Endilikda O‘zbekiston fuqarolari o‘zlarining uylari, korxonalari va boshqa mulklari joylashgan yerni xususiylashtirib olish imkoniga ega bo‘lishdi.
Kuni kecha qabul qilingan «Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan yer uchastkalarini xususiylashtirish to‘g‘risida»gi qonun, qo‘rqmay aytish mumkinki, tarixiy hujjat bo‘ldi. Chunki shu paytgacha bizda yer davlatniki, hammamiz undan u yoki bu tarzda foydalanuvchi edik, xolos.
Tarixga nazar tashlasangiz, o‘zbekning qo‘lidan yer tortib olingan kolxozlashtirish davridan beri biz yerdan foydalanuvchi bo‘lib kelganmiz. Sobiq ittifoqning so‘nggi yillarida va Mustaqillik davrida yerni xususiylashtirishga bir necha marta urinish bo‘lgan, ammo bu urinishlar turli sabablarga ko‘ra muvaffaqiyatli yakunlanmagan.
Mana, nihoyat, hukumatning bu masaladagi qat'iy siyosati hamda ijtimoiy-iqtisodiy sharoit taqozosi bilan yerlarni xususiy mulk sifatida rasmiylashtirish imkoni paydo bo‘ldi.
Bu nima degani?
Yerni xususiylashtirishning ahamiyati ikki muhim omil orqali namoyon bo‘ladi.
1. Ma'naviy omil. «Er kishi yer sotmaydi, yer sotgan er bo‘maydi», degan Mirzakarimboy haq edi – yer mulklar orasida eng salmoqlisi va eng qadrlisi ekanini keksa savdogar yaxshi bilgan.
«Qaydan bilsin ot qadrin ot minmagan erkaklar» (M.Yusuf) deganlaridek, yuz yildan ortiq yerga egalik nimaligini bilmagan millat bu hujjatning qadriyu ahamiyatini to‘liq anglamayotgandek. Aslida, bu tarix kitoblariga muhrlanadigan, kelgusida hujjat qabul qilingan kun «kun tarixi» ruknida birinchi navbatda esga olinadigan sanadir.
Yerning xususiy mulkka aylanishi ma'naviy tomondan fuqaroga katta ishonch beradi. Xususiy yerga kishining mehri boshqacha bo‘ladi. Yer egasi o‘zini oyoqda mahkam turgandek his qiladi, uzoq kelajakka doir rejalar tuzadi va istiqbolini aniqroq ko‘ra boshlaydi.
Qolaversa, ayrim katta to‘ralar tomonidan endi «Yer seniki emas, davlatniki» degan iddaolar bo‘lmaydi. O‘z uyingizda ijarada turgandek yashamaysiz.
2. Iqtisodiy omil. Hech bir ishlab chiqarish yersiz amalga oshmaydi, chunki har qanday korxona bir parcha yer ustiga joylashgan bo‘ladi. Yer – xuddi kapital, energiya, axborot singari iqtisodiy omil. Olaylik, ishchi kuchi arzon, texnika qimmat bo‘lsa, tadbirkor qimmat texnika sotib olishdan ko‘ra ko‘proq ishchi yollashga harakat qiladi. Xuddi shunday, korxonasi qimmat yerda joylashgan bo‘lsa, uni sotib, ishni arzon yerga ko‘chirishga harakat qiladi, chunki yerning narxi ham mahsulot tannarxiga ta'sir qiladi. Demak, yer xususiylashsa, tadbirkor ham, jamiyat ham foyda ko‘radi (shaharning markazida ishlab chiqarish korxonalari bo‘lmaydi, masalan).
