Genetik kodlarning o‘zgartirilishidan tortib, millionlab odamlarning tanasiga mikrochiplar o‘rnatilishi bilan bog‘liq gap-so‘zlar tobora «urchib» bormoqda.
BBC Reality Check guruhi ba'zi yolg‘on da'volarni tahlil qildi.
DNKning buzilishi bilan bog‘liq da'vo
«Koronavirus vaksinasi DNKmizni o‘zgartiradi» degan da'vo ijtimoiy tarmoqlarda eng ko‘p tarqalgan da'volardan biridir.
BBC uch mustaqil olimdan ushbu da'vo to‘g‘risidagi fikrlarini so‘radi va «koronavirusga qarshi emlash inson DNKsini o‘zgartirmaydi» degan javob oldi.
Ba'zi yangi ishlab chiqilgan vaksinalarda virusning genetik materialidan, ya'ni genetik ko‘rsatmalarni «tashuvchi» mRNKdan foydalaniladi. Buyuk Britaniyada tasdiqlangan Pfizer/BioNTech vaksinasi ham shulardan biridir.
«Odam tanasiga mRNKni yuborish inson hujayrasidagi DNKga hech qanday ta'sir ko‘rsatmaydi», deydi Oksford universiteti mutaxassisi Jyeffri Almond.
mRNK tananing o‘ziga xos molekulyar mexanizmlaridan foydalangan holda, hujayralarga virus tarkibidagi oqsilga o‘xshash bir moddani ishlab chiqarishni o‘rgatadi. Bu esa immunitet tizimining reaksiyasini keltirib chiqaradi.
Aslida, koronavirus vaksinasi DNKni o‘zgartiradi, degan da'voga ilk marta duch kelinayotgani yo‘q. May oyida ijtimoiy tarmoqlarda e'lon qilingan videolarda mRNK texnologiyasi «hali sinovdan o‘tkazilmagani va tasdiqlanmagani» aytilgan va uning genetik kodlarga ta'sir qilishi haqidagi iddao ilgari surilgandi.
To‘g‘ri, avvallari hech bir mRNK vaksinasi tasdiqdan o‘tmagan, ammo so‘nggi yillarda mRNK vaksinalarini odamlarda qo‘llash bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borildi. Bundan tashqari, vaksina epidemiya boshlanganidan beri dunyo bo‘ylab o‘n minglab odamlarda sinab ko‘rildi va qat'iy tasdiqlash jarayonlaridan o‘tdi.
Boshqa barcha vaksinalar singari mRNK vaksinalari ham xavfsizlik bo‘yicha qat'iy sinovlardan o‘tmasdan turib, keng qo‘llanish ruxsatiga ega bo‘lmaydi.
Vaksinalar sinovining 1- va 2-bosqichlarida xavfsizlikni tekshirish va tegishli dozani aniqlash uchun ular kam miqdordagi odamlarga beriladi.
Uchinchi bosqich sinovlarida esa vaksinaning samaradorligini aniqlash uchun minglab odamlar emlanadi. Vaksinaning haqiqiy dozasi berilgan guruh va platsebo (dori sifatida ishlatilishi yoki dori-darmonlarni niqoblash uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan va aniq dorivor xususiyatga ega bo‘lmagan modda – tahr.) dozasini olgan nazorat guruhi turli xil qo‘shimcha ta'sirlar va himoya vositalarini aniqlash maqsadida diqqat bilan kuzatiladi.
