Oʻtgan hafta Ukraina dronlari «Yandeks»ning bir nechta data-markazlariga hujum qildi. Zarbalar kompaniyaning maʼlumotlar bazasiga jiddiy zarar yetkazgan boʻlishi mumkin. Oqibatda Rossiya va MDH mamlakatlarida, jumladan, Oʻzbekistonda ham «Yandeks»ning ayrim xizmatlarida uzilishlar kuzatildi.
Uchta data-markazga hujum
Dastlab, 8-oktabrga oʻtar kechasi kompaniyaning Ryazan viloyati Sasovo shahrida joylashgan data-markaziga zarba berildi. 2014-yilda ochilgan ushbu obyekt «Yandeks»ning asosiy maʼlumotlarni qayta ishlash markazlaridan biri hisoblanadi. Uning elektr quvvati 12 megavattgacha yetadi, infratuzilmasida esa oʻn minglab serverlar mavjud. Dron zarbasidan keyin yirik yongʻin kelib chiqdi va markaz faoliyati vaqtincha toʻxtadi. Bu «Yandeks Cloud» resurslaridan foydalanadigan turli xizmatlar ishida uzilishlarga sabab boʻldi.
9-oktabr kuni Kaluga viloyatidagi «Grabsevo» industrial parkida joylashgan yana bir data-markaz hujumga uchradi. 2022-yilda foydalanishga topshirilgan ushbu obyektni kompaniyaning oʻzi Rossiyadagi eng yirik maʼlumotlarni qayta ishlash markazlaridan biri sifatida taʼriflagan. Markazning loyiha quvvati 63 megavattni tashkil etadi. Hujum natijasida inshootning bir nechta moduli butunlay ishdan chiqqan.
11-oktabrga oʻtar kechasi esa Ukraina dronlari «Yandeks»ning Vladimir shahridagi data-markaziga ham hujum qildi. Ketma-ket berilgan zarbalar Rossiyadan tashqari boshqa MDH mamlakatlaridagi raqamli xizmatlar faoliyatiga ham taʼsir koʻrsatdi. Jumladan, Oʻzbekistonda «Yandeks»ning ayrim servislaridan foydalanishda muammolar yuzaga keldi.
Yetkazilgan zarar koʻlami
Dastlabki tahlillarga koʻra, data-markazlarning shikastlanishi Rossiyada sunʼiy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishga jiddiy zarba berishi mumkin. Eng katta yoʻqotishlardan biri sifatida neyron tarmoqlar, yirik til modellari va mashinali koʻrish tizimlarini oʻqitishda foydalaniladigan uchta yetakchi superkompyuterning ishdan chiqishi koʻrsatilmoqda.
Sasovodagi «Chervonenkis» va «Lyapunov», Kaluga viloyatidagi «Galushkin» superkompyuterlari kompaniyaning sunʼiy intellekt sohasidagi ishlanmalari, xususan, neyron tarmoqlarni oʻqitish uchun ishlatilgan. Xususan, «Chervonenkis» Rossiyada soʻnggi 15 yil ichida yaratilgan eng kuchli superkompyuter sifatida taʼriflanadi. U 2021-yilda ishga tushirilganida dunyodagi eng kuchli 500 ta superkompyuter reytingida 19-oʻrinni egallagan. «Galushkin» ham sunʼiy intellekt modellarini oʻqitish kabi yuqori hisoblash quvvatini talab qiladigan vazifalar uchun moʻljallangan. Hujumlar oqibatida ushbu uchala superkompyuter ham toʻliq ishdan chiqqan boʻlishi mumkin. Biroq ularning holati va yetkazilgan zararning aniq darajasi boʻyicha toʻliq maʼlumot mavjud emas.
