Özbekiston prezidentining iqtisodiy rivojlaniş, boşqaruv va xalqaro hamkorlik böyiça maslahatçisi Suma Çakrabarti davlat boşqaruvida e'tibor qaratiş şart bölgan narsalar haqida töxtalib ötdi.
“2017 yilda Özbekistondagi reformalar boşlangan paytda köpçilikda ikkilanişlar bor edi. Ammo amalga oşirilgan özgarişlar biz kutgandan tezroq natija berdi. Xususan, valuta erkinlaştiriş siyosati buning bir körinişi. Bundan keyingi davrda davlat boşqaruvida ham ikkita narsaga e'tibor qaratiş juda muhim: töğri qaror çiqariş va uni töğri amalga oşiriş.
Özbekiston taraqqiyotda ildamlaşni istasa, töğri institutsional rivojlaniş böyiça işlarni jadallaştirişi kerak. Mamlakatda birinçi örinda banklar xususiylaştirilişi kerak, sababi ötiş davrida islohotlarning töğri ketma-ketlikda amalga oşirilişi kelajakda ularning yaxşi samara berişiga olib keladi. Xususan, biz hozir uçraşib turgan Hilton mehmonxonasi ham Toşkent şahar hokimiyatiga tegişli, uni xususiylaştiriş kerak. Ötgan davr mobaynida bozor ham, davlat ham köp narsani örgandi.
Özbekiston YaIMning 30 foiziga yaqinini qişloq xöjaligi beradi va bu yönalişda tayyor mahsulotlar eksportini oşiriş kerak. Bu soha Özbekiston uçun biznes kartoçka hisoblanadi”.
“Men supermen emasman” — Bo Inge Andersson
UzAuto Motors boş direktori Bo Inge Andersson avtomobilsozlik sohasidagi muammolar va kelajakdagi rejalar haqida fikr bildirdi.
“Avtomobilsozlik sanoatida Özbekiston hali juda yoş. 1996 yilda boşlangan uşbu tarmoqda hozirgi kungaça 3,6 million avtomobil işlab çiqarildi. Özbek bozorida avtomobilga bölgan talab juda yuqori. Mamlakatda har 1000 kişiga 77ta avtomobil töğri kelmoqda. Taqqoslaş uçun bu raqamlar har 1000 kişiga Qozoğistonda 208tani, Rossiyada 383tani, Germaniyada esa 555tani taşkil etadi.
Ayni paytda kompaniyamizda 12 ming kişi işlaydi, ammo bu tarmoqda bitta iş örni qöşimça tarzda dilerlik va xizmat körsatiş sohalarini ham hisoblaganda yana törtta iş örnini yaratadi. Bu kiçik kompaniya mamlakatda 50 ming kişini iş bilan ta'minlamoqda.
Mavzuga oid
Sizda öz-özidan mening bu yerda nima qilayotganim haqida savol paydo bölişi mumkin. Men supermen emasman. Rahbariyat mendan qulayroq narxlardagi va yangi modeldagi avtomobillar taqdim qilişimni, işlab çiqariş samaradorligini oşirişimizni söramoqda. Dastlabki 30 kunlik iş kunim davomida bu yerda juda köp muammolarga duç keldim. Boşqaruv sohasini isloh qilişimiz kerak va albatta bu işlarni amalga oşiramiz”.
“Özbekistondagi biznes muhitiga eng katta tösiq – inson kapitalining yetişmasligidir” — Anna Berde
Jahon banki vitse-prezidenti Anna Berdening fikrlariga köra, Özbekistonda xususiy sektorning örnini oşiriş kerak.
“Özbekiston iqtisodiyotida xususiy sektorning rolini kuçaytiriş kerak. Tarmoq davlat kömagiga muhtoj, hukumat yer va kapitaldan foydalana olişda ularni qöllab-quvvatlaşi lozim.
Keyingi davrda xususiy sektorni rivojlantiriş uçun ayollarni mehnat jarayoniga jalb qiliş, ular uçun iş joylari yaratişning uzoq va qisqa dasturlari bölişi kerak. Mamlakatda işsizlik darajasi 10 foizdan yuqori. Şu sabab yangi islohotlarni amalga oşirişda ötmişdagi tajribalardan töğri xulosa çiqariş va tizimli reja va dasturlar işlab çiqiş maqsadga muvofiq böladi.
Oxirgi yillarda davlatning inson taraqqiyoti va ijtimoiy qöllab-quvvatlaş yönalişidagi işlarini ham e'tirof etiş lozim. Xususan, ta'limga mablağ ajratiş oşgan. Masalan, respublikada oliy ma'lumot bilan qamrab oliniş darajasi 3 barobarga köpaygan. Agar 5 yil oldin bu körsatkiç 9 foizni taşkil etgan bölsa, hozir 26 foizga yaqin. Şunga qaramay, biznes taraqqiyotining eng asosiy tösiği – inson kapitalining yetişmasligidir”.
“Kambağallikni qisqartiriş ta'limni rivojlantiriş orqali amalga oşiriladi” — Jamşid Qöçqorov
Boş vazir örinbosari, iqtisodiy taraqqiyot va kambağallikni qisqartiriş vaziri Jamşid Qöçqorovga köra, ijtimoiy sohani rivojlantirişda birinçi örinda ta'lim sifatini oşiriş, soğliqni saqlaş tarmoqlarini isloh qiliş va yaxşi biznes muhiti yaratiş kerak.
“Kambağallikni qisqartişning yagona yeçimi – iqtisodiy rivojlaniş. Hozirda mamlakat aholisining 40 foizga yaqinini 20 yoşdan kiçik qatlam taşkil etmoqda. Bu – kelajak uçun juda katta demografik dividend. Hozirda mamlakatda 15-20 foiz atrofida kambağallar mavjud. Bu raqamlarni qisqartiriş ta'limni rivojlantiriş orqali amalga oşiriladi. Biz yoşlar va ayollarga yangi könikmalar berişimiz, ularni öqitişimiz kerak.
Ijtimoiy sohani rivojlantirişdagi 3ta asosiy yönalişimiz: ta'lim sifatini oşiriş, soğliqni saqlaş tarmoqlarini isloh qiliş va yaxşi biznes muhiti yaratiş hisoblanadi. Oxirgi 5 yilda kiçik biznesning uluşi ikki barobar oşdi va odamlarning 7-8 foizi şu tarmoqda iş bilan bandligi ta'minlangan”.
“Markaziy Osiyoda hamkorlikni rivojlantiriş uçun özaro savdo qilişni yengillaştiriş, texnik reglamentlarni osonlaştiriş kerak” — Eldor Aripov
Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Eldor Aripov mintaqaviy hamkorlikni oşiriş uçun global qöşma loyihalarda qatnaşişda faollikni kuçaytiriş kerakligini ta'kidladi.
“Oxirgi yillarda Markaziy Osiyo mamlakatlariga investitsiya kirişi 40 foizga oşdi, turistlar taşrifi 2 barobar köpaydi, çegaralardagi blokpostlar olib taşlandi. Özaro hamkorlikni rivojlantiriş uçun davlat rahbarlari örtasida maslahatlaşuv uçraşuvlari ötkazilmoqda.
Mintaqadagi hamkorlikni rivojlantiriş uçun özaro savdo qilişni yengillaştiriş, texnik reglamentlarni osonlaştiriş kerak. Şu sabab mintaqa mamlakatlarining doimiy tarzda bir-birlari bilan muloqotda bölib turişi muhim va ahamiyatlidir.
Markaziy Osiyo mamlakatlari, xususan Özbekistonning töğridan töğri dengizga çiqiş imkoniyati çeklangan. Şu sabab mahsulotlarni jahon bozoriga çiqariş va yetkazib berişni osonlaştiriş uçun Özbekiston – Xitoy, “Mozori Şarif – Kabul – Peşovar” temir yöllarini quriş böyiça işlar olib borilmoqda. Masalan, “Mozori Şarif – Kabul – Peşovar” temir yöli mahsulot yetkazib beriş vaqtini 3-5 kunga, xarajatlarni esa 2 barobarga kamaytiradi. Mintaqa mamlakatlari global qöşma loyihalarda qatnaşişda faollikni oşirişi kerak”.
“Tadbirkor risklarga tayyor bölişi kerak” — Zafar Hoşimov
Korzinka.uz boş direktori Zafar Hoşimovning qayd etişiça, yangi davrda tadbirkorlarning hammasi risklar va yöqotişlarga çidamli bölişi kerak.
“Oldin tadbirkorlarning köpçiligi bozorga kirişni xavfli deb bilişardi, valuta bilan risklar bor edi. Biz ayni paytda reformalarning boşida turibmiz. Endilikda tadbirkorlarning hammasi risklar va yöqotişlarga çidamli bölişi kerak. Köpçilik klassik biznes qoidalari böyiça iş qilişni afzal köradi. Bu borada hatto ba'zi özbek maqollari ham tadbirkorlikni yanada rivojlantirişdan bizni orqaga tortadi. Ularda çopma, sekin harakat qil degan ğoyalar singdirilgan. Ammo bugungi kunda risklarsiz bozorga kiriş va muvaffaqiyat qozonişning imkoniyati yöq.
Avvallari, sekin yuriş va ehtiyot böliş haqida köp öylardik, buni ham özgartirdik. Oxirgi yillarda tadbirkorlarga köplab qulayliklar yaratildi. Keyingi bosqiçda çetdan import qiladigan mahsulotlarni sertifikatlaş tizimini yanada osonlaştiriş, davlat korxonalari va xususiy korxonalarga bir xil imkoniyat va şaroitlar yaratiş kerak, deb öylayman”.
“Özbekistonda mavjud bölmagan texnologiyalarni olib kirişda tadbirkorlardan soliqlar undirilmasligi kerak” — Den Paterson
Silverleafe International boş direktori Den Paterson odamlarga işonç beriş uçun ular bilan köproq muloqot qiliş kerakligiga töxtalib ötdi.
“Xususiylaştiriş iqtisodiyotni kuçaytiradi. Ötiş davr iqtisodiyotida odamlarda işonçni paydo qiliş judayam muhim. Odamlarda yillar davomida qotib qolgan fikrlar bor, ularni yöqotiş kerak. Bu borada ular bilan köproq muloqot qiliş, muammolarini örganib, tizimli yeçimlar işlab çiqiş kerak. Banklarda kafolat beriş borasida muammolar bor, ularga yeçimlar izlaş kerak.
Kiçik va örta biznesda faoliyat olib boruvçi qatlamni risklarni qabul qilişga örgatiş, nima töğri va nima notöğriligini körsatiş kerak. Şuningdek, import tariflarini reforma qiliş kiçik tadbirkorlikning rivojlanişida muhim omil böladi. Bundan taşqari, Özbekistonda mavjud bölmagan texnologiyalarni olib kirişda tadbirkorlardan soliqlar undirilmasligi kerak”.
