18:00 / 13.03.2020
26732
Коронавирус: Жамоат транспортида юриш қанчалик хавфли?

Коронавирус дунё бўйлаб тарқалишда давом этар экан, бир неча давлатлар ҳукуматлари ҳаракатланишни чеклаш чораларини кўрмоқда ва одамлар ҳам ўзларини узоқ сафарлардан тия бошлашди. 

Лекин ҳақиқитан ҳам самолёт, поезд, круиз кемаларида узоқ масофага отланиш ва оддий жамоат транспортига чиқиш шунчалик хавфлими?

Поезд ва автобуслар

Янги коронавируснинг қай йўсинда тарқалаётгани тўғрисида аниқ маълумот мавжуд эмас, аммо унга ўхшаш инфекциялар бемор аксириши ёки йўталишида ҳаво-томчи орқали ёйилиши ёки вирусни зарарланган юзадан юқтириш мумкин.

Кўринишидан, коронавирус оддий грипп вируси каби ҳавода айланиб юрмайди, демак инфекцияланиш учун яқин алоқа рўй бериши керак. Буюк Британия соғлиқни сақлаш тизими эслатмасида айтилишича, бемор билан 2 метрдан кам масофада 15 дақиқадан кўп ёнма-ён бўлиш яқин алоқа ҳисобланади.

Шундан келиб чиқиб, поезд ёки автобусларда вирусни юқтириш хавфи йўловчиларнинг қанчалик зич бўлишига боғлиқ. Бу эса вақт, маршрут ва минтақа билан алоқадор.

Масалан, аввал ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, аксарият ҳолларда гавжум бўлган Лондон метросида респиратор касаллиги юқиши эҳтимоли сезиларли даражада юқори. 

Аммо, агар тиғиз пайтда ҳаракатланмасангиз ва вагон ва автобусда йўловчилар оз бўлса, демак хавф ҳам камаяди. Бундан ташқари, касалланиш эҳтимоли салон қай даражада шамоллатилиши, ички гигиенага амал қилинганлик ва сизнинг жамоат транспортида қанча вақт қолишингизга қараб ўзгариб боради. 

«Эҳтимолий зарарланган йўловчилар ва юзалар билан алоқани иложи борича камайтириш керак, — дейди Глобал соғлиқни сақлаш институти шифокори Лара Госе. — Шундай экан, тиғиз пайтларда йўлга чиқишдан тийилинг». 

Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг коронавирус масалалари бўйича махсус маслаҳатчиси Девид Набарро BBC мухбири билан суҳбатда жамоат транспорти хавфсизлиги даражаси масаласи ҳали ўрганилмагани, аммо мавжуд маълумотлар транспорт воситасидаги йўловчилар орасида кузатилувчи «митти алоқалар» вируснинг «энг муҳим тарқалиши тури» ҳисобланмаслигини тасдиқлашини айтган. 

Самолётлар

Йўловчилар «эскирган» ҳаводан нафас олиши туфайли самолётда вирус юқтириб олиш хавфи юқорилиги ҳақидаги фикр тарқалди.

Аслида, самолёт ичидаги ҳаво ишхонангиз ичидагидан тоза бўлиши мумкин, поезд ёки автобусникига нисбатан софлиги эса мутлақо аниқ. 

Одатда самолётдаги йўловчилар зичлиги юқори бўлса-да, у ердаги ҳаво тез-тез янгиланиб туради.

Пердью университетининг турли транспорт воситаларида ҳаво сифатини ўрганувчи профессори Цинъянь Ченнинг сўзларига кўра, самолётдаги ҳаво ҳар 2-3 дақиқада бутунлай янгиланади, кондиционерли биноларда эса бу жараён ҳар 10-12 дақиқада содир бўлади.

Бунинг сабаби самолётлар юқори самарали чанг фильтрлари (Hepa) билан жиҳозланган. Улар ҳаво кондиционер тизимларига ўрнатилган анъанавий фильтрларга қараганда янада майдароқ парчаларни, шу жумладан вирусларни ҳам тутиб қолиш имконига эга. 

Ушбу фильтрлар борт ташқарисидаги ҳавони сўриб олиб, уни салон ичкарисидаги ҳаво билан аралаштириб алмаштиради, шу сабабли исталган вақтда самолёт ичкарисидаги ҳаво ярим тоза бўлади. Анъанавий кондиционер тизимлари эса тежамкорлик юзасидан фақатгина эски ҳавони қайта ишлашга мослаштирилган. 

Аксириш ва йўтал пайтида ҳавога ташланган вирусли микротомчиларни нафас олишда ютишдан ташқари, коронавирусни инсон қўли ёки эшик тутқичи сингари зарарланган юзаларга тегиниш орқали юқтириш мумкин. 

Бироқ, транспортда юзага келадиган хатарлар ҳақида гап кетганда, уни умумлаштиришга ҳожат йўқ, чунки бу хавфларни камайтирадиган ёки оширадиган кўплаб омиллар мавжуд.

Масалан, узоқ масофадаги парвоз йўловчилари самолёт салонида кўпроқ ҳаракатланишлари мумкин ва агар улар касалланган бўлса, инфекция хавфи сезиларли даражада ошади. 

Фото: Getty Images

ЖССТ эслатмасида айтилишича, зарарланган йўловчининг олдида, орқасида ва ёнидаги икки қаторда ўтириш энг хавфлидир.

Шу билан бирга, 2003 йилдаги мушкул ўткир респиратор синдроми (SARS) эпидемияси пайтида, бемор йўловчи учган самолётлардан бирида вирус юқтирганларнинг 45 фоизи ушбу хавф зонасидан ташқарида ўтиришган. 

Бунда, бошқа ҳолатлар сингари, стандарт маслаҳатларга амал қилиш керак: қўлларингизни тез-тез ювинг, юзаларни дезинфекцияланг ва аксириш ёки йўталиш пайтида бир марталик салфеткадан фойдаланинг. 

Ҳаво транспортининг энг хавфли томони шундаки, самолёт потенциал беморни дунёнинг исталган нуқтасига тез етказа олади.  

Круиз кемалари

Февраль ойида Японияда «Diamond Princess» лайнерининг барча йўловчилари карантинга олинганидан кейин круиз кемалари диққат марказига тушди. 

Яна бир кема, «Grand Princess» Калифорния соҳилида тўхтатилди ва 3500 йўловчи орасидан ўнлаб одамларда вирус мавжудлиги аниқланди. 

Самолётлардан фарқли ўлароқ, бу каби кемаларда кўп одамлар чекланган майдонда узоқ вақт алоқада бўлишади.

Профессор Ченнинг сўзларига кўра, «круиз кемаларидаги кондиционер тизимларида энергия тежаш мақсадида ички ва ташқи ҳаво аралаштирилади». 

«Аммо муаммо шундаки, бундай тизимлар 5 минг нанометрдан кичик заррачаларни фильтрлай олмайди, — деб тушунтиради олим. — 2003 йилдаги SARS эпидемиясида вируслар диаметри 120 нанометрдан ошмаган ва ҳаво кондиционери тизими орқали кемада бемалол айланиб юрган.

Профессор Ченнинг сўзларига кўра,  круиз кемалари ҳавони қайта ишлаш орқали энергия тежашдан кўра, ташқаридаги ҳаводан фойдаланса, юқтириш хавфи камайтирилиши мумкин.

Мавзу
Коронавирус
2019 йилнинг декабрь ойи охирида Хитойнинг Ухань шаҳрида номаълум вирус тарқала бошлади. Бу вирус ҳаво орқали одамдан одамга юқади ва ўлимга олиб келади.
Барчаси
Top