Turli davlatlarda eski uylarni buziş qanday amalga oşirilgan?

Pekinning markaziy rayonlari renovatsiyasi. Natija

Qayta quriş aksariyat binolar eskirgan deb topilgan butun boşli kvartallarda ötkazildi. Avvaliga ötkazilgan tadqiqotlarda umumiy maydoni 16,12 mln kv.m. bölgan binolar renovatsiya qilinişi aniqlandi. Dasturning törtga bölingan birinçi bosqiçida 710 ming kişi yaşaydigan umumiy maydoni 7,25 mln kv.m. bölgan kvartallar rekonstruksiya qilindi. Rekonstruksiyadan söng uşbu hududda qurilgan maydon 15,6 mln kv. metrni, jumladan, 11 mln kv. metr yaşaş maydonini taşkil etdi. 1999 yil oxiriga kelib 160 mingdan ortiq oila köçirildi, ularning 43,8%i boşqa rayonlardan uy-joyga ega böldi. 2001–2005 yillarda yana 340 ming oila köçirilişi kutilayotgani ma'lum qilindi.

Renovatsiya dasturi Pekinning markaziy rayonlarida infrastrukturaning yangilanişi va tijorat köçmas mulklari qurilişi uçun şaroit yaratdi. Bundan taşqari, aholining noçor qatlami yaşaş şaroiti sezilarli darajada yaxşilandi, çunki dasturni amalga oşirişning qizğin pallasida xonalar sonini oşirgan va uy-joy qurilişi sanitar normalarini yaxşilagan «Qulay uy-joy milliy loyihasi» qabul qilindi. Dasturni amalga oşiriş vaqtida Xitoyda iqtisodiy ösiş va qurilişning jadallaşişi kuzatildi. Milliy statistika idorasining ma'lumotiga köra, 2005-2010 yillarda Pekinda 300 mln kv. metrdan ortiq inşoot qurildi, bu butun mamlakatda öşa davrda qurilgan barça binolar umumiy maydonining 2-3%ini taşkil etadi.

AQŞda eski uylardan voz keçiş dasturi. Sabablar

Buyuk depressiya va Ikkinçi jahon uruşidan söng Amerikada xaroba uylarni yöqotiş va yirik şaharlarni qayta rejalaştiriş muammosi yuzaga keldi. Bu çoralar iqtisodiy ösişni tezlaştiriş uçun zarur edi. Mazkur muammo 1948 yilgi saylovlarda mamlakatdagi har ikki partiya dasturidan örin olgandi. 

AQŞda eski uylardan voz keçiş dasturi. Jarayon

Keng miqyosdagi dastur 1949 yilda uy-joy töğrisidagi qonun qabul qilinganidan söng boşlandi. Dastur şahar hokimiyatiga şaharni qayta quriş loyihasidan keladigan sof daromadning 60-75%ini taşkil etuvçi grantlar ajratilişini közda tutardi (yerni sotib oliş, aholini köçiriş va uylarni buziş qiymati minus quriliş uçun tozalangan maydonlarni sotişdan keladigan foyda). Bundan taşqari, qonun ipoteka bozoriga davlat suğurta qöllab-quvvatlovini taqdim etardi.

Uy-joy fondini modernizatsiya qiliş bilan şuğullaniş huquqini olgan agentlik tuzildi: u renovatsiya talab qilinadigan uçastkani aniqlar, jamoatçilik tinglovini ötkazar, mahalliy va federal hukumatdan modernizatsiya loyihasini yaratişga rozilik olardi. Bitta loyihani amalga oşiriş uçun bir neça yildan vaqt ketdi. 1966 yilga kelib 300 mingdan ortiq aholi istiqomat qiladigan umumiy maydoni 230 kv.kmdan ortiq bölgan 400 mingdan köproq inşootlarni buzişga ruxsat olindi. Tozalangan maydondan uy-joy (35%), köça va şosselar (27%), sanoat (15%) va tijorat qurilişi (13%) hamda davlat ehtiyojlari uçun (11%) foydalaniş rejalaştirilgandi. Uşbu dasturni moliyalaştiriş töxtatilgan 1974 yilga qadar 2,1 mingdan ortiq renovatsiya loyihasi uçun 51 mlrd dollarga yaqin (2007 yilgi narx böyiça) grant ajratildi.

AQŞda eski uylardan voz keçiş dasturi. Natija

Dastur köplab qarama-qarşiliklarga ega edi va jamiyatda noroziliklarga sabab böldi. U aholining faqatgina qaşşoq qatlamiga tegişli ekanligi, mulk huquqidan mahrum qilişda suiiste'molçiliklarga olib kelganligi, butun boşli şahar tizimlarining buzilib ketişiga, rayonlarning tarixiy qiyofasi yöqolişiga sabab bölganligi qayd etildi. 

Dasturni amalga oşiriş natijasida köplab şaharlar restrukturizatsiya qilindi, köçmas mulk bozori va aholi maskanlarining ijtimoiy tuzilmasi özgardi. Uning iqtisodiy oqibatlari haligaça örganilmoqda.

Braziliyada yangi uylar qurilişi. Sabablar

2010 yil boşidagi ma'lumotlarga köra, Braziliyada mamlakat aholisining 6%ga yaqini istiqomat qiluvçi 6,3 mingdan ortiq favel bölgan. Yetti million oila yaşaş şaroitlarining yaxşilanişiga ehtiyojmand bölgan. Braziliyadagi yuqori darajadagi urbanizatsiya hamda quriliş sohasini rivojlantiriş zaruriyati ham yangi uylar qurilişiga asos bölgan. Favellarning yana bir öziga xos jihati, ularda jinoyatçilik darajasi juda yuqori bölib, bunga qarşi yangi yaşaş kvartallari quriş orqali kuraşiş mumkin deb taxmin qilingandi.

Braziliyada yangi uylar qurilişi. Jarayon

2009 yilda yoppasiga arzon uylar quriş dasturini joriy etiş töğrisida qaror qabul qilindi. U Minha Casa, Minha Vida («Mening uyim, mening hayotim») deb nomlandi. Birinçi bosqiçda $17,5 mlrd ajratilib, 1 mln.ta xonadon quriş rejalaştirildi. Ikkinçi bosqiç 2011 yilda boşlandi —2 mln.ta kvartira quriş uçun $35,1 mlrd ajratildi. Dasturda aholining noçor qatlamiga yangi uylar sotib oliş uçun imtiyozli stavkalarda kredit taqdim etiş közda tutilgandi.

Prezident Dilma Ruseffning iste'fosidan sal oldin uy-joy qurilişi uçun yana 60 mlrd dollardan ortiq mablağ ajratilişi ma'lum qilindi, ammo amalda 2015 yil örtalarida mablağ yetişmasligi sababli jarayon töxtab qolgandi. Yangi hukumat moliyalaştirişni qisqartirib va uni manzilli qilib dasturni davom ettirmoqçi ekanligini bildirdi. 

Braziliyada yangi uylar qurilişi. Natija

2017 yil aprel oyi holatiga köra, sönggi 12 oyda mamlakatda qurilgan uylarning 80%dan ortiği Minha Casa, Minha Vida uluşiga töğri kelgan. Yangi kvartallar qurişdan taşqari, favellarda 2008 yildan buyon uyuşgan jinoyatçilikka qarşi faol kuraş olib borilmoqda.

Dastur şaffof emasligi va korrupsiya bois muntazam tanqid qilingan, bundan taşqari, ularning sifati ham tanqid ostiga olingan. Sörovlarga köra, Rio-de-Janeyroning 10% aholisi Minha Casa, Minha Vida loyihasini qöllab-quvvatlagan. Şaharliklar xonadonlarning kiçik ölçami, zarur infrastrukturaning yöqligi va yangi yaşaş kvartallari uzoqligidan şikoyat qilişgan. Ammo bu kamçiliklarga qaramasdan, ekspertlarning fikriça, yangi uylar qurilişi yaşaş şaroitlarini yaxşilaşga zarurati bölgan oilalar sonini kamaytirgan.

Şarqiy Germaniyadagi şaharlar rekonstruksiyasi. Sabablar

Germaniya birlaşganidan söng GDRda ma'naviy eskirgan uylar muammosi yuzaga qalqib çiqdi. Uylardan foydalaniş katta xarajatlarni talab qilar, ulardagi isitiş tizimlari eskirgan, liftlar yöq edi. XXI asr boşiga kelib Şarqiy Germaniyada 1 mlnga yaqin taşlandiq binolar  mavjudligi ma'lum böldi, bu uy-joy fondining 13%ga yaqinini taşkil etardi.

Şarqiy Germaniyadagi şaharlar rekonstruksiyasi. Jarayon

2002 yilda Germaniya hukumati yangi  federal yerlarda, keyinçalik Ğarbiy Germaniyada şaharsozlikni moliyaviy qöllab-quvvatlaş dasturini işga tuşirdi. Asosiy maqsad ortiqça maydonlarni qisqartiriş va yaşaş şaroitlarini yaxşilaş uçun binolarni rekonstruksiya qiliş edi. Taşlandiq uylarni buziş federal va mahalliy budjet hisobiga amalga oşirildi, binolarni rekonstruksiya qilişda esa şahar hokimiyati ham iştirok etdi. 

Şarqiy Germaniyadagi şaharlar rekonstruksiyasi. Natija

Ğarbiy va Şarqiy Germaniyadagi şaharlarni rekonstruksiya qilişda 494 şarqiy hamda 530 ğarbiy şahar va munitsipal tuzilmalar qatnaşdi. 2016 yilda ötkazilgan tadqiqotlarda dasturlarning muvaffaqiyatli amalga oşirilgani öz isbotini topdi.

Rekonstruksiya dasturi birinçi navbatda u eski binolarni tiklaş emas, böş binolarni buzib taşlaşga qaratilgani  uçun tanqid qilindi.