«15 soatlik iş kuni, koreys oşxonasi va özbek şovvozlari». Koreya orzusining ikkinçi tomoni

Bajariş lozim bölgan vazifani qisqaça tuşuntiraman. Ikki kişi maşinalardan yukni tuşiradi, boşqa ikki işçi qutilarning ma'lumot yozilgan birkasini yuqori tomonga töğrilab qöyadi. Avtomat tarzda işlaydigan maxsus eskalator yuklarni birma-bir skanerdan ötkazadi. Yoki buning aksi, ombordagi yuklarni maşinalarga ortiş talab etiladi. «Kattalar»ning xohişiga binoan, vaqti-vaqti bilan pozitsiya özgarib turadi.

Har 4 soatda beriladigan 20 daqiqalik tanaffusni aytmasa, nafas olişga ham ruxsat yöq: «Işla va tez-tez işla!»

«Burger-breyk» biroz nafas rostlaş uçun ayni muddao böldi. Şukr, biz borgan joyda musulmon işçilarga, odatdagidan farqli ölaroq, maxsus tovuq göştli burger tarqatişar ekan. Tungi nonuşta payti esa ovqatlar asosan çöçqa mahsulotlari bilan töyintirilgan. «밥» (qaynatilgan guruç) - biz iste'mol qilişimiz mumkin bölgan yagona taom edi.

Xullas, işning endi yarmi ortda qolgan, biz esa holdan toyişga ulgurgandik. Peşonadan çiqqan ter daqiqa qadrini anglatayotgandek edi göyo. «Men Koreyaga buning uçun kelmaganman» - şunday nido kelib qoçib qolgingiz keladiku-ya, lekin boşqalardan hayo qilasiz. Biroz tajribasi borlar taskin bergan böladi: «Çidang, evaziga 100 dollar tölaşadi».

Ba'zida boşliqlarning munosabati sabr kosani töldirgudek böladi. Ayni şu omil köp janjallarga sabab bölar ekan.

15 soatlik mehnatdan söng, ertalab çamasi soat 9larda işni tugatib, xizmatimiz evaziga 90 dollar olib qaytarkanmiz, özimga özim söz bergan böldim: «Boşqa bunday işga qadam bosmayman!»

«집에 가, 일 없어» (Uyingga bor, iş yöq). «Arbayt samuşil» orqali bir kunlik işlar

Deyarli hamma hududlarda işga taqsimlaş bilan şuğullanuvçi firmalarni uçratiş mumkin. Qöpol qilib aytganda, bu bizning mardikor bozorni yodga soladi, lekin tartibli, zamonaviy uslubda taşkil etilgan. Kimgadir işçi kerak bölsa, şu firmalar bilan boğlanadi va qança işçi kerakligi, bajarilişi zarur bölgan yumuşni tuşuntirgan holda buyurtma beradi. Şu tariqa yetarliça iş örinlari yiğiladi.

Bu kabi firmalarga zavod işçilari şanba-yakşanba kunlari, talabalar esa darslardan böş vaqtlarda murojaat qiladi. Ba'zilar esa doimiy mehnat imkoniyati sifatida ham qabul qiladi. Lekin muammo şundaki, uzluksiz iş bilan ta'minlanişning imkoni yöq.

Iş topişning bu yöli bilan ham tanişiş uçun ryukzakka oxori tökilgan kiyimlarni joylab, erta tong soat 5dan «Arbayt samuşil» (Kunbay iş beruvçi ofis) tomon yölga otlandik.

Metroga tuşarkansiz, odam köpligidan hayratlanasiz: tong sahar bölişiga qaramay, tumonat odam jamoat transportlarida qayergadir şoşib ketmoqda.

Kunbay iş ofisida bizsiz ham «bazm-u jamşid» avjida. Turli millat vakillarini uçratiş mumkin: koreyslar, vetnamliklar, xitoyliklar, bangladeşliklar, qozoqlar, tojiklar va özbeklar...

«Sajangnim» (xöjayin) deganlari bir deganda iş beravermas ekan. Birinçi kun iş nasib qilmadi – yölkiraga kuyib, uyga quruq qöl bilan qaytdik. Dastlab telefon raqamingiz, maşinangiz bor yoki yöqligini sörab olgaç, özimiz aloqaga çiqamiz, deb qutulişar ekan. Agar xabar berişlarini kutsangiz, işsiz qolasiz.

Bir hafta davomida boşliqdan «Çibe ka, il opso - uyingga bor, iş yöq» sözlarini eşitişimizga töğri keldi. Va nihoyat iş beruvçi bizga ham buyurtmalar ajrata boşladi. Quyida kunbay işlarning turlari va vazifalari haqida töxtalamiz.

Konteynerlar yurti

Işlab çiqariş va savdo-sotiq rivojlangan davlatda konteynerlarning uzviy almaşinuvi odatiy hol.

Ba'zi logistik firmalar doimiy işçilar bilan kifoyalansa, ayrimlari kunbay tizimni ma'qul köradi. Xullas, nasiba qöşilib, konteynerlarda Vetnamdan keltirilgan 60 kilogrammlik kofe mahsulotlarini tuşiriş topşirildi.

Ikki kişi baholiqudrat tuşlikka qadar şu iş bilan band böldik. Tuşlikdan söng esa Kolumbiya va Braziliyada yetiştirilgan kofe mahsulotlari joylangan 70 kilolik qoplarni yuk maşinalariga joyladik. Xizmat haqi –70 dollar.

Boğdorçilik

Navbatdagi yönaliş otlar poygasi ötkaziladigan köngiloçar maskan tomon böldi.

Tevarak-atrofda ajoyib muhit hukmron. Tabiiy va sun'iy gözallik uyğunligini köriş mumkin. Bezaklarida asosan otlar tasvirlaridan foydalanilgan yölaklar orqali boğga kirdik. Vazifamiz oddiy – çiroyli daraxtlarni tunda yanada gözal tusga kiritişga xizmat qiluvçi musiqa çiroqlarini böşatişdan iborat.

Foydalanişga hali yaroqli çiroqlarni ham kesib olib, çiqindiga taşladik. Katta ehtimol bilan yangi mavsumga özgaça uslubda dekoratsiya işlari olib borilsa kerak, buyoği bilan qiziqib körmadik. Xizmat haqi – 80 dollar.

Quriliş

Galdagi manzil – toğli hududlardan biridagi sayyohlik maskani. Quriliş davom etyapti, bizning işimiz esa quruvçilarga xalal berayotgan qoldiqlarni tozalaş va olib kelingan ayrim xomaşyo materiallarni joylaşdan iborat böldi.

Nonuşta, çoşgoh va tuşlik öz vaqtida. Agar koreys milliy taomlari muxlisi bölsangiz, muammo yöq. Lekin bizga qiyinçilik tuğdirgani ovqat masalasi böldi. Xizmat haqi –70 dollar.

Xullas, «Arbayt» mehnati sizni universal işçi qilib tarbiyalaydi. Har kuni turli hunarlar egasiga aylanasiz, yangidan yangi hamkasblar bilan işlaşga töğri keladi.

Eng oğir işlar top-uçligidan joy olgan mehnat turi – «Körpa»

Vatandoşlarimiz bilan suhbatlaşib, işlarning oğirlik darajasiga qarab örin tutişi, maoşi şunga yaraşa bölişini yanada yaxşiroq tuşunib oldik. Mavsumiy işlar norasmiy tarzda tabaqalab çiqilganiga guvoh böldik. Dala mehnati sanalgan tarvuz, piyoz kabi eng oğir işlar röyxatiga «körpa»ni ham kiritişar ekan.

Bejiz bunday nomlanmagan, «körpa» – barçamiz bilgan, töşaladigan körpa bilan boğliq. Kuzda Koreya böylab minglab issiqxonalarda qovun ekiladi va issiqxonada haroratni sun'iy kötariş uçun ekin ustiga dastlab klyonka, söng örtaça qalinlikda 2 qavatdan 4 qavatgaça körpa töşaladi.

Bajarilişi lozim bölgan vazifa esa şu körpalarni olib çiqiş va örab boğlaşdan iborat.

Kunduzi issiqxona içkarisida havo harorati 2-3 barobar oşib ketişi sababli iş tunda bajariladi. Iş vaqti – soat 17:00dan 08:00gaça etib belgilangan.

Şaroit havas qilgulik emas. Qoronğida javlon urişga töğri keladi. Yomğir va kunduzi issiqxona devorlari terlaşi hisobiga körpalar suvni ançagina şimib olgan va vazni 10-20 baravar ortgan. Xavfsizlikka kafolat yöq: har xil zararli haşarotlardan himoyalanib, işlaş kerak.

Körpalar suvga töyinaverib juda oğir bölib ketgan, ayrimlari belga oçiqçasiga «duşmanlik» qila boşladi.

Keçki soat 10larga yaqin «yetib keldik» – brigadamiz vakillarining oyoğidan suv ötib ketdi, çanqoq bosişga içimlik suvi yöqligi va tajribasizlik işni kelişilgan vaqtdan ilgari töxtatişimizga sabab böldi. Tabiiyki, xizmatimiz evaziga bir tiyin ham tölaşmadi. Holbuki, öz hisobimiz böyiça har birimiz 30 dollarlik iş bajargandik.

Aytişlariça, jamoasida baquvvat-baquvvat yigitlari bor brigada bunday işga kirişadigan bölsa, kişi boşiga 200 dollardan 400 dollargaça işlab olişi mumkin ekan.

Doimiy işlar. Zavod va fabrikalar

Buyoq işlab çiqarişga ixtisoslaşgan zavodning kiçikroq bölimi. Asosiy vazifa – böyoq tayyorlanadigan katta-kiçik qozonlarni böyoq qoldiqlaridan tozalab yuviş.

Rostini aytsam, iş deyarli qiyin emas, kişi yarim kuçi bilan işlaydi. Lekin böyoq va kislotalarning zararli, ta'bir joiz bölsa zaharli hidi boşni gangitib qöyadi. Şuning uçun bölsa kerak, maxsus qölqoplar va niqob beriladi.

«Duç kelgan kişi işlab keta olmaydi. Bir kunda böşab, qaytib ketganlar köp böldi. Zaharli islar öpkaga salbiy ta'sir körsatadi. Kislota tanaga tegsa, zararli oqibatlarga olib kelişi mumkin», – deydi işçilardan biri. Oylik maoş – 2300 dollar.

Temir quyiş zavodi

Metallga işlov beriş, uni eritiş va quyişga möljallangan ulkan peçlar orasida işlaş talab qilinadi. Qişda balki sezilmas, ammo yoz kunlarida bu zavod içida bölişning özi – katta maşaqqat. Har tomondan lavadek qizib turgan temir bölaklar manzildan manzilga olib boriladi, kerakli şaklga keltiriladi.

«Jahannamning özginasi», – deb ta'riflaşar ekan. Oylik maoş: 3000-3700 dollar.

Ayrim zavodlarda ajoyib odatlar bor. Tuşlik uçun ajratilgan 1 soatlik tanaffus paytida işçilar ovqatlanişdan taşqari badminton bilan ham şuğullanib turişadi. Bu – çigalyozdi maşqi, mehnat unumdorligini oşirişga yordam beradi.

Anjona (안전화) - işçilar uçun maxsus oyoq kiyim. Yuqori va pastki qismi metaldan işlangan. Bunday poyabzalsiz işga qabul qilinmaysiz. Xavfsizlik qoidalariga e'tibor kuçli – deyarli hamma quriliş, dala va köça işlari qölqop, niqob va maxsus oyoq kiyimlari bilan bajariladi.

Özbek oşxonasi

Janubiy Koreyada Özbekistonni his etişning eng yaxşi yöli – milliy taomlar restoranida işlaş bölsa ajab emas. Mijozlarning köpçiligi vatandoşlar. Öşa biz örgangan ta'mdagi oziq-ovqatlar.

Bu yerda özbek oşxonasi va halol oşxona örtasida farq borligini oson seziş mumkin. «Xalqlar döstligi» oşxonasida oşpaz-şaşlikçi bölib işlab kördik. Spirtli içimliklar taqiqlangan.

Lavozimingiz oşpaz bölsa ham, kiçik oşxona bölgani bois barça vazifalar zimmangizda böladi. Oylik maoş - 1000-1500 dollar.

«Özbekça» tovlamaçilik

Ming afsuslar bölsinki, musofirçilikda halol mehnat qilib oila boqaman deb yurgan vatandoşlarimizning haqlariga köz olaytirgan ğalamislar oz emas ekan. Ijtimoiy tarmoqlarda ogohlantiruv postlari berib borilişiga qaramay, ba'zida ularning ham ketmoni uçib turadi.

Kim aldaydi? Qanday qilib? Begona emas, tilni yaxşi özlaştirgan, Koreyada yurib tajriba orttirgan özimizning «şovvozlar». Yurtdoşlarimizni işga joylaştiriş evaziga 200-300 dollar miqdorida xizmat haqi talab qilişadi.

Öylaşingiz mumkin: bu kabi rekrutinglik zamonaviy kasblardan sanaladi. Lekin masala boşqa yerda. Bir iş örniga 3-4 kişidan xizmat haqi olinar ekan. Ba'zida esa öta xatarli, yana ba'zan umuman mavjud bölmagan işlarga joylaştirib, oldindan pul talab etiladi. 

Sanoqli kunlarga işga taklif etişadi, xizmat haqini kelasi haftada plastik kartoçkaga taşlab beriş va'dasi bilan mehnatingizdan foydalanişga urinişadi. Işsiz yurganlar, pulga zaruriyati bor talabalarni çuv tuşirişadi.

Bu kabi tovlamaçilik bir martalik zarar keltirsa, yana bir turi bor ekanki, undan işga joylaşganingizdan keyin ham qutulişning iloji yöq. Bu jarayonda kişiga pand beruvçi omil – tilni bilmaslik. Tovlamaçilar işga joylaştiradi, oylikni iş beruvçi emas, şaxsan özi ta'minlaşini aytadi, lekin har oy birovning haqidan ma'lum bir miqdorda öz nafsi yölida urib qoladi.

Zahmatkaş mehnatkaşlar kimlar?

Yuqorida sanab ötilgan mehnat turlarida işlayotgan özbekistonlik işçilar qaysi qatlam vakillari ekaniga qiziqdik. Şunisi hayratlanarliki, kuzatuvlarimizga köra, oliy ma'lumotlilar, talabalar, yaxşi hunarni egallagan vatandoşlar ularning aksariyatini taşkil etadi. Kimdir uy bitiriş, boşqasi oila taşvişi bilan, yoşlar esa biznes boşlaş payida mana şunday qora mehnatga rozi bölib işlab kelmoqda.

Quyida öz şaxsi oşkor bölişini istamagan yurtdoşlarimizning fikrlari bilan örtoqlaşamiz.

«Özbekistonda buxgalteriya sohasida faoliyat yuritar edim. Turmuş örtoğim magistraturaga qabul qilingaç, birga Koreyaga keldik. Tirikçilik, uy-joy va tadbirkorlik boşlaş maqsadida... »

Oliy ma'lumotli buxgalter

«Maqsadim koreys tilini örganiş bölmagan. Vatanda muqobil iş topa olmadim, öqiş öxşamadi. Hozir ham işlab, ham öqiyapman. Topgan pulim asosan kontrakt tölaşga ketadi»

Til kursi orqali kelgan öquvçi

«Bakalavrni bitirib, Koreyada magistratura bosqiçida öqişni davom ettiryapman. Haftasiga ikki kun öqiş, qolgan paytlarda işlab moliyaviy ahvolni yaxşilab oliş imkoniyati bor. Kontraktni tölaş ham, uyga yordam puli çiqariş ham nasib etyapti, Allohga şukr»

Magistratura talabasi

 «Zavodda işlayapmiz. Asosiy maşğulotimiz – mehnat qiliş, pul topiş va uyga jönatiş. Oilani olib kelişga ruxsat yöq, farzandlarimni soğinaman. Biz kabi işlaş maqsadida kelganlarning asosiy muammosi şu»

E-9 viza vakili

Xulosa: Bu – xobbi emas!

Sönggi söz örnida aytiş mumkinki, heç bir inson bu kabi mehnat va munosabatga xobbi sifatida rozi bölmaydi. Faqat majburlikdan, ertangi kuni bugunidan yaxşiroq bölişiga umid boğlab bajarayotganini tuşunamiz.

Hurmatli öquvçi, yuqoridagi voqelik bilan tanişib, yuzaki tahlil qilgan holda, xulosa çiqarişga şoşilmaslikni söragan bölar edik.

Köngildagidek faoliyat yuritayotgan vatandoşlar qatori, oğir va xavfli mehnat şaroitlarida bir qölidan ayrilgan, tanasiga şikast yetgan, immunitetini yöqotib, turli kasalliklar orttirib olgan hamyurtlarimizni ham uçratdik. Öz yaqinini vatanga jonsiz jönatgan yurtdoşlar faryodiga guvoh böldik. 

Koreyada işlaşning havas qilib bölmaydigan ikkinçi tomoni ham mavjudligi – aççiq bölsa-da, ayni haqiqat.

Bu kabi oğriqli mavzularni «Koreya kundaligi»ning navbatdagi maqolalarida baholiqudrat yoritişga harakat qilamiz.

Eldor Vohidov,
Kun.uz`ning Janubiy Koreyadagi muxbiri.