Nurlaniş olişning individual dozalari böyiça yagona davlat tizimi işlab çiqiladi
|14:18 / 08.02.20205 5776 min
Özbekistonda nurlaniş olişning individual dozalarini nazorat qiliş va hisobga oliş yagona davlat tizimi işlab çiqiladi
Foto: vladtime.ruFoto: vladtime.ru
Vazirlar Mahkamasining “Nurlaniş olişning individual dozalarini nazorat qiliş va hisobga oliş yagona davlat tizimi töğrisida”gi qarori loyihasi muhokama uçun joylaştirildi.
Hujjat bilan quyidagilar:
Individual nurlaniş dozalarining yagona davlat hisobi va nazorat tizimi töğrisida nizom;
Xodimning şaxsiy nurlanişini hisobga oliş kartasi;
Individual dozimetrik nazorat natijalari bayon şakli;
Soğliqni saqlaş vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2020 yil davomida davlat tibbiy-dozimetrik registri yuritilişini taşkil etadi.
Vazirliklar va idoralar hamda idoraviy mulkçilik şaklidan qat'iy nazar, faoliyati davomida ionlaştiruvçi nurlaniş manbalaridan foydalanuvçi korxona, taşkilot va muassasalarda 2020 yil yakuniga qadar nurlaniş olişning individual dozalarini nazorat qiliş va hisobga oliş taşkil etilsin hamda belgilangan tartibda nurlaniş olişning individual dozalarini nazorat qiliş va hisobga oliş hududiy markazlariga ma'lumotni berib borilişini ta'minlaydi.
Individual nurlaniş dozalarining yagona davlat hisobi va nazorat tizimi töğrisidagi nizomga köra, yagona tizim radiatsiyaviy holatni monitoring qiliş böyiça yagona davlat avtomatlaştirilgan tizimi (RHMQBYaDAT) doirasida Soğliqni saqlaş vazirligining Sanitariya-epidemiologik osoyiştalik agentligining laboratoriya kompleksi radiologiya laboratoriyasi bazasida taşkil qilinadi. Ayrim radiatsiyaviy dozalarning hisobi va monitoringi radiatsion vaziyatni monitoring qilişning yakuniy böğini bölib, axborot ta'minoti va ijro etuvçi hokimiyat organlari tomonidan aholining radiatsiyaviy xavfsizligini ta'minlaşga qaratilgan çora-tadbirlarni asoslaşga xizmat qiladi.
Yagona tizimni yaratiş faoliyatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
radiatsiyaviy xavfsizlik sohasidagi qoida va me'yorlarga rioya qilinişi ustidan davlat nazoratini amalga oşiriş;
radiatsiyaviy vaziyatning özgarişi munosabati bilan nurlaniş xavfsizligini ta'minlaş uçun ta'sir qiliş darajasini kamaytiriş böyiça çora-tadbirlar va qarorlarni qabul qiliş uçun ijro hokimiyatlarini axborot va ma'lumot bilan ta'minlaş;
Mavzuga oid
radiatsiyaviy omilning aholiga ta'sirini baholaş;
nurlanişning individual dozalarini nazorat qiliş va hisobga oliş;
ta'sir qiliş darajasini kamaytiriş böyiça çoralar köriş;
ionlaştiruvçi nurlaniş manbalarining barça turlaridan aholining alohida guruhlari tomonidan olingan individual va kollektiv nurlaniş dozalarini tahlil qiliş;
nurlanişning belgilangan me'yorlaridan yuqori bölgan şaxslarni hisobga oliş;
ta'sir qiliş natijasida yetkazilgan zararni qoplaş töğrisida qaror qabul qilişda tibbiy va ijtimoiy yordam körsatiş yuzasidan çora-tadbirlar belgilaş;
nurlaniş natijasida aholiga tibbiy oqibatlarini başorat qiliş va uni kamaytirişning eng yaxşi yeçimlarini topiş yöli bilan axborot ta'minlaş;
aholi, korxonalar, muassasalar, taşkilotlarga nurlaniş dozalari töğrisida obektiv va işonçli ma'lumot oliş imkoniyatlarini beriş.
Uşbu maqsadlarga erişiş uçun yagona tizim quyidagi asosiy vazifalarni hal qilişni ta'minlaşi kerak:
hududiy va idoraviy darajadagi amaldagi radiatsiyaviy xavfsizlik standartlariga muvofiq nazorat qilinadigan barça nurlaniş manbalarida individual radiatsiya dozasini boşqariş va hisobga oliş;
nurlanişning individual dozalarini nazorat qiliş uçun metrologik, texnik hamda axborot talablariga rioya etilişini ta'minlaş va monitoring qiliş;
davlat statistika hisoboti şakllari asosida individual nurlaniş dozalari hisobini yuritiş;
ionlaştiruvçi nurlaniş manbalari ta'sir etganda, uning individual (şaxsiy) dozalari töğrisidagi ma'lumotlar bazasini yuritiş (MB);
ionlaştiruvçi nurlaniş manbalari böyiça statistik qöllanmalar tayyorlaş;
jismoniy va yuridik şaxslar talabiga binoan individual nurlaniş dozalari töğrisida rasmiy ma'lumotlarni taqdim etiş.
Quyidagilar nazorat qilinişi va hisobga olinişi kerak:
fuqarolar (xodimlar) tomonidan ionlaştiruvçi nurlaniş manbalari va tibbiy radiologik muolajalar ta'sirida qabul qilingan individual nurlaniş dozalari;
tabiiy nurlaniş va texnologik jihatdan özgartirilgan radiatsiya fonidagi individual nurlaniş dozalari.
Radiatsiyaviy xavfsizlik standartlari talablari asosida quyidagilar nazorat qilinadi:
texnogen ionlaştiruvçi nurlaniş manbalarining me'yoriy işlaş jarayonida personallarning nurlanişi;
taşkilot işçilari va aholini tabiiy ionlaştiruvçi nurlaniş manbalaridan nurlanişi;
radiatsiyaviy avariya natijasida xodimlar va aholining nurlanişi;
tibbiy rentgenoradiologik muolajalarda aholining nurlanişi.
Yagona tizim doirasida boşqariladigan asosiy körsatkiçlar:
yillik samarali doza;
köz gavhari, teri, qöl kaftlari va oyoq panjalarining yillik ekvivalent dozasi.
Obektning nazorati va hisobga oliş nurlanişning turiga va şaroitlariga qarab hamda radiatsiyaviy xavfsizlikni ta'minlaş uçun bajariladigan vazifaning talablariga muvofiq, individual dozalari (şaxsiy dozalar) va fuqarolarning taşkil etilgan guruhlaridan olingan örtaça guruh dozalari, (örtaça guruh individual dozalari) bölişi mumkin. Ular öxşaş ta'sir şaroitlari, işlab çiqariş va hudud xususiyatlariga ega.
individual dozometrlar yordamida töğridan-töğri ölçaş;
radiatsiyaviy kuzatuv ma'lumotlari asosida fuqarolar uçun nurlanişning individual dozasini hisoblaş, şuningdek fantomlar va odamlarning nurlaniş hisoblagiçlaridan foydalaniş;
turli materiallarda nurlaniş ta'siridan individual nurlaniş dozasini tiklaş.
Ayrim nurlaniş dozalarini nazorat qiliş va hisobga olişning yagona tizimi va RHMQBYaDAT doirasida yaratilgan yagona me'yoriy, uslubiy, metrologik va axborot ta'minoti asosida amalga oşiriladi.
RHMQBYaDAT doirasida amalga oşiriladigan radiatsiyaviy monitoring ma'lumotlarining yagona tizimda foydalaniş uçun yaroqliligi radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qiliş hajmi, usullari va vositalariga yagona tibbiy, texnik talablarni işlab çiqiş bilan amalga oşiriladi.
Yagona tizim rivojlanib borişi bilan yagona tizim va RHMQBYaDATning uslubiy-dasturiy ta'minotiga kiritilgan hujjatlar va kompyuter dasturlari yordamida radiatsiyaviy monitoring ma'lumotlari asosida individual nurlaniş dozasini hisoblaş bosqiçma-bosqiç avtomatlaştiriladi.