Turk mafiozi jonli bombami: u YouTube’da e'lon qilgan şov-şuvli videolarda nimalar haqida söz boradi?
|01:37 / 31.05.202150 44317 min
Uyuşgan jinoiy taşkilot tuzgani uçun qidiruvda bölgan va ayni paytda çet elda yaşayotgan Sedat Peker ismli şaxs YouTube yulduziga aylandi. Uning bir qator turk siyosatçilari va işbilarmonlari nişonga olingan, ularga qarşi jiddiy ayblovlar ilgari surilgan videolari turk va xorij matbuotida keng muhokama qilinmoqda. Pekerning videolarini millionlab odamlar turli platformalar orqali tomoşa qilmoqda.
Sedat Peker / YoutubeSedat Peker / Youtube
Ayni paytda hukmron partiya içida «ulkan inqiroz» sifatida ifoda etilayotgan uşbu masalaning boşlanğiç nuqtasi va u qayergaça borişi mumkinligi borasida turliça fikrlar yangramoqda.
Xöş, Pekerning videolari e'lon qilingan paytdan boşlab ayni kunga qadar nimalar sodir böldi?
Sedat Peker kim?
1990-yillardan beri «mafiya operatsiyalari»ning eng muhim nomlaridan biri bölgan Sedat Peker muqaddam uyuşgan jinoyatçilik taşkiloti yetakçisi sifatida sudlangan va 2014 yilda qamoqdan çiqqan.
U 1997 yil Rizeda kontrabandaçi ekanligi aytilgan Abdulla Töpçini öldirişda ayblanadi va sudda oqlanadi. Biroq u bilan birga sudlangan ikki kişi Töpçini öldirgani uçun umrbod qamoq jazosiga hukm qilinadi.
Şundan söng Peker Ruminiyaga qoçib ketadi, ammo uşbu barça ayblovlar böyiça oçilgan tergov natijasida u 1998 yilning avgustida Turkiyaga keltiriladi. Köplab jinoyatlar uçun unga qarşi ötkazilgan sud jarayonlaridan söng 1999 yil may oyida ozod qilinadi. Uşbu davr mobaynida u sakkiz oy qamoqda böladi.
Peker 2000-yillar boşlarida uyuşgan jinoyatçilik taşkilotlariga qarşi olib borilgan keng kölamli operatsiyalar natijasida 2005 yil 12 martda Istanbulning Kontrabanda va uyuşgan jinoyatçilik bölimi tomonidan olib borilgan «Kapalak» operatsiyasida hibsga olinadi.
Sud işi 2007 yil 31 yanvarda yakunlanib, Peker 14 yil 5 oy 10 kunlik qamoq jazosiga hukm qilinadi. «Qurolli terroristik taşkilot tuziş»da ayblangan yana bir işda Peker bir yil-u uç oylik qamoq jazosiga, Ergenekon işi böyiça 10 yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi.
2014 yil 10 martda maxsus vakolatli sudlar yopilib, qamoqda saqlaş muddati 10 yildan 5 yilgaça qisqartirilgandan söng, Ergenekon işi böyiça sudlanuvçilarni ozod qiliş töğrisidagi buyruqlar jinoiy işlar böyiça yuqori sudlar tomonidan birin-ketin bekor qilinadi.
Bu doirada Şarqiy Perinçek, Kamol Kerinçsiz va Tunjay Özkan kabi ismlar bilan bir qatorda, garçi unga har xil jinoyatlarda hukm çiqarilgan bölsa-da, Peker ham ozod qilinadi.
2015 yil 1 noyabrdagi umumiy saylovlar oldidan Peker oktabr oyida Rize şahrida «Terrorizmga la'nat» şiori ostida yiğilgan odamlar qarşisida nutq qiladi. Uning «daryo-daryo qon tökamiz» degan gapi reaksiyalarga sabab böladi.
2016 yil boşida komendantlik soati va zöravonlikni tugatiş uçun «Biz bu jinoyatning iştirokçisi bölmaymiz» degan bayonot bilan çiqqan Tinçlik akademiklariga Peker «Daryo-daryo qoningizni tökamiz va qoningizda duş qabul qilamiz» degan gaplar bilan tahdid qiladi.
Mavzuga oid
Uşbu gaplarga köplab muxolif siyosatçilar, inson huquqlarini himoya qiluvçi taşkilotlar va akademiklar munosabat bildirişi ortidan Pekerga qarşi Istanbul Onadöli sudi 20-jinoiy instansiya sudida da'vo qözğatiladi. Biroq sud jarayonida aytgan gaplari «söz erkinligi» doirasida körib çiqilgan Peker yana oqlanadi.
Uskudarda 2017 yil 15 iyuldagi yubileyda qilgan nutqida «Biz ularni qamoqxonalarda ham osamiz» degan sözlari ortidan da'vo oçilgan Peker 2018 yilda bu da'vodan ham qutuladi.
Ötgan yili çet elga qoçib ketgan degan ayblovlar bilan ismi yana kun tartibiga çiqqan Peker 2020 yilning fevralida «jinoyat sodir etmaganligi va çet elga qoçib ketmaganligi, universitetda öqiş uçun bir neça oy davomida Bolqonda bölişi»ni ma'lum qiladi.
Bir munça vaqt ötgaç, uyuşgan jinoyatçilik taşkiloti tuzişda ayblanib qamoqda ötirgan Alouddin Çakiçi amnistiya asosida ozod qilingaç, u Çakiçi nişonga olingan bir videoni tarqatadi. Özaro tahdidli bayonotlardan söng, ikkala tomon telefonlaşadi. Peker bundan keyin ular endi bir-birlariga duşman bölmaslikka va'da berişganini aytadi.
Öşa vaqtlarda e'lon qilgan videolaridan birida Ğaznaçilik va moliya vaziri Berat Olbayroq «Meni yöq qilmoqçi», deydi va uning çet elga çiqişi uçun sabab bölgan narsa şu ekanligini aytadi. Uşbu videodan bir neça kun ötgaç, u Olbayroqqa qarşi gaplarni boşqa insonlarning ta'siri ostida aytganini ma'lum qiladi.
1990-yillardan beri köp marta tergov qilingan Peker ba'zi işbilarmon odamlar va sportçilar bilan ham işbilarmonlik aloqalarida bölgan. Peker uşbu işlardan orttirgan pullari bilan ba'zi taşkilotlarga «yordam bergani»ni ta'kidlaydi. Uşbu taşkilotlarning ayrimlari unga xayrsevarlik mukofotlarini ham berişgan.
Sedat Peker qanday qilib YouTube yulduziga aylandi?
Sedat Peker çet elda e'lon qilayotgan videolarida bir qator da'volarni ilgari surmoqda. U 2 may kuni özining ilk videosini YouTube’dagi kanaliga yukladi.
Pekerning 23 may kuni eng köp tomoşa qilingan yettinçi videosi 15 million martadan köproq körildi. Bundan taşqari, u Twitter’dagi akkauntiga voqealar rivoji bilan boğliq postlarni ham joylab bormoqda.
Peker tomonidan ilgari surilgan ayblovlarda nomi tilga olingan ba'zi kişilarga qarşi operatsiyalar taşkil etilib, uy va iş joylarida tintuvlar ötkazildi. Biroq ayrim şaxslar va advokatlar birlaşmalari, xususan, Içki işlar vaziri Sulaymon Soylu ham Pekerning bayonotlari bilan boğliq turli jinoiy alomatlar mavjudligini aytdi.
Pekarning ayblovlari haqida Soylu nima dedi?
Peker özining birinçi videolarida unga aprel oyida Turkiyaga qaytişi mumkinligi haqida va'da berilganini aytib, ba'zi odamlar va muassasalar haqidagi da'volarni ilgari surdi.
Pekerning videolariga ilk rasmiy munosabat Içki işlar vazirligi tomonidan 9 may kuni e'lon qilingan yozma bayonotda berildi. Mazkur bayonotda ayblovlar «tuhmat» deb ta'riflandi va bu ayblovlarga «xavfsizlik kuçlari va davlatga qarşi yangi uyuşgan jinoiy faoliyat sifatida qaralişi» ta'kidlandi.
Biroq Peker vazirlik va Soyluning uşbu bayonotiga juda keskin javob qaytardi. Uşbu bayonotlardan söng suratga olgan videosida Soylu haqida köplab da'volarni bildirdi va uni haqorat qildi. Peker Soyluni «U mening Turkiyaga qaytiş çiptam edi» deb ta'rifladi va agar unga qarşi tergovlar davom etgudek bölsa, bu haqda xabardor qilişga va'da berganiga işora qildi.
Soylu 19 may kuni TRT Haber va 24 may kuni HaberTürk kanalida Peker da'volari bilan boğliq savollarga javob berdi. Soylu Pekerning ayblovlarini «bema'nilik» deb ta'riflab, uning Turkiyaga qarşi «operatsiya uyuştirgani»ni aytdi.
Soylu Pekerga himoya bergani haqidagi ayblovlarni ham rad etdi, bu himoya unga oldingi davrlarda berilgani va u rahbarlik qilayotgan davrda qaytarib olinganini ta'kidladi.
«Garçi uning da'vo va tuhmatlari mutlaqo böş bölsa ham, u davlatni nişonga olmoqda. Göyo u öz nomidan Turkiyaga vasiylikni ilgari surmoqda va deyarli barçaga «Jilovingiz mening qölimda», demoqda. …Turkiya 17-25 dekabr, 6-7 oktabr va 15 iyul kunlaridagi barça jarayonlar bilan operatsiya qilinmoqda. Turkiyaning boşiga olib kelinmoqçi bölgan narsa ham aynan şudir», deydi Soylu. U sodir bölgan voqealar tufayli iste'foga çiqmasligini bildirdi.
Milliy harakat partiyasi rahbari Davlat Boğçali Soyluni qöllab-quvvatladi. U 25 may kuni öz partiyasi yiğilişida içki işlar vaziri yolğiz emasligini ta'kidlar ekan, «Turkiyani ijtimoiy tarmoqdagi tuhmatlar bilan qölga kiritib bölmasligi, Turkiyaning kun tartibi videoqaydlar bilan garovga olinmasligi» haqida gapirdi.
Içki işlar vaziri, şuningdek, Pekerning videolari bilan boğliq «haqorat va tuhmat» asosida jinoiy iş qözğatilganini va öziga qöyilgan ayblovlar tekşirilişini talab qildi. Soyluning yana bir şikoyati internethaber.com boşqaruv kengaşi raisi Hadi Özişik va uning ukasi Sulaymon Özişik haqida böldi.
Özişiklar bu masalaga qanday qilib aralaşib qoldi?
Soyluga qarşi jinoiy iş qözğatgan aka-uka Özişiklarning masalaga aralaşuvi ular Peker va içki işlar vaziri örtasida «vositaçilik» qilgani haqidagi iddaodan keyin boşlandi.
Jumhuriyat xalq partiyasi (ŞP) guruhi raisining örinbosari Özgur Özel 18 may kuni Halk TV’dagi televizion dasturida Özişiklardan Soyluning xabarlarini Pekerga yetkazib-yetkazişmaganini söradi.
Hadi Özişik bu da'volar yolğon ekanini aytdi. Şundan söng Peker Hadi Özişik bilan Facetime’da ötkazgan va yozib olgan ikki suhbatning qaydini Twitter’da e'lon qildi.
Peker tomonidan e'lon qilingan birinçi videoda Hadi Özişikning Soylu bilan uçraşgani va uşbu uçraşuvga doir dialoglarni bayon qilgani aks etadi. Hadi Özişik ham «ikki sevimli dösti örtasida qolgani»ni aytadi.
E'lon qilingan ikkinçi videoda esa Hadi Özişik Pekerning Youtube uçun suratga olingan videocidan öz ismini çiqarib taşlaşni iltimos qiladi va «Sulaymon Bey bilan uçraşişga ketgan Sulaymon Özişik», deydi. Özişik keyinçalik özining Twitter’dagi sahifasi orqali Soylu va jamoatçilikdan uzr söradi.
Soylu Hadi va Sulaymon Özişikka qarşi «haqorat», «tuhmat qiliş» va «taşkilot tarkibidagi iyerarxik tuzilişga mansub bölmagani holda taşkilotga bila turib yordam beriş» ayblovlari bilan jinoiy iş qözğatdi.
Şundan söng aka-uka Özişiklarning uyi va ularga tegişli veb-saytning ofisida tintuv ötkazildi. Tintuv paytida «telefon va raqamli materiallar» musodara qilindi.
Mehmet Agarni qanday ayblovlar kun tartibiga olib çiqdi?
Pekerning videolari sobiq içki işlar vaziri Mehmet Agar ham kun tartibiga çiqişiga sabab böldi.
Mehmet Agar – 1996 yilda Susurluk mojarosidan keyin «mafiya-siyosat-davlat» uçburçagidagi murakkab, ammo qoronği munosabatlar haqidagi da'volar va siriştiruvlar markazida bölgan nomdir.
Bir muddat «Töğri yöl» partiyasining yetakçisi bölib işlagan Agar 2011 yilda «jinoiy taşkilot boşqaruvçisi» bölganlik ayblovi bilan beş yilga ozodlikdan mahrum etiladi va 1 yil-u 4 kun qamoqda yotgandan keyin şartli ravişda ozod qilinadi.
Pekerning da'volarida Agar ozod bölgaç, boşqaruv raisi bölgan Bodrum Yalikavakdagi bir marina ham bor. Şuningdek, videolarda Mehmet Agarning öğli – hozirda hukmron Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP)ning Istanbuldagi bölimi rahbari örinbosari bölgan Tolga Agarning ba'zi jinoyatlarga aloqador ekani, ammo ular yaşirib kelinayotgani haqida ham da'vo qilinadi.
Mehmet Agar Pekerning ayblovlarini rad etdi. Sözcü gazetasida e'lon qilingan Saygi Özturk bilan keçgan suhbatda u hozirda daxlsizlik huquqiga ega emasligi hamda özi bilan boğliq istalgan tekşiruv davlat tomonidan ötkazilişi mumkinligini aytdi.
«Bizni bu yerdan uzoqlaştirib, nima qilinişi ayon: bu yerga mafiya qulaşi aniq. Agar mafiya bugun bu yerga kira olmayotgan bölsa, buning sababi bizning bu yerda ekanligimizdir», dedi u Yalikavakdagi marinani zörlik bilan egallab olganliklari haqidagi da'volarga nisbatan.
Biroq Turkiya içki işlar vaziri Sulaymon Soyluning bu gaplariga munosabat bildirişi ortidan u uzr söradi va özining notöğri ifoda etganini bildirdi.
Kutlu Adali va Uğur Mumçining öldirilişi nima uçun yana kun tartibiga qaytdi?
Pekerning 23 may kuni e'lon qilingan videolarida kun tartibiga keltirilgan va Agarning ismi tilga olingan yana bir masala 1990-yillarda sodir etilgan ikkita suiqasd bilan boğliq.
Ulardan birinçisi 1996 yil 6 iyulda Şimoliy Kiprda jurnalist va yozuvçi Kutlu Adalining öldirilişidir. Pekerning ta'kidlaşiça, Mehmet Agar undan Adalini öldiriş uçun yollanma qotil talab qilgan.
Peker şundan söng ukasi Atilla Pekerni Kiprga yuborganini, ammo öşa paytdagi politsiyaning boş direktor maslahatçisi Korkut Eken bilan uçraşganda «boşqa bir guruh Adalini öldirgani aytilgani»ni bayon qiladi.
Uşbu oçiqlamada ismi tilga olingan Atilla Peker 16 may yakşanba kuni hibsga olindi. Soylu HaberTürk’dagi bayonotida Atilla Pekerning Adali qotilligi yuzasidan emas, balki litsenziyasiz qurol saqlangani töğrisidagi xabar ortidan hibsga olinganini ta'kidladi.
Sedat Peker tomonidan kun tartibiga olib çiqilgan ikkinçi jinoyat esa Uğur Mumçining öldirilişi edi. Peker suiqasddan keyin voqea joyiga birinçi bölib borgan odam Mehmet Agar ekanligini ta'kidlaydi.
Mumçining rafiqasi Turkiya Buyuk Millat Majlisi raisining sobiq örinbosari Guldal Mumçi uşbu masala böyiça ma'lumotga ega bölgan har bir kişini sözlaşga va oxirigaça borişga çaqirdi. «Ğiştlarni suğuring, devor qulasin, kim uning ostida qoladigan bölsa, qolaversin», dedi Mumçi.
Binoli Yildirim öz öğli haqidagi ayblovlarga nima deb javob berdi?
Pekerning 23 may kungi videosida ilgari surilgan yana bir da'voga köra, kokain savdosining yöli Kolumbiyadan Venesuelaga qaytgan va Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP)ning vitse-prezidenti, sobiq boş vazir Binoli Yildirimning öğli Erkam Yildirim esa uşbu yangi marşrutni Venesuelada yaratiş uçun u yerga borgan.
Video e'lon qilinganidan köp ötmay bayonot bergan Binoli Yildirim bu ayblovlarni rad etdi. «Ayblovlar mutlaqo tuhmatdir, ularni qat'iyan rad etamiz. Biz va giyohvand moddalarni yonma-yon qöyiş turib bitgan haqoratdir», dedi u.
U öğlining 2020 yil dekabr oyida Venesuelaga borganini va uning taşrifidan maqsad uşbu mamlakatga koronavirus epidemiyasi tufayli test töplamlari va tibbiy niqoblarni yetkaziş bölganini aytdi.
AKP’da inqiroz bormi, muammo qançalik katta?
AKP ham, MHP ham uşbu jarayonda ittifoqqa boğliq qarorlar bilan bir qatorda har qanday qadam otişga qodir, deb işonilmoqda.
«Uşbu voqealar AKP içida «Siyosat yuk kötarmaydi», deb talqin etilmoqda. AKP içida Erdöğan hali hammasini tuzatişiga umid qilinmoqda», deydi hukumat rasmiysi.
Manbaga köra, «Soylu va Agar jamoasiga yordam bölsa, AKP’ning ballari kamida 5-6 ballga kamayadi. Ammo agar prezident ularni oqlasa, AKP qutulib qoladi va vaziyatdan talafotsiz çiqadi».
Partiyadagi yana bir manbaga köra, «Garçi Peker prezidentni töğridan töğri ayblamayotgan bölsa-da, korrupsionerlarni partiya içida saqlaşda uni ayblamoqda. Agar prezident Soylu va Agar jamoasining tarafini olsa, bu iş partiyada bölinişni keltirib çiqaradi. Bu – AKP uçun juda katta inqiroz. Çunki Peker – bu sizga qaçon qaytib kelişi noma'lum bölgan jonli bombadir».
Erdöğan qanday munosabat bildirdi?
AKP parlament guruhi yiğilişida sözga çiqqan Erdöğan Pekerning da'volaridan söng içki işlar vaziri Sulaymon Soylu va sobiq boş vazir Binoli Yildirimni qöllab-quvvatladi.
«Biz 19 yil davomida qöllaridagi mavjud bölgan barça imkonlarni olib, jinoiy taşkilotlarni birma-bir qulatdik. Turkiyani qonundan boşqa usul amal qilmaydigan darajaga olib çiqdik. Terroristik taşkilotlarga qarşi kuraş olib borgan içki işlar vazirimizning yonida böldik va yonida bölamiz», dedi u.
Muxolif partiyalar nima demoqda?
Muxolifat partiyalari rahbarlari Pekerning da'volari yuzasidan boşqaruv inqirozi röy berganini ta'kidlamoqda va prokurorlarni işlaşga çaqirmoqda.
CHP rahbari Kamol Qiliçdaröğli T24 veb-saytiga bergan intervyusida voqealar rivojini «Davlatni boşqara olmaslik. Ba'zi doiralarga taslim böliş», deb baholadi.
İYİ (Yaxşi) partiyasining raisi Meral Akşener «Qaror» gazetasida «Ayblovlar juda dahşatli. Örtaga çiqqanlar esa butunlay şarmandalik. Bu bir-biriga boğliqlik, ayniqsa, kokain masalasi. Bir davlatning çuquri, sayozi bölmaydi», dedi.
DEVA partiyasining rahbari Ali Bobojon uşbu voqea 90-yillarni eslatib yuborganini aytdi. «Bularning yana bir bor zohir bölişi mamlakatimiz uçun juda açinarli holat», dedi u.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi