Shu yilning 16 fevralidan "Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida"gi va "Chiqindilar to‘g‘risida"gi qonunlarga tuzatishlar kuchga kiradi, ularga muvofiq, O‘zbekistonda to‘lovlarning navbatdagi turlari joriy etiladi: barcha import qilingan va ishlab chiqarilgan transport vositalari va tirkamalar uchun utilizatsiya yig‘imi kiritiladi.
Utilizatsiya yig‘imi joriy etilishi to‘g‘risida 2019 yil noyabr oyida e'lon qilingandi, ammo uning miqdori haligacha aniq emas va bu iste'molchilarni ham, avtomobilsozlik biznesi vakillarini ham tashvishga solmoqda, chunki u transport vositalarining yakuniy narxiga sezilarli ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Shu bilan birga, "O‘zavtosanoat" AJ mahalliy bozorga to‘rtta xorijiy krossoverni chet eldagidan arzon narxda olib kirishni rejalashtirmoqda. O‘zbekistonga xorijiy avtomobillarni olib kiradigan boshqa kompaniyalarda bunday noyob imkoniyatlar yo‘q: boj to‘langanidan keyin import qilinadigan mashina narxi avtomobilning modifikatsiyasiga qarab 120-150 foizga oshadi.
Endi esa unga utilizatsiya yig‘imi ham qo‘shiladi.
Fikrlash uchun sabab
Utilizatsiya yig‘imi miqdori alohida qonunosti hujjat bilan belgilanadi. Noma'lum muddatga qoldirilgan ma'lumotlari aniq bo‘lmagan bunday hujjatlar O‘zbekistonda zamonaviy qonun ijodkorligining o‘ziga xos tendensiyasiga aylandi. Buning ustiga, ma'lumotlarning yo‘qligi turli taxminlarga sabab bo‘ladi.
Utilizatsiya yig‘imi bilan bog‘liq alohida holatda uning miqdori to‘g‘risidagi ma'lumotlarning yo‘qligi O‘zbekistondagi avtomobil bozori ishlab chiqaruvchilari va distribyutorlarini 2020 yil uchun savdo-sotiqni prognozlashtirish va rejalashtirish imkoniyatidan ham mahrum qiladi. Masalan, Rossiyada utilizatsiya yig‘imi miqdorining 2020 yil 1 yanvardan boshlab oshirilishi import qilinadigan avtomobillar narxining 5 foizgacha ko‘tarilishiga olib keldi, buni talabning mos ravishda 8 foizga pasaygani haqida xabar bergan dilerlar ham tasdiqladilar.
Taqqoslash uchun sabab
Utilizatsiya nima va u jahonda qanchaga tushadi? Press ostiga avtomobilning metall asosigina tushadi. Uning g‘ildiraklari, o‘rindiqlari yechib olinadi, barcha suyuqliklar, yonilg‘isi to‘kib tashlanadi, mexanik qismi sotish yoki qayta ishlash uchun alohida saralanadi. Bu jarayon qanchaga tushishini faqatgina taxmin qilish mumkin, chunki ba'zi davlatlarda (Evropa mamlakatlari) utilizatsiya avtomashina egalariga atigi 100-200 yevroga tushadi, boshqa davlatlarda esa (Rossiya, Qozog‘iston) esa bu avtomobilning modifikatsiyasiga qarab 2000 AQSh dollari va undan ko‘pni tashkil etadi hamda mahalliy avtosanoatni qo‘llab-quvvatlash va narxlar muvozanatini tartibga solish vositasi hisoblanadi. Ba'zi mamlakatlarda avtomashina egalarining utilizatsiyada faol ishtirok etishlari rag‘batlantiriladi, ularga eski avtomobilni utilizatsiyaga topshirganlik uchun yangi transport vositasini sotib olishda imtiyozlar taklif etiladi.
