Ilm aniqlik va xolislik demakdir
1999-2008 yillarda bir guruh rossiyalik va amerikalik olimlar Qizilqumdagi Jaraquduq degan joyda arxeologik qazish ishlarini olib bordi va ruxsatnomasi bo‘lganmi-yo‘qmi, juda ko‘p miqdordagi topilmalarni olib chiqib ketdi. Avvalo, aytib o‘tish kerakki, O‘zbekiston hududidan topilgan har qanaqa boylik o‘zimizniki hisoblanadi. Shundan so‘ng bir qancha maqolalar chop etishdi.
Ular 2016 yilda eng vahshiy dinozavr – tirannozavrlarning yetishmayotgan bir turkumi haqida to‘liq ma'lumot chop etishdi. Meni ranjitgani shu bo‘ldiki, unga “Temurlan” deb nom qo‘yishdi. Nega endi buyuk tarixiy shaxs nomini hayvonga qo‘yish kerak, ilmiy topilma bo‘lgandan keyin ilmiy nom qo‘yilishi lozim edi. Bu gap-so‘zlardan so‘ng joriy yil fevral oyida yana bir nufuzli jurnalda maqola chop etishdi. Ularning tadqiqoti keltirib chiqargan shov-shuv shu bo‘ldiki, dinozavrlarning ma'lum bir turkumidagi diplodoklarga qarindosh bo‘lgan dinozavr skeleti topilibdi.
Ma'lumot berilganda, ayniqsa, ilmiy ma'lumot bo‘lsa, aniqlik muhim bo‘ladi, ular skelet deb ko‘rsatayotgan narsa umurtqaning bir necha holatdagi ko‘rinishi xolos, skelet qayerda-yu, bir-ikkita suyak qayoqda?
O‘zbekiston hududidan topilgan dinozavrlar qoldiqlari
Geologiyaga dinozavrlarning nima aloqasi bor deyilsa, dinozavrlar va ular yashagan davrlarni o‘rganadigan soha kishilari bu – geologlar. Bir suhbatimizda ham ta'kidlagandimki, arxeologlar inson paydo bo‘lgandan boshlab tarixni o‘rgansa, undan avvalgi tarixni geologlar o‘rganadi. Geologiya tarkibidagi paleontologiya fani qaysi dinozavrlar qaysi davrlarda yashaganini o‘rganadi. Geologiya nafaqat yerning yoshi, tarkibi, rivojlanishi, balki hayvonot olami, suv, o‘simlik olami, hududlar qanaqa ko‘rinishda bo‘lgani kabi savollarga javob izlaydi.
Bizda dinozavrlarning paydo bo‘lishi trias davri oxiriga to‘g‘ri keladi. Dinozavrlar ham bir turkum hayvonot olamiga kiradi, masalan, primatlar maymunlar deb hisoblanadigan bo‘lsa, dinozavrlar ham xuddi shunday. Dinozavrlar yura, bo‘r davrlariga kelib juda rivojlangan.
