Mazkur talablar Yevropa Ittifoqining Ekodizayn reglamenti (ESPR) doirasida 19 iyul kuni kuchga kirdi. Yangi tartib mahsulotlarning xizmat muddatini uzaytirish, chiqindilar hajmini qisqartirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishga qaratilgan.
Qaysi holatlarda istisno qo‘llanadi?
Qoidalarga ko‘ra, faqat ayrim holatlarda mahsulotlarni yo‘q qilishga ruxsat beriladi. Xususan, agar mahsulot xavfsizlik talablariga javob bermasa, jiddiy shikastlangan yoki ifloslangan bo‘lsa, shuningdek uni qayta ishlash imkoni bo‘lmasa, utilizatsiya qilish mumkin.
Bundan tashqari, Yevropa Ittifoqidagi xayriya tashkilotlariga taklif etilgan, ammo belgilangan muddatda qabul qilinmagan tovarlarni ham yo‘q qilishga ruxsat beriladi.
Iste’molchilar uchun qanday o‘zgarishlar bo‘ladi?
Germaniya Chakana savdo uyushmasi (HDE) fikricha, yangi tartib xaridorlar uchun ham foydali bo‘lishi mumkin. Chunki kompaniyalar sotilmay qolgan mahsulotlarni yo‘q qilish o‘rniga ularni autletlar yoki ikkinchi qo‘l tovarlari bozori orqali chegirma narxlarda sotishga harakat qiladi.
Bu esa arzonroq mahsulotlar taklifining ortishiga xizmat qilishi mumkin.
Har yili yuz minglab tonna to‘qimachilik chiqindisi tashlanadi
Yevropa komissiyasi ma’lumotiga ko‘ra, faqat kiyim-kechakni utilizatsiya qilish jarayonining o‘zida yiliga 5,6 million tonna SO₂ atmosferaga chiqariladi. Bu taxminan 2–3 million avtomobilning bir yillik chiqindisiga teng.
Yevropa atrof-muhit agentligi hisob-kitoblariga ko‘ra, har yili Yevropa bo‘ylab 600 ming tonnagacha umuman kiyilmagan to‘qimachilik mahsulotlari chiqindixonalarga tashlanadi.
Faqat Germaniyaning o‘zida 2021 yilda xaridorlar qaytargan qariyb 17 million dona kiyim-kechak yo‘q qilingan.
Mutaxassislar ta’kidlashicha, bu katta miqdordagi xomashyo, suv va energiya resurslarining behuda sarflanishiga hamda iqlim o‘zgarishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Yangi qoidalar tanqidlarga ham sabab bo‘ldi
Yangi tartib Yevropa Ittifoqining mahsulotlarni uzoqroq xizmat qiladigan, ta’mirlash va qayta foydalanish mumkin bo‘lgan holga keltirish orqali aylanma iqtisodiyotni rivojlantirish strategiyasining bir qismi hisoblanadi.
Biroq Germaniya To‘qimachilik va moda sanoati uyushmasi ushbu qoidalarni tanqid qildi. Ularning fikricha, yangi talablar sohaning amaliy ehtiyojlarini to‘liq hisobga olmagan, biznes uchun ortiqcha byurokratik yuklama yaratadi va «tezkor moda» (Fast Fashion) muammosini hal qilmaydi.
Ekologik masalalar bo‘yicha ekspert Yonas Shtrake ham samarali yig‘ish, saralash va qayta ishlash tizimi yaratilmas ekan, mazkur taqiq kutilgan natijani bermasligini ta’kidladi. Uning fikricha, amaldagi sharoitda qonun aylanma iqtisodiyotni rivojlantirishga hali yetarlicha hissa qo‘sha olmaydi.
Ekodizayn reglamenti (ESPR) 2024 yildan amal qilmoqda. 19 iyuldan boshlab sotilmay qolgan to‘qimachilik mahsulotlarini yo‘q qilish bo‘yicha taqiq yirik kompaniyalar uchun kuchga kirdi. O‘rta biznes sub’yektlari uchun esa o‘tish davri belgilangan bo‘lib, ular ushbu talablarni 2030 yilgacha bosqichma-bosqich joriy etadi.
