Agar Özbekistonga elektromobil olib kirmoqçi bölsangiz, faqat utilizatsiyaning özi uçun 45 mln söm tölaşingiz kerak. Kun.uz bu borada boşqa mamlakatlardagi vaziyatni örgandi. Ma’lum bölişiça, qöşni davlatlar: Qozoğiston, Tojikiston va Qirğizistonda elektromobillar uçun bunday yiğim yöq.
2025 yil 1 maydan boşlab import qilinadigan elektromobillar uçun utilizatsiya yiğimi keskin oşirildi. Işlab çiqarilganiga 3 yildan oşmagan elektromobillar uçun yiğim BHMning 30 barobaridan 120 barobariga yoki 45 million sömgaça kötarildi. Agar elektromobil işlab çiqarilganiga 3 yildan oşgan bölsa, yiğim BHMning 210 barobari yoki 78,75 million sömni taşkil qiladi. Yangi tartib elektromobil narxlarini oşirib, ularni xaridorlar uçun yanada qimmatlaştirdi.
Kun.uz utilizatsiya yiğimi borasida xorij tajribasini örgandi.
Markaziy Osiyo mamlakatlari
Qozoğistonda ham import maşinalar uçun utilizatsiya yiğimi bor, lekin bu tölov faqat benzinli va gibrid avtomobillardan olinadi. Hukumat elektromobillarni ommaviylaştiriş uçun ulardan utilizatsiya yiğimi undirmaydi.
Qirğizistonga ham Xitoydan arzon elektromobillar olib kiriş köpaygani ortidan ularning importiga utilizatsiya yiğimi joriy qiliş masalasi kun tartibiga olib çiqilgandi. Xususan, 2024 yilning fevral oyida iqtisodiyot vaziri örinbosari Aynura Usenbekova “2025 yilda Qirğizistonda elektromobillar uçun utilizatsiya yiğimi joriy etiladi”, degan bayonot bilan çiqdi. Hozirça bu borada heç qanday özgariş bölmadi. Demak, qirğizistonliklar ham elektromobil import qiliş uçun utilyiğim tölamaydi.
Mavzuga oid
Tojikiston
hukumati esa ekologik toza transportga ötişni Markaziy Osiyo mamlakatlari içida eng köp qöllab-quvvatlayapti. Mamlakatda elektromobillar olib kiriş uçun heç qanday utilizatsiya yiğimi yöq. Aksinça, 2022 yildan boşlab import uçun bojxona boji bekor qilingan bölsa, 2025 yilning may oyidan işlab çiqarilganiga 1 yildan oşmagan yangi elektromobillar QQS va aksiz soliğidan ham
. Rasmiy Duşanbe 2030 yilga borib mamlakat transport parkining 30 foizini elektrga ötkazişni rejalaştiryapti.
Turkmanistonda ham rasmiy ravişda avtomobil importiga alohida utilizatsiya tölovi yöq. Ammo maşina olib kirişga qat’iy çeklovlar kiritilgan. Jismoniy şaxslar çetdan töğridan töğri avtomobil olib kirişi deyarli imkonsiz, faqat davlat ruxsati bilan muayyan toifadagi transport vositalarigina keltiriladi.
MDH mamlakatlari
Rossiya – MDHda utilizatsiya yiğimini birinçilardan bölib joriy etgan va tölovi eng qimmat mamlakat. RF Jahon savdo taşkilotiga a’zo bölgandan keyin bojxona tölovlarini pasaytirişga majbur böldi, ammo içki bozorni himoya qiliş asnosida “ekologik soliq”ning yuqori stavkalarini örnatdi. Bu importni qimmatlaştiriş orqali mahalliy avtosanoatni qöllab-quvvatlaş vositasiga aylantirilgan desak ham böladi.
2025 yil 1 yanvardan boşlab, işlab çiqarilganiga 3 yildan oşmagan elektromobilni Rossiyaga olib kiriş uçun utilizatsiya tölovi narxi 667 ming 400 rublgaça (8200 dollar), 3 yoşdan katta elektrokarlar uçun esa 1 mln 174 ming rublgaça (14 800 dollar) oşirildi.
Ammo bu yerda muhim jihat bor. Yuqoridagi qimmat stavkalar faqat yuridik şaxslar tomonidan olib kiriladigan yoki işlab çiqarilgan avtotransport vositalariga taalluqli. Şartli Aleksey şaxsiy ehtiyoji uçun Xitoydan elektromobil olib kelmoqçi bölsa, u yangi maşina uçun atigi 3400 rubl (42 dollar) tölaydi. Faqat bitta şarti bor: Aleksey 1 kalendar yili davomida imtiyozli narxda boşqa maşina olib kira olmaydi, şuningdek, imtiyozli olib kirgan maşinasini 12 oy içida boşqaga sota olmaydi.
Özbekiston bilan taqqoslaydigan bölsak, 45 mln sömlik tölovni şartli Eshmat ham, “Eshmat Auto” MÇJ ham bir xil miqdorda tölaydi, jismoniy şaxslarga heç qanday yengillik va imtiyoz berilmagan.
Belarusdagi stavkalar ham Rossiyaniki bilan deyarli bir xil. Bu bevosita Moskvaning ta’siri bilan boğliq: bojxona ittifoqi sabab rossiyaliklar uçun maşinalarni Minsk orqali import qiliş arzonroq bölgan, şu tufayli utilizatsiya tölovi miqdori ikki davlatda qisman muvofiqlaştirilgan.
Ayni paytda Belarusga elektromobil olib kirmoqçi bölganlar import uçun QQS va bojxona bojidan ozod etilgan. Utilizatsiya tölovi esa jismoniy şaxslar uçun maşinaning yangi yoki eskiligiga qarab 166 dollardan 250 dollargaça. Yuridik şaxslar uçun esa Rossiyadagi stavkalarga tenglaştirilgan.
Armanistonda utilizatsiya yiğimi joriy etilmagan. Şuningdek, elektromobillarni boj va QQS tölamasdan import qiliş mumkin. Faqat çeklangan kvota mavjud. Bu miqdor 2025 yil uçun 8000 dona etib belgilangan. Öz navbatida, armanistonliklarga ham import qilgan maşinalarini Rossiya fuqarolariga sotmaslik talabi qöyilgan.
Ozarboyjon ham 2019 yilda ekologik toza maşinalar importi uçun bojxona boji va aksiz soliğini bekor qilgan, faqat QQS tölaş kerak böladi. Mamlakatda 2022 yilda elektrokarlar uçun utilizatsiya yiğimini joriy qiliş masalasi muhokama qilingan bölsa-da, bu amaliyotga tatbiq etilmadi.
Yevropa Ittifoqi tajribasi
Yevropa Ittifoqida avtoulov çiqindilarini yöq qiliş bilan boğliq barça masalalar 2000 yil 18 sentabrda qabul qilingan direktiva bilan tartibga solinadi. Unga köra, eski avtomobillarni yiğiş punktlari tarmoğini yaratiş mas’uliyati bevosita avtomobil işlab çiqaruvçilar va yirik importyorlar zimmasiga tuşadi. Heç qanday maxsus davlat tölovlari yöq. Kimdir Germaniyadan Fransiyaga yangi yoki ma’lum muddat foydalanilgan avtomobil olib kirmoqçi bölsa, heç qanday tölovni amalga oşirmaydi.
Yevroittifoqning bir qator davlatlari qonunçiligida yirik işlab çiqaruvçilar va importyorlarning majburiyatlari mamlakatga avtotransport vositalarini olib kiruvçi jismoniy şaxslarga taalluqli emasligi aniq qayd etilgan. Aksinça, Yevropada aksar davlatlar elektromobillar importiga qöşimça soliq joriy etişni emas, balki ularning xaridiga turli imtiyozlar berib ommaviylaştirişni qöllab-quvvatlab kelyapti.
Osiyoning rivojlangan davlatlari
Özbekistonda bölgani kabi, Yaponiyada ham avtomobillar utilizatsiyasi uçun tölov bor va u oldindan undiriladi. Lekin tölov miqdori ança arzon: 6000–18000 iyena (41-123 dollar) oraliğida. Pul maxsus jamğarmaga tuşib, avtomobilning kelajakdagi utilizatsiya jarayonini moliyalaştiriş uçun saqlanadi. Maşina yaroqsiz holga kelganda egasi uni utilizatsiya markaziga topşiradi, markaz öz navbatida avtomobil işlab çiqaruvçisidan yoki jamğarmadan mablağ oladi va maşinani qayta işlaydi.
Ya’ni Yaponiyada yiğilgan pul maqsadli jamğarma orqali faqat utilizatsiya xarajatlariga yönaltiriladi va jarayon şaffof nazorat qilinadi. Özbekistonda esa utilizatsiya uçun yiğilgan pullarning sarfi noma’lum va umuman boşqa maqsadlarda işlatilayotgan bölişi mumkin.
Janubiy Koreyada ham Yevropadagi kabi işlab çiqaruvçilar javobgarligi tamoyiliga amal qilinadi. Xaridorlardan utilizatsiya uçun alohida tölov undirilmaydi.
Xulosa örnida aytiş lozimki, köplab davlatlarda elektromobillar importi rağbatlantirilayotgan paytda Özbekistonda ularni olib kirişga sun’iy tösiqlik yaratilyapti. Mamlakatda haligaça elektromobil akkumulyatorlarini qayta işlaş infratuzilmasi mavjud emas. Bundan kelib çiqadiki, yiğimni joriy etiş haqiqiy ekologik çoralar bilan asoslanmagan va köproq importni çeklaşga qaratilgan proteksionistik harakatga öxşaydi.
Hukumat qarorida 2 oy muddatda utilizatsiya yiğimlaridan samarali foydalaniş tartibi işlab çiqilişi belgilangandi. Hozirça bu borada yangilik bölganiça yöq.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
