«Yangi talabalar shaharchasini qurish rejada bor». Toshkent shahar hokimi o‘rinbosari bilan intervyu

Toshkent shahar hokimining yoshlar siyosati, ijtimoiy rivojlantirish va ma'naviy-ma'rifiy ishlar bo‘yicha o‘rinbosari Elbek Shukurov Kun.uzʼga bergan intervyusida poytaxtdagi ijtimoiy munosabatlar, xususan ta'lim va sog‘liqni saqlash tizimidagi masalalar haqida batafsil ma'lumot berdi.

— Toshkent shahri alohida xususiyatga ega, u nafaqat poytaxt, shahar-tuman sifatida boshqa viloyatlardan farqli jihati bor. Aholisi ham boshqa hududlarga qaraganda ko‘proq. Shu jihatdan ijtimoiy masalalarni ko‘tarish shahar-tuman miqyosida qiyinchilik tug‘dirmaydimi?

─ Albatta, buning o‘ziga yarasha qiyinchiligi bor. Toshkentda boshqa viloyatdagi hamkasblarimga qaraganda qiyinroq, desam ham noto‘g‘ri bo‘ladi. Chunki har bir hududning o‘ziga xos xususiyatlari bor. Tumanlarning ham o‘ziga yarasha xususiyatlari bor. Shu jihatlarni ham faoliyat davomida inobatga olish kerak. Misol uchun, Yunusobod, Mirzo Ulug‘bek tumanlarida ko‘p millatli aholi bo‘lganligi uchun shu hududlarda aholining ta'limga, ijtimoiy masalalarga qarashi sal boshqacharoq bo‘lishi mumkin. Shayxontohur, Uchtepa, Olmazor tumanlarida mahalliy aholi ko‘proq bo‘lgani uchun u yerda muhit boshqacha. 

Bugungi kunda poytaxt aholisining zichligi, aholining talabi yuqoriligi, qonunchilik bilan yaqindan tanishligi, aholi savodxonligining yuqoriligi ham muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun yildan yilga aholining ehtiyojni qondirish qiyinroq bo‘lishi mumkin.

─ Boshqa hududlarda yozgi yoki qishki mavsumda asosiy primitv muammolar, gaz, energiya, suv muammosi yoki boshqa xizmatlarning ko‘rsatilishidan norozilik kuzatiladi. Sizning hududingizda ijtimoiy masalalarni amalga oshirishda qanaqa muammolar ko‘proq ko‘zga tashlanadi?

─ Ma'lum vaqt avval shu masalalar bizda ham bo‘lgan bo‘lsa, hozirda aholining talabi sifat masalasida kuchayib bormoqda. Masalan, maktablarning haddan tashqari koeffitsiyenti oshib ketgan holatlari mavjud. Ba'zi hududlarda 1000 o‘ringa 2000 o‘quvchi o‘qiyotgan holatlar bor. Uning yonidagi maktabda esa koeffitsiyent past, 1000 o‘rinda 700 nafar o‘quvchi o‘qiyotgan bo‘lishi mumkin. Ko‘p odamlar tomonidan bu maktabda sifat yaxshiroq degan narsalarni eshitamiz. Kundalik maishiy muammolardan ko‘ra ko‘proq aholi sifatga diqqatini qarata boshladi. Barcha ta'lim yo‘nalishlarida xususiy sektorning kirib borishi ularning o‘zaro raqobatini ham shakllantiryapti, davlat ta'lim muassasalarida ham raqobatchi bo‘lyapti. Qaysi maktabda sifatning qandayligi ko‘rinib qolyapti. Sifat jihatdan farq bo‘lishi mumkin, lekin aynan bugungi kunda koeffitsiyent oshib ketgan maktablarda sifat yaxshi degan stereotip bor. Bu ko‘plab yillar davomida odamlarda tarqalgan ma'lumot.

─ O‘z mikrohududi bo‘yicha o‘quvchi qabul qilish, boshqa mikrohudududga berish uchun esa boshqa choralarni amalga oshirish tatbiq etilmoqda. Bu muammolar keltirib chiqarmaydimi, amalda ish beradimi?

─ Albatta, muammolar bo‘ladi, turli qarashlar bor. Mazkur qarashlarning birida bunda huquqlarning poymol etilishi ko‘rilsa, buni ham rad etib bo‘lmaydi. U ham Toshkent shahar, O‘zbekiston fuqarosi. Shu respublika hududidagi maktabga farzandini berishga haqqi bor. Lekin biz koeffitsiyenti ortib ketgan, bitta sinfda 40talab o‘quvchi o‘tirgan sinflarda o‘z bolasini maktabga berolmayotganlarning huquqlarini poymol qilib qo‘ymaymizmi? Nafaqat bir tomonning, ikkinchi tomonning huquqini ham ko‘rib chiqish kerak. Har bir insonning erkinlik chizig‘i ikkinchi odamning erkinlik chizig‘ida to‘xtaydi. Maktablarga Toshkent shahrining barcha hududlaridan bola olib kelinsa, uning sig‘imi to‘ladi, unda odam sonini ko‘paytirish kerak bo‘ladi. 2-, 3-smenaga o‘tish hollari bo‘lishi mumkin. Shu hududda yashayotganlarning ham huquqi bor-ku, ular to‘lib ketgan sinfga bolasini berolmayapti-ku. O‘qituvchining o‘quvchilarga e'tibori ularning sonidan kelib chiqib taqsimlanadi, bu sifatga ham ta'sir ko‘rsatadi. Bu eng to‘g‘ri, muqobil yo‘l emas, lekin sohani tartibga solish uchun qilish mumkin bo‘lgan vaqtinchalik yo‘llardan biri edi. Bu masala yuzasidan Xalq ta'limi vazirligi bildirgan rasmiy munosabat biz bilan ham muhokama qilingan, bu pozitsiyani Toshkent shahar hokimligi ham qo‘llab-quvvatlaydi.

─ Oliy ta'lim muassasalarining eng ko‘zga ko‘ringanlari ham, miqdor jihatdan ham teng yarmi Toshkent shahrida joylashgan va talabalarni jalb etadi. Har yangi o‘quv yilida talabalar Toshkentga oqib keladi. Toshkent shahar hokimligi darajasida ham, hukumat darajasida ham, Oliy ta'lim vazirligi darajasida e'tibor qaratilmayotgan masala bor. Talabalar qayerda yashaydi? Yotoqxonaga kira olmasligi aniq, joy yetmaydi, 1-, 2-kursdan keyin 200-300 dollarga ijarada turishi kerak, uy ham qimat. Bu masala juda oddiy ko‘ringani bilan juda ham ko‘plab talabalar uchun noqulaylik keltirib chiqaradi. Talabalar uy qidiradi, sarson bo‘ladi. Nega bu masalada e'tibor yo‘q?

─ Bu hozirda eng muhim masalalardan biri. Mavjud imkoniyatimiz oliy ta'lim olishni istovchilarning talabini qondirib bera olmaydi, imkoniyat nisbatan kam. Shu paytning o‘zida bu yig‘ilishlarda ham aytib o‘tildi. OTM ochilganda hammasi ham Toshkent shahrida ochilishi to‘g‘ri emas. Boshqa viloyatlarda ham yoshlar bor. Ularning istak va huquqlaridan kelib chiqqan holda boshqa hududlarda ham OTMlar ochilishi kerak. Albatta, boshqa davlatlarning OTMlari, xususiy OTMlar poytaxtga kelgisi keladi. Poytaxtga kelganda ham aynan shaharning qoq markaziga kelishni istaydi. Ba'zi OTMlarga tugatilayotgan kasb-hunar markazlari binolari taklif qilinadi, lekin aksariyat investorlar shaharning markazidan bo‘lishini istashadi. Bu zo‘r. Lekin aksariyat davlatlarda nufuzli ta'lim muassasalari shahar markazida emas, tinchroq, kattaroq hududda qilinadi. Markazda esa hudud katta bo‘lmaydi. Jozibadorligi oshsin, qulay bo‘lsin, deyishadi. Lekin poytaxtni ta'lim muassasalari bilan to‘lgan hududga aylantirib qo‘ya olmaymiz. Poytaxt iqtisodiyotni rivojlantiradigan, turizm rivojlangan hudud bo‘lishi kerak. Ta'lim muassasalarining poytaxtda bo‘lishi ham yaxshi, bu iqtisodiyotga foyda, talabalar kelgach, pul ham keladi, investitsiya ham keladi. Lekin boshqa tomoni ham bor. Hududlardan eng yaxshi yoshlar poytaxtga kelib, o‘qishni bitirgach qaytib o‘z hududiga ketyaptimi, degan savol bor. Bu savolga javob topish qiyin. Ertaga biz poytaxtni rivojlantiramiz deb, eng aqlli yoshlarni olib kelishimiz mumkin. Fuqarolarga istagan joyida yashashga imkoniyat berish kerak, propiskasini ham hal qilish kerak. Lekin hamma aqllilar Toshkentda yig‘ilsa, viloyatlarni kim o‘ylaydi? Investorlarni faqat poytaxtga emas, hududlarga ham konsentratsiya qilish kerak.

─ Shuncha universitet ishlab turibdi. Kelajakda ularni hududlarga yo‘naltirish mumkin. Lekin ular ayni kunlarda ishlab turibdi. Talabalar kelyapti. Yangi bir talabalar shaharchasini qurish rejada yo‘qmi?

─ Yangi talabalar shaharchasini qurish rejada bor, lekin talabalar shaharchasi deganda katta bo‘sh hudud tushuniladi. Agar kelajakda yangi Toshkent hududi bo‘lsa yoki poytaxtga yaqin hududda buni qurish mumkin. Talabalar shaharchasi infratuzilmasi uchun davlat tushabbuskor bo‘lishi mumkin, lekin biznesni, investorlarni jalb qilib ham bu ishni qilish mumkin. Shuning uchun tadbirkorlar ham bundan manfaatdor bo‘lishi kerak. Katta hududda butun boshli infratuzilma qilinadigan bo‘lsa, talaba chalg‘imaydi. Ko‘p hollarda talabalar OTMga diplom uchun, diplom olib, qayerdadir ishlasam degan maqsadda kirish holatlari bor.

Suhbatni to‘liq video formatda tomosha qilishingiz mumkin. 

Alisher Ro‘zioxunov suhbatlashdi