Qardosh Qirg‘iziston xalqi inqiloblarni “xush ko‘radi”. Mustaqillikka erishganidan buyon o‘z xalqi saylagan barcha prezidentlar ayni shu xalq vakillari tomonidan yo quvib solingan, yo ta'qibga uchragan. Xo‘sh, bu qadar murosasizlik sabablari nimada?
Qirg‘iz Respublikasi ahli hokimiyat vakillarini xushlamaydi
Biz Qirg‘iziston deya ataydigan, asl nomi Qirg‘iz Respublikasi bo‘lgan bu davlat O‘zbekistondan bir kun oldin – 1991 yilning 31 avgustida o‘z mustaqilligini e'lon qilgan. O‘shanda bu mamlakat aholisining ko‘pchiligi qalbiga o‘rnashgan “mustaqillik hokimiyatni istagan paytda ag‘darib tashlash” degan tushuncha hali-hanuz tark etmayapti. Yuqorida ta'kidlanganidek, xalqning o‘zi saylagan prezidentlarning birortasiga hali o‘z vakolatini tinchgina tugatgan yoki pensiyaga xotirjam ketgan emas. Muvaqqat prezident Roza Otunbayeva bundan mustasno, uni ag‘darishga yoki ta'qib qilishga shunchaki ulgurmadilar chog‘i.
Keling, ular bilan birma-bir tanishamiz:
Askar Akayev
Foto: Yekaterina Chesnokova / RIA Novosti
Qirg‘izistonning jami prezidentlari bir-biri bilan solishtirganda ko‘pchilik Akayevni hurmat bilan eslaydi. Sababi mustaqillikning dastlabki og‘ir yillarida davlatni boshqargani, o‘zi haqiqiy olim bo‘lgani, madaniyatli inson ekanligi va o‘rinbosarlaridan farqli ravishda boylikka ular qadar ruju qo‘ymaganidir. Hozir ko‘pchilik Akayev oldida xijolat hissini tuyadi, lekin g‘isht qolipdan ko‘chib bo‘lgan, u quvg‘in qilinib o‘rniga olib kelingan prezident vaziyatni battar chalkashtirib yuborgan.
1944 yilning 10 noyabrida tug‘ilgan Askar Akayev ilm yo‘lidan ketdi. Mamlakat prezidentligiga saylanishidan oldin, 1989-1990 yillarda u Qirg‘iziston Fanlar akademiyasi prezidenti edi. Keyinchalik u o‘tish davrida bu davlatning dastlabki rahbari bo‘ldi. 1995 yilda esa o‘z maqomini saylovlar orqali mustahkamlab oldi.
Akayevning MDH doirasida, xalqaro arenada ham obro‘si yaxshi edi. Ammo olim tobora cho‘kayotgan iqtisodni qutqara olmadi. 2005 yilda g‘alayon ko‘targanlar barchasida prezidentni aybladilar va uning iste'foga chiqarilishi barcha masalalar yechimi ekanligiga qattiq ishondilar. Dastlab bunga qarshilik qilgan Akayev keyinchalik qon to‘kilishining oldini olish maqsadida prezidentlikdan voz kechdi va mamlakatdan chiqib ketdi. O‘shanda uning ish kabinetigacha kirib borgan va hamma yerni vayron qilgan isyonchilar haqidagi lavhalar keyinchalik bu mamlakatdagi boshboshdoqlik ramziga aylandi.
