Nurlanish olishning individual dozalari bo‘yicha yagona davlat tizimi ishlab chiqiladi

Vazirlar Mahkamasining “Nurlanish olishning individual dozalarini nazorat qilish va hisobga olish yagona davlat tizimi to‘g‘risida”gi qarori loyihasi muhokama uchun joylashtirildi.

Hujjat bilan quyidagilar:

Individual nurlanish dozalarining yagona davlat hisobi va nazorat tizimi to‘g‘risida nizom;

Xodimning shaxsiy nurlanishini hisobga olish kartasi;

Individual dozimetrik nazorat natijalari bayon shakli;

Xodimning individual nurlanish dozasini ro‘yxatga olish jurnal shakli tasdiqlanadi.

Sog‘liqni saqlash vazirligi manfaatdor vazirlik va idoralar bilan birgalikda 2020 yil davomida davlat tibbiy-dozimetrik registri yuritilishini tashkil etadi.

Vazirliklar va idoralar hamda idoraviy mulkchilik shaklidan qat'iy nazar, faoliyati davomida ionlashtiruvchi nurlanish manbalaridan foydalanuvchi korxona, tashkilot va muassasalarda 2020 yil yakuniga qadar nurlanish olishning individual dozalarini nazorat qilish va hisobga olish tashkil etilsin hamda belgilangan tartibda nurlanish olishning individual dozalarini nazorat qilish va hisobga olish hududiy markazlariga ma'lumotni berib borilishini ta'minlaydi.

Individual nurlanish dozalarining yagona davlat hisobi va nazorat tizimi to‘g‘risidagi nizomga ko‘ra, yagona tizim radiatsiyaviy holatni monitoring qilish bo‘yicha yagona davlat avtomatlashtirilgan tizimi (RHMQBYaDAT) doirasida Sog‘liqni saqlash vazirligining Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik agentligining laboratoriya kompleksi radiologiya laboratoriyasi bazasida tashkil qilinadi. Ayrim radiatsiyaviy dozalarning hisobi va monitoringi radiatsion vaziyatni monitoring qilishning yakuniy bo‘g‘ini bo‘lib, axborot ta'minoti va ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan aholining radiatsiyaviy xavfsizligini ta'minlashga qaratilgan chora-tadbirlarni asoslashga xizmat qiladi.

Yagona tizimni yaratish faoliyatining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

radiatsiyaviy xavfsizlik sohasidagi qoida va me'yorlarga rioya qilinishi ustidan davlat nazoratini amalga oshirish;

radiatsiyaviy vaziyatning o‘zgarishi munosabati bilan nurlanish xavfsizligini ta'minlash uchun ta'sir qilish darajasini kamaytirish bo‘yicha chora-tadbirlar va qarorlarni qabul qilish uchun ijro hokimiyatlarini axborot va ma'lumot bilan ta'minlash;

radiatsiyaviy omilning aholiga ta'sirini baholash;

nurlanishning individual dozalarini nazorat qilish va hisobga olish;

ta'sir qilish darajasini kamaytirish bo‘yicha choralar ko‘rish;

ionlashtiruvchi nurlanish manbalarining barcha turlaridan aholining alohida guruhlari tomonidan olingan individual va kollektiv nurlanish dozalarini tahlil qilish;

nurlanishning belgilangan me'yorlaridan yuqori bo‘lgan shaxslarni hisobga olish;

ta'sir qilish natijasida yetkazilgan zararni qoplash to‘g‘risida qaror qabul qilishda tibbiy va ijtimoiy yordam ko‘rsatish yuzasidan chora-tadbirlar belgilash;

nurlanish natijasida aholiga tibbiy oqibatlarini bashorat qilish va uni kamaytirishning eng yaxshi yechimlarini topish yo‘li bilan axborot ta'minlash;

aholi, korxonalar, muassasalar, tashkilotlarga nurlanish dozalari to‘g‘risida obektiv va ishonchli ma'lumot olish imkoniyatlarini berish.

Ushbu maqsadlarga erishish uchun yagona tizim quyidagi asosiy vazifalarni hal qilishni ta'minlashi kerak:

hududiy va idoraviy darajadagi amaldagi radiatsiyaviy xavfsizlik standartlariga muvofiq nazorat qilinadigan barcha nurlanish manbalarida individual radiatsiya dozasini boshqarish va hisobga olish;

nurlanishning individual dozalarini nazorat qilish uchun metrologik, texnik hamda axborot talablariga rioya etilishini ta'minlash va monitoring qilish;

davlat statistika hisoboti shakllari asosida individual nurlanish dozalari hisobini yuritish;

ionlashtiruvchi nurlanish manbalari ta'sir etganda, uning individual (shaxsiy) dozalari to‘g‘risidagi ma'lumotlar bazasini yuritish (MB);

ionlashtiruvchi nurlanish manbalari bo‘yicha statistik qo‘llanmalar tayyorlash;

jismoniy va yuridik shaxslar talabiga binoan individual nurlanish dozalari to‘g‘risida rasmiy ma'lumotlarni taqdim etish.

Quyidagilar nazorat qilinishi va hisobga olinishi kerak:

fuqarolar (xodimlar) tomonidan ionlashtiruvchi nurlanish manbalari va tibbiy radiologik muolajalar ta'sirida qabul qilingan individual nurlanish dozalari;

tabiiy nurlanish va texnologik jihatdan o‘zgartirilgan radiatsiya fonidagi individual nurlanish dozalari.

Radiatsiyaviy xavfsizlik standartlari talablari asosida quyidagilar nazorat qilinadi:

texnogen ionlashtiruvchi nurlanish manbalarining me'yoriy ishlash jarayonida personallarning nurlanishi;

tashkilot ishchilari va aholini tabiiy ionlashtiruvchi nurlanish manbalaridan nurlanishi;

radiatsiyaviy avariya natijasida xodimlar va aholining nurlanishi;

tibbiy rentgenoradiologik muolajalarda aholining nurlanishi.

Yagona tizim doirasida boshqariladigan asosiy ko‘rsatkichlar:

yillik samarali doza;

ko‘z gavhari, teri, qo‘l kaftlari va oyoq panjalarining yillik ekvivalent dozasi.

Obektning nazorati va hisobga olish nurlanishning turiga va sharoitlariga qarab hamda radiatsiyaviy xavfsizlikni ta'minlash uchun bajariladigan vazifaning talablariga muvofiq, individual dozalari (shaxsiy dozalar) va fuqarolarning tashkil etilgan guruhlaridan olingan o‘rtacha guruh dozalari, (o‘rtacha guruh individual dozalari) bo‘lishi mumkin. Ular o‘xshash ta'sir sharoitlari, ishlab chiqarish va hudud xususiyatlariga ega.

Nurlanishning individual dozalarini aniqlash uchun qo‘llaniladi:

individual dozometrlar yordamida to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘lchash;

radiatsiyaviy kuzatuv ma'lumotlari asosida fuqarolar uchun nurlanishning individual dozasini hisoblash, shuningdek fantomlar va odamlarning nurlanish hisoblagichlaridan foydalanish;

nurlantirilgan organizmning biologik, biokimyoviy va biofizik ta'siriga ko‘ra individual nurlanish dozalarini tiklash;

turli materiallarda nurlanish ta'siridan individual nurlanish dozasini tiklash.

Ayrim nurlanish dozalarini nazorat qilish va hisobga olishning yagona tizimi va RHMQBYaDAT doirasida yaratilgan yagona me'yoriy, uslubiy, metrologik va axborot ta'minoti asosida amalga oshiriladi.

RHMQBYaDAT doirasida amalga oshiriladigan radiatsiyaviy monitoring ma'lumotlarining yagona tizimda foydalanish uchun yaroqliligi radiatsiyaviy vaziyatni monitoring qilish hajmi, usullari va vositalariga yagona tibbiy, texnik talablarni ishlab chiqish bilan amalga oshiriladi.

Yagona tizim rivojlanib borishi bilan yagona tizim va RHMQBYaDATning uslubiy-dasturiy ta'minotiga kiritilgan hujjatlar va kompyuter dasturlari yordamida radiatsiyaviy monitoring ma'lumotlari asosida individual nurlanish dozasini hisoblash bosqichma-bosqich avtomatlashtiriladi.