imkoniyati qolgandi. Dadamning hamkasblari, şogirdlari «Sport» telekanaliga kirişni maslahat berişdi. Şu örinda Jamoliddin Bobojonov, Eldor Mustafoyev va Davron Fayziyevlarga rahmat aytmoqçiman. Öşa paytda qölimdan keladigani şu edi. Institutni endi bitirgandim, teatrda oylik juda past edi. Rözğor taşvişi sabab televideniyeni tanladim. «Xabarlar»da işladim, turli körsatuvlarda boşlovçilik qildim, anonslar öqidim, dublyajlarda qatnaşdim. Biatlon şarhlaş orqali köproq ösdim, deb öylayman. Keyin futbolga ötdim. Boşida oddiy öyinlarni şarhladim, umuman vaziyat bölmaydigan bahslar bölardi.
Futbol bu kasbning eng çöqqisi ekanligini tuşunardim. «UzReport»ga ötişimga sabablardan biri ham şu böldi, çunki «Sport»da u payti translatsiyalar kam, şarhlovçilar köp edi. Ösiş uçun köproğini xohlar ekansiz. Davron akaga istagimni aytdim, «Aytib köraman» dedilar. Boşida közim yetmagandi. Öşa vaqtda telekanal qişki olimpiada translatsiyasini sotib olgandi. Universalligim qöl keldi, öşa musobaqa orqali özimni körsatib oldim. Şu orqali işonçga kirdim.
«San’at yönalişida öqiganimdan afsuslanmayman»
– San’at sohasida öqiganimdan afsuslanmayman. Çunki institutgaça bölgan Hasan bilan undan keyingisi örtasida juda katta farq bor. U yerda yaşirin qirralarimni kaşf eta oldim. Bir gap bor: «San’at institutiga xalq artisti bölib kirasan, yakunda heç kim bölib çiqib ketasan». Menda aksinça böldi, ya’ni «xalq artisti» böldim demoqçi emasman, lekin özimni taniy oldim.
Mavzuga oid
Kursdoşlarim içida hozirgi kunda öz örniga ega bölgan maşhurlar ham bor. Eng maşhurimiz – Yulduz Rajabova. Şuningdek, Ahror Alijonov va Mirkamol Qoraboyevni aytişim mumkin.
Foto: AP
Şarhlovçi kim?
– Şarhlovçi – tomoşabin uçun döst. Futbolni özingiz körsangiz, zerikasiz. Şarhlovçi vositaçi böladi, tuşunmagan vaziyatlaringizga aniqlik kiritib beradi. Heç yöq sökib turişingiz uçun ham kerak.
Şarhlovçilik maktabi yöq. Bu yaxşi deb öylayman. Çunki hamma har xil yönaliş bilan kirib keladi, rang-baranglik böladi.
Şarhlovçida jurnalistlik bilan birga artistizm ham bölişi kerak. Men dastlab artistizmni örganganman, qolganlarda teskarisi. Artistizm bu faqat aktyorlik emas. Nutq va ovoz ham uning içiga kiradi.
«Qornim oçib ketdi» (qiziq voqealar)
– «Sport»da işlab yurgan paytim, şarhlar kassetaga yozilardi. Qandaydir texnik muammo bölib qoldi, qaytadan yozişga töğri keldi. Tuşlik vaqti bölib, qorin oçgandi. Şunda «tezroq bölaylik, qornim oçib ketdi-ku» deganim yozilib qolgan va efirga ketgan.
Qovun tuşirişlar boşida hamma şarhlovçida böladi. «Gol» körsatuvida gapirib turganimda, studiyada bomba portlagandek kuçli ovoz jarangladi. Öşanda kulvorgandim.
Bunday holatlar jonli efirda köp böladi. Masalan, «Futbol studiyasi»da. «Nega kulib boşlaysizlar? » deb savol berişadi. Sirni oçay: Xayrulla aka va Bobur aka qitmirlik qilişadi, efir boşlanişi yoki tugaşida kuldirib qöyişadi. Lekin jonli efirning gaşti bor, unda kiçik xatolar keçiriladi.
Ustozlar, ulardan örganiş kerak bölgan jihatlar
– Asosiy ustozim sifatida dadamni bilaman. Aytgan gaplari şarhlovçilikka oid bölganini ham tuşunaman. «Nimadir qilsang, yuragingni ham qöş. Yuragingni qöşmasang, özing ham, qolganlar ham maza qilmaydi», – derdilar. Samimiy böliş kerakligini ham köp uqtirganlar.
Foto: Tribuna.uz
Bir ustoz tanlaganman, desam ham xato böladi. Xayrulla aka, Davron aka va rus şarhlovçilaridan ham örganganlarim bor.
Kamçiliklarim? Sahna nutqida örganganlarimni takrorlamay qöydim. Dadam 90 daqiqa tempni bir xilda uşlardilar. Joyi keladi: şarh paytida pauza uşlab, dam olyapman. Aslida muxlisni qiziqtirib, tempni uşlab turişimiz kerak.
Davron aka öyin paytida zör analiz qiladilar. Şu jihatni örgana olmayapman. Analiz qilaman desam, öyin qolib ketyapti. Normani topişga qiynalyapman.
Eng yaxşi şerik?
– Aslida odam tanlamayman. Ammo köproq özimni Davron aka bilan erkinroq his qilaman. Xayrulla aka bilan bölsa, sal çegaradan çiqib ketib qolamiz. Bobur aka bilan şarhda esa çegara yöq, desa ham böladi. Şarh qolib, hazil-huzul köpayib ketadi. Özim maza qilaman, lekin tomoşabinlar «böldiye» deb yuboradi-da içida.
Köp tanqid qilmasligi
– Sabablari bor. Ötgan yili «Paxtakor» OÇLda guruhda qolib ketganida, tanqid qildim. Lekin keyin özimga yoqmadi. Dadam «Birovning xatosini töğrilay olişga közing yetsa, tanqid qil» degan ma’noda köp gapirardilar.
Yana bir marta qönğiroq bölgan. «Oqtepa» 0:6ga yutqazdi. «Bu jamoada himoya bormi?» deb gapirib yubordim. Söng öşa jamoa himoyaçisidan telefon böldi: «Otam kuraşmading, deb urişdi», – dedi. «0:6ga yutqazgan jamoani qanday qilib oqlayman? » deb javob berdim. Lekin uning gapidan söng «oşirvordimmi?» deb öyladim. Çunki birovning köngliga ozor berişni yoqtirmaydigan insonman.
Hayotda yaqinlarim bilan köp hazillaşaman, kinoyalardan köp foydalanaman. Biroq şarhda özimni tiyaman.
Foto: Tribuna.uz
«Eng yomon odatlarimdan biri…»
– Kolleksiya qilmasligim – yomon odatlarimdan biri. Institutda köp rollar öynadim, köp spektakllarda qatnaşdim, «Xalqlar döstligi» saroyida «Davr» guruhining konsertida raqsda çiqdim. Lekin birortasini saqlab qolmaganman. Na rasmi bor, na videosi...
Hozir afsuslanaman. Saqlab qöyib, kelajakda bolalarimga körsatsam bölardi. Şarhlarda ham şunaqa. Hozir özimda şarhlagan bitta öyinim bor. Uni ham kursdoşim jönatgan – telegramdan u bilan yozişmalarimiz içidan topaman. Öçirib yuborgan bölsa, u ham yöq (kuladi).
«Futbol studiyasi» vaqti kamligi
– Köpçilik aytadi. Töğri, köpaytirişimiz kerak. Heç bölmasa, bir dastur 1,5 soat bölişi kerak. Ba’zida mavzular köp – ulgurmaymiz. Davron aka va Xayrulla akada bir odat bor: biror mavzuda uzoq tortişuv qilişadi. Şunçaki tahlildan köra, jonli bahsni ma’qul körişadi. Şuni deb boşqa mavzular qolib ketadi. Oxirgi payt «Muxlislarga özinglar javob berasizlar» deb gapiradigan böldim.
«Ösişga erişdim, ammo hamon dangasaman»
– Oldinlari qörquv va bosim bölardi. Şu tomondan ösişga erişa oldim. Rivojlaniş bölyapti, ammo bundan köproğiga qodirman. Yalqovligim bor. Bu odat Xayrulla akadan taşqari barça şarhlovçilarda bor. Qilişim kerak bölgan narsalar köp, sal hafsala bölişi kerak.
«Otam qadrini vafotlaridan keyin bildim»
– Ğalati eşitilişi mumkin, ammo dadam qadrini keyinroq bildim. Hatto ularni şaxsan tanimaganlar kelib, hamdardlik bildirişdi. Erta vafot etişlarini öylamasdim. Yakka öğil bölganim uçun öşanda esankirab qoldim.
Hozir döstlarim ota-onasidan nolişsa, «yeh» deb qöyaman. Çunki özim ham vaqtida qadrlamaganman.
«Formula-1»ning maşhur avtopoygaçisi Mixael Şumaxer – kumirim. Hozir falaj holatida, tirik murda desa ham böladi. Öğli Mik ham poygaçi böldi va yaqinda bir gapini öqib qoldim: «Nega hayot bunday beşafqat? Endi gaplaşişga umumiy mavzularimiz bölganida…». Menda ham xuddi şunday holat. Hozir şarhlovçilik sohasini yaxşi bilaman, ammo gaplaşişga dadam yöq.
Dadam aytardi: «Kasbim tufayli oilamga köp vaqt ajrata olmadim. Öğillaring bölsa, bittasini menga berasan, özim tarbiyalayman. Senga ajrata olmagan vaqtimni unga beraman». Bunga rozi bölgandim. Eng qiziği, dadam hatto mendan köra Davron akaga köproq vaqt ajratganlar. Ba’zida bundan jahlim çiqardi, raşk qilardim.
«Turdialiyev» familiyasi bosimi
– Turdialiyev familiyasi bilan çiqqanimda, «Otasining ortidan kirib oldi-da» deb gapirganlar böldi. Yana Şumaxerni misol qilib keltirsam böladi. Uning öğlini «Formula-1»ga tez olişdi. Vaholanki, u hozirgi darajasiga «Formula-3», «Formula-2»ni yutib çiqdi. Odamlar esa familiyasiga urğu berişaveradi.
Töğri, dadamning şogirdlari qöllab yuborişdi. Familiyam foyda böldi, ammo keyinçalik eplab ketiş ham bor-ku? Agar uddalay olmaganimda, familiyamga qarab ötirişmasdi. «Töğri kelmas ekansan» deb tuşuntirişardi.
Boşida gap-sözlardan xafa bölardim. Hozir bunga e’tibor bermayman. Çunki dadam «faqat şarhlovçi bölaman» degan maqsadda Toşkentga kelganlar. Şuning uçun bu tomondan ulardan öta olmasam kerak.
«Dadam bilan şarhda aqllilik qilib yuborganman»
– Dadam bilan biatlon şarhlaganim esimda. Işlari köp bölgani uçun ayrim bosqiçlarni köra olmaganlar, men esa qoldirmay kuzatardim. Şarhda adaşganlarida, «Unday emas» deb yuborganman. Menga qarab qöyganlarida ham tuşunmaganman. Keyin bildimki, şarhlovçi yonidagi şerigining xatosini berkitib ötib ketişi, yumşoqroq aytişi kerak ekan. Öşanda yoş bölganimdan «aqllilik» qilib yuborganman.
Foto: Tribuna.uz
1-2 marta bölsa ham şarhga birga kirganimdan xursandman. Qiziği, «Yur, menga yordam berasan. Sen qoldirmay körasan-u» deya olib ketardilar. Ba’zida xohlamay borardim. Hozir eslasam, bekor qilgan ekanman, deyman.
– Men biror jamoaga jonimni berib muxlislik qilmaganman. Kimgadir simpatiyam bölişi mumkin. Dadam esa Özbekiston milliy jamoasiga muxlis edilar. Yutqazsa, uyga kayfiyatsiz qaytardilar. Asosan milliy jamoamizda sezardim.
Yana bir holatda bilib qolganman. 2013 yili YeÇL 1/8 finalida «Mançester Yunayted» va «Real» öynagandi. «MYu» 1:0ga oldinda borayotganida, hakam Naniga qizil kartoçka körsatgan. Qizil bermasa ham bölardi. Şunda dadam kayfiyatsiz holda: «Real» qanday hisobda yutganini aytarsan» dedilar-da, körpani yopib uxladilar. Madrid klubi 2ta gol urib, keyingi bosqiçga ötib ketdi. Şunda «MYu»ga befarq emasliklarini sezganman.
«Onam ota kasbni tanlaşimga qarşilik qilmagan»
– Onam san’atni tanlaganimda ham, şarhlovçi bölganimda ham umuman qarşilik qilmaganlar. Yaxşiyam, onam bor. Çunki biror video tayyorlasam, dastlab ularga körsataman. Kamçiliklarini körsatadilar. Monologlar tayyorlaşimda rolga kirişni örgatadilar. Doim meni qöllab-quvvatlab kelganlar.
«Oilamga doim vaqt ajrataman»
– Boşida ayolimning könikişi qiyin böldi, çunki ayni dam oliş kunlari işga ketardim. Şanba-yakşanbada öyinlar böladi. Hozir könikib qolgan.
Men ham xafa qilib qöymayman. Iltimos qilib, yakşanba kungi eng birinçi yoki oxirgi öyin şarhini olaman. Bolalarim hali yoş. Ularni aylantirib, keyin şarhga kelaman. Yoki teskarisi. Oilamga doim vaqt ajrataman.
Şarhlovçilikdan taşqari daromad
– Şarhdan taşqari, rejissyor Oybek Ortiqovga dastur tuzişda va şarhlar taqsimotida yordam beraman. Qolgan şarhlovçilarga nisbatan «UzReport»da köproq bölaman.
Ijtimoiy tarmoqlarga videolar tayyorlayman. Youtube`dan ozroq daromad keladi, telegram kanalimga reklama olib turaman.
Bu soha ança rivojlandi. Daromadim hozir uçun yaxşi, lekin farzandlar katta bölayotganini inobatga olsak, baribir kelajakda qöşimça iş qilmasam bölmaydi. Dadam ham şu sabab AQŞda 4 yil işlab kelganlar. Öşandan keyin uy va maşina oldik.
500 söm, Murod Rizayevning kanstovarida işlagani, ilk maoşi
– Birinçi topgan pulim 500 söm bölgan – Yunusobod bozorida qarindoşimiz bilan sabzi sotganmiz. U paytda hali maktabda öqirdim. Keyin litseyda öqib yurgan kezlarimda dadam Murod Rizayevning kanstovariga işga kiritib qöydilar. 2 oyça işladim, pul qadrlaşni örgandim. Söng televideniyega ötdim. Ilk maoşim 380 ming söm atrofida çiqdi. «Voy, şu bilan oila boqamanmi?» deb qörqib ketdim. Oyning örtasidan kelganim uçun kamroq edi. Keyingi oydan 900 ming söm maoş ola boşladim. Iş köpaygani sari maoş ham ortib bordi.
«Sport»ga qaytiş
– «Sport»dagilar men uçun begona emas. Barça bölimdagilar bilan tanişman. Hammaga yordam berib ketaverardim. Barça uçun «svoy» edim. Şuning uçun qaytişim muammo emas, lekin hozirgi iş joyimdan qoniqyapman.
Takliflar? Yöq, hozirça jiddiy takliflar bölmadi. Lekin öşa yerdagi tanişlar «Qaytsang, yaxşi bölardi» deyişadi.
JÇ-2022 translatsiyasi
– Moliyaviy tomonga borib taqaladi. Raqobat paydo böldi, hamma körib turibdi. Kim köproq pul tiksa, tenderda öşa sotib oladi. Bu borada davlat telekanali bilan raqobatlaşiş qiyin.
JÇ-2022 translatsiyasi huquqini qölga kiritamiz, deb turgandik. Lekin MTRK karrasiga köproq pul berdi. Çempionlar Ligasida ham şunday böldi. Aynan qançaligini bilmayman.
Kirakaş: «Sen Realçisan» (tanqidlar)
– Taksiga çiqqanimda, kirakaş «Sen Realçisan» degan. YeÇL-2019 yarimfinalidagi «Liverpul» – «Barselona» (4:0) öyinidan keyin Kataloniya klubi muxlislari xafa bölişgan. Köp emotsiya berganman, sababi – birinçi öyinda «Barsa» 3:0 hisobida yutgan va javob bahsiga keraksizdek qarab. şarhni menga berişgan. Aslida «Ayaks» – «Tottenhem» öyinini şarhlaşim kerak edi. Bundan jahlim çiqqandi. Voqealar rivoji emotsiyalarga sabab bölgan. Ammo fanatlar «Sen «Barselona» yutqazgani uçun maza qilib şarhlading», deyişgan.
Ba’zida «MYu»çilar yozib qolardi. Mourino davrida jamoa pragmatik öynardi va şunda köp tanqid qilardim, «MYu»ni yomon körasan», deyişardi. Lekin hozir aksini yozişadi: «Siz şarhlagan öyinlarda Ronaldu gol uryapti» deb.
Tanqidlarni oddiy qabul qiladigan bölganman. Jahlim çiqişi mumkin, lekin tezda ötib ketadi. Kommentlarni öqib turaman, töğri tanqidlarni olaman. Şaxsiyatga ötib, gap boşlaganlarga qarab ötirmayman.
– Motivatsion videolarni dastlab pul uçun qilardim. Keyin qarasam, juda kam pul kelarkan. Pul maqsad bölmasligi kerak ekan. Öşa videolar tuşkunlikka tuşgan va ruhan siniqqan qaysidir futbolçiga yordam bersa, xursand bölaman. Nani va Evra haqidagi videolar ança ta’sirli.
Köpçilik biladi – Ronalduga simpatiyam bor. Öz vaqtida uning hayotidan motivatsiya olganman. Bu bilan Messini yomon köraman, demoqçi emasman. Şunçaki Ronaldu köproq motivatsiya beradi, çunki u tanqidlar içida yuradi. Bizning sohamizda ham şunaqa. «Tanqidlardan maza qilaman» degan gapini eşitib, ilhomlanganman. Tanqid sindirişga emas, sizni oldinga undaşga kuç bölib xizmat qilişi kerak.
Özbek futboliga qiziqmasligi, Maykl Kinga öxşaşligi
– «Sport»da işlab yurgan paytlarim qiziqardim. Lekin oxirgi paytda qiziqiş yöqoldi. «Navbahor», «Paxtakor» va «Nasaf» iştirokidagi katta öyinlarni körib turaman, ammo köp emas. Şuning uçun Bobur aka köp kesatadilar.
Foto: AP
Maykl Kin bilan öxşaşlik? Aytişadi. Lekin özimga bu himoyaçi yoqmaydi. Juda oddiy öynaydi, köp xato qiladi. Bu bilan yomon futbolçi demoqçi emasman, har holda APLda töp tepadi.
«DAN xodimi tanib, jarima solmagan»
– Şarhlovçilik ba’zida yordam berarkan. 3-4 bor maşinada qoida buzganimda, DAN xodimlari tanib qöyib yuborgan. Oxirgisi yaqinda böldi. Toğga borgandik. Mumkin bölmagan joydan qayrildim, köprik tagida DAN xodimi turgan ekan. «Yozaman» dedi. Keyin tanib qoldi. Futbol muxlisi ekan. «Inter» – «Liverpul» öyinida kim yutişini söradi. «Liverpul» desam, qöyib yubordi.
Bunday voqealar köp böladi. Yaqinda «Ippodrom» tomondan çiqayotib, belgini körmadim. Yöl bor ekan deb çiqsam, xodim turgan ekan. Kepkani bostirib olib, niqob va közoynak taqqan bölişimga qaramay, ovozimdan tanib qoldi va «ketaver» dedi. Şuningdek, bankda ham tanib içkariga tezroq kirgizib yuborişgan.
Muxlislar, Ahror ekspert
– Rasmga tuşadigan, ijtimoiy tarmoqlardan yozadigan muxlislar bor. Ularning könglini oğritmaslikka harakat qilaman. Lekin hammaning könglini birdek olib bölmas ekan. Bir marta javob qaytarib, keyingisida yozmasangiz, kibrga yöyişadi.
Ahror ekspert? (H.Turdialiyevni «akam», «eng yaxşi şarhlovçi» deb aytgan maktab öquvçisi) «Ofsayd»ga kelganida körişa olmadik. Öşa paytda mehnat ta’tilida edim. Qarindoşlarim özimga jönatib, «Kim edi?» deyişdi. Ota tomonim Farğona, ona tomonim Navoiydan. Ikkala taraf ham narigi tomondan qarindoş deb öylaşibdi.
Eng katta orzu
– Hamma şarhlovçida eng katta orzu milliy jamoaning muhim turnir finalidagi öyinini şarhlaş bölsa kerak. Öşanda bemalol barça his-tuyğularingizni çiqarsangiz böladi. Töğri, ungaça yetib boriş ham bor.
Stadiondan turib şarhlasangiz, yanada gaşti böladi. Ammo şu örinda aytişni istardimki, bizning stadionlarda şarhlovçilarga yaratilgan şaroit, ajratilgan xonalar qoniqarli emas.
Foto: Tribuna.uz
Qisqa savol-javoblar
– Eng yaxşi futbolçi?
– Messi.
– Eng çiroyli 3ta gol?
– Ronalduning «Yuventus»ga va Beylning «Liverpul»ga qayçi uslubida urgan goli, uçinçisi – Jiruning «Kristal Pelas»ga çayon uslubida kiritgan töpi.
– Holand «Mançester Siti»ga mos keladimi?
– Menimça, qiynaladi.
– Eng kuçli jamoa?
– Gvardiolaning «Barselona»si.
– Esda qolarli sensatsiya?
– «Lester»ning çempionligi.
– Ronaldu «MYu»da qolişi kerakmi?
– Qolgani ma’qul. Hamon uning atrofida öyin qursa böladi.
– Siz eng yoqtirmaydigan murabbiy?
– Unai Emeri. Uslubi yoqmaydi.
– JÇ-2022 favoriti?
– Ispaniya.
– Eng kuçli himoyaçi?
– Van Deyk.
– Kutilganini oqlamagan yulduz?
– Kaka.
– Lempard yo Jyerrard?
– Jyerrard.
Ramziy terma jamoa: Janluiji Buffon – Serxio Ramos, Virjil van Deyk, Dani Alves, Roberto Karlos – Patrik Viyeyra, Luka Modriç, Ronaldino – Muhammad Saloh, Kilian Mbappe, Luis Ronaldo.
