Pullik yöllar şahar içidagi tirbandliklarga yeçim böla oladimi?

— Eng birinçi muhim qoida – sohani tartibga soluvçi qonunçilik bazasi bölişi şart, — deydi Toşkent avtomobil yöllarini loyihalaş, quriş va ekspluatatsiyasi instituti «Avtomobil yöllarini quriş va ekspluatatsiya qiliş» kafedrasi mudiri, texnika fanlari nomzodi, dotsent Asliddin Öroqov. — Masalan, ertaga biror işbilarmon pullik yöl quriş uçun Özbekistonga investitsiya kiritmoqçi deylik. Xöş, u nima qiladi? Eng avvalo, uşbu mamlakatda huquq va manfaatlarini himoya qiladigan qonunlarni örganadi. Agar bunday baza bölmasa-çi? Unda öz-özidan tadbirkor loyihadan voz keçadi. Boisi har qanday işbilarmon biror davlatga investitsiya kiritişdan avval öşa yurtda uning huquqiy manfaatlari, yönaltirgan mablaği töliq himoya qilinişini istaydi. Afsuski, bugun bizda bunday qonun mavjud emas. Şu bois ayni kunlarda qonunşunoslarimiz tomonidan sohani tartibga soluvçi huquqiy me'yorlar işlab çiqilmoqda. Yana bir muhim qoida — pullik yöllardan foydalaniş haydovçi uçun har doim ixtiyoriy bölişi, bunday yönalişlarda parallel ravişda, albatta, muqobil davlat yöllari, ya'ni bepuli ham bölişi şart. Çunki davlat yöllariga soliq tölayotgan fuqaro nima uçun yana pul sarflab yöldan foydalanişi kerak?! Qolaversa, biror yönalişda faqat pullik yöl bölsa-yu, avtomobili bor, ammo mablağ tölaşga imkoniyati yöq inson manzilga qanday yetib oladi? Şuningdek, davlat yöllarining sifati pullisiga juda yaqin bölişi zarur. Davlat yöli sifatsizligi bois, haydovçi özi va avtomobilining xavfsizligi hamda uzoq vaqt yöqotişini öylab tijoriy yöldan yurişga majbur bölsa, xalqaro talablar buzilgan, foydalanuvçining huquqlari esa poymol qilingan hisoblanadi. Aytmoqçimanki, davlat nazoratidagi yöllarni tartibga keltirmay turib, pullik yöllarni qurib bölmaydi. Yana bir muhim şarti şuki, tijoriy yöllar orqali manzilga yetib oliş vaqti davlatniki bilan unçalik farq qilmasligi lozim.

Haydovçi va yölovçiga qanday qulayliklar yaratiladi?

— Eng asosiy qulaylik, bu — yuqori tezlik, harakatning erkinligi, — deydi Asliddin Öroqov. — Agar pullik yöllar avtomagistral maqomida qurilgan bölsa, u holda harakatda minimal tezlik çeklanadi, yuqorisi esa aksinça. Ya'ni avtomagistral yöllarga sekin harakatlanadigan avtomobillar qöyilmaydi. Şuningdek, pullik yöllarda harakat iştirokçilariga servis xizmatlari sifatli taşkil etiladi. Yöl tekis, ravon, yuqori tezlik va ötkazuvçanlik qobiliyati böladi. Avtomobillarga yoqilği quyiş va yuviş şoxobçalari, ustaxonalar uzluksiz işlaydi. Yöl böyi mintaqa kökalamzorlaştirilib, mikroiqlim, arxitektura-landşaft dizayni yaratiladi. Çunki haydovçi yölda ketayotganda yon-atrofdan estetik zavq olişi, jismonan va ruhan toliqib qolmasligi, eng asosiysi, keyinçalik ham bunday yönalişdan foydalanişni ixtiyoriy tanlaşi lozim. Qolaversa, pullik yöllar çetida ovqatlaniş şoxobçalari, kafe va restoranlar, qisqa va uzoq muddat hordiq çiqarişga möljallangan kemping markazlari, motellar, sport maydonçalari, çömiliş havzalari, hojatxonalar quriladi. Ammo bu – bepul yöllarda haydovçilarga umuman qulaylik bölmasligi kerak, degani emas.

Tölov qanday amalga oşiriladi?

Pullik avtomobil yölidan foydalaniş «Avtomobil yöllari töğrisida»gi qonun asosida tartibga solinadi. Bunday yönalişdan imtiyozli foydalaniş huquqini beriş şeriklarning ikki tomonlama kelişuvi asosida belgilanadi. Haydovçi yöl taloni, tölov punktida tölovni amalga oşiriş, avtomatik tölov kabi bir neçta usullardan foydalanişi mumkin. Buni kiriş punktida taşkil etilgan şaroitdan kelib çiqib, mijozning özi tanlaydi.

Pullik yöllar şahar içidagi tirbandliklarga yeçim böla oladimi?

Bugun Toşkent şahri va bir neçta viloyat markazlaridagi avtomobil yöllarida kunning ma'lum vaqtlarida katta tirbandliklar yuzaga kelmoqda. Xöş, bu muammoni pullik yöllar orqali bartaraf etiş mumkinmi?

— Albatta. Ammo bu unçalik töğri yeçim emas, — deydi texnika fanlari böyiça falsafa doktori Abduvohid Yunusov. — Misol uçun, hozir poytaxtimiz yöllarida kuzatilayotgan tirbandliklarga e'tibor bersak, muammo sun'iy ravişda sodir bölayotganini körişimiz mumkin. Ya'ni yöllarning ötkazuvçanlik qobiliyatidan unumli foydalanilmayapti. Qolaversa, tirbandliklar, asosan, çorrahalarda bölmoqda. Bu muammoni esa öşa joyga 2 yoki 3 qavatli yöl ötkazgiçlarni quriş orqali ham hal qilsa böladi. Sönggi yillarda poytaxtimizda bunday inşootlar bunyod etilgan çorrahalardagi transportlarning harakati bir maromga tuşgani sözimiz isboti, albatta.

Xulosa

Pullik yöllar qurilişi, ayniqsa, turizm sohasi rivojlanişiga katta turtki beradi. Köplab odam xizmat körsatiş yönalişida doimiy iş bilan ta'minlanadi, mamlakat iqtisodi yuksaladi. Qolaversa, bu qulaylik haydovçilarga tanlaş imkonini taqdim etadi.