Kolin Pauell vafot etdi

U tomonidan tuzilgan xulosada «vaziyat xatda aytilganidan butunlay farq qilişi, amerikalik harbiylar va vetnamliklar örtasidagi munosabatlar ajoyibligi» aytilgan. Lekin bu amerikalik harbiylar tinç aholiga nisbatan öta beşafqat munosabatda bölayotgani haqidagi xabarlar röyxati tölib borişiga butunlay zid edi. Keyinroq Pauellni Songmidagi qirğin haqidagi faktlarni yaşirişda ayblaşadi, bu qirğin tafsilotlari faqat 1970 yildan keyin ma'lum bölgandi.

Vetnamdan qaytgaç, Pauell Vaşingtondagi Jorjtaun universitetida ma'muriy işlar magistri diplomini oladi, keyin Riçard Nikson prezidentligi davrida Oq uyning nufuzli stipendiyasini qölga kiritadi.

Ma'lum muddat Janubiy Koreyada xizmat qilgaç, Pauell Pentagonga işga ötadi. Endi unga yorqin karera kutayotgan şaxs sifatida qaray boşlaşardi.

«Pauell doktrinasi»
Kolin Pauell Jimmi Karterning ma'muriyatida işlagan, keyin yangi prezident Ronald Reygan tomonidan mudofaa masalalari böyiça davlat kotibi lavozimiga tayinlangan Kaspar Vaynbergerning katta harbiy yordamçisi sifatida faoliyat körsatadi.

1987 yilda Pauell prezidentning milliy xavfsizlik masalalari böyiça maslahatçisiga aylanadi. 1989 yilda, katta Jorj Buş lavozimga kirişganida Pauell AQŞ Qurolli kuçlari ştab boşliqlari qömitasi raisi etib tayinlanadi - bu AQŞ Mudofaa vazirligidagi eng yuqori harbiy lavozim hisoblanadi.

U 52 yoşida bu lavozimni egallagan eng yoş ofitser, şuningdek, ilk afroamerikalik böladi.

U darhol siyosiy inqiroz bilan töqnaşadi, AQŞ 1989 yil dekabrida Panamaga bostirib kirib, diktator general Noregani ağdaradi. Bu harakat Birlaşgan Millatlar Taşkiloti tomonidan qoralanadi.

1990 yilda Fors körfazidagi uruşda «Pauell doktrinasi» nomini olgan strategiya amalga oşiriladi. Uning mohiyatiga köra, Pauell AQŞ barça diplomatik, siyosiy yoki iqtisodiy vositalardan naf çiqmasagina harbiy kuç qöllaşga kirişişi kerak deb hisoblaydi. Doktrinaga köra, harbiy harakatlar boşlanib ketgan taqdirda AQŞ uçun yöqotişlar minimal bölişi uçun barça kuçlardan maksimal foydalanib, uruşni tez yakunlab, töliq ğalabaga erişiş nazarda tutiladi. Bunda birinçi navbatda jamoatçilik qölloviga tayaniladi.

Bu fikrlar köp jihatdan AQŞ uzoq davom etib, natijasiz yakunlanadigan uruşlarda, masalan Vetnamdagi kabi uruşlarda qatnaşmasligi kerakligiga asoslangandi.

1991 yilda bevosita uning rahbarligida AQŞ boşçiligidagi xalqaro koalitsiya kuçlari Saddam Husayn armiyasiga qaqşatqiç zarba berib, iroqliklar tomonidan egallab olingan Kuvaytni ozod etgandi.

Avvaliga Pauell öşa vaqtdagi mudofaa vaziri Dik Çeynining xohişiga zid ölaroq Fors körfazida kuç işlatişga qarşi böladi. Ammo «Sahrodagi böron» va «Sahro qalqoni» amaliyotlari katta muvaffaqiyatga erişgaç, Pauell xalqaro maydonda keng tanilib ketadi.

Pauell faqatgina AQŞ manfaatlariga tahdid bölişi harbiy kuç qöllaşni oqlaydi, degan qat'iy işonçda edi. «Amerikalik askarlar - biror global öyin maydonida uyoqdan buyoqqa köçiriş mumkin bölgan qöğirçoq soldatlar emas», degandi u.

Iroqdan keyin
Pauell keyingi prezident Bill Klinton hokimiyatga kelgan dastlabki oylarda AQŞ Qurolli kuçlari ştab boşliqlari qömitasi raisi lavozimida qoladi, ammo u liberal ma'muriyat bilan işlaşi qiyin edi. U 1993 yilda armiyani tark etadi va öz avtobiografiyasi ustida işlay boşlaydi (bu kitob New York Times ning eng bessellerlari röyxatini boşqaradi), şuningdek xayriya faoliyati bilan şuğullanadi.

Öz harbiy majburiyatlaridan xalos bölganidan keyin u siyosat bilan şuğullana boşlaydi. Pauell ikki partiyada ham tarafdorlarga ega edi va uni demokratlardan ham, respublikaçilardan ham vitse-prezidentlikka asosiy nomzodlardan biri sifatida körişadi. Yakunda 1995 yilda Pauell respublikaçilar safida qolişadi.

Öşanda u 1996 yilgi prezidentlik saylovlarida Bill Klintonga raqiblik qilişi haqida miş-mişlar yurardi, ammo Pauell özi uçun siyosiy karera u qadar muhim emas degan qarorga keladi.

Prezident kiçik Jorj Buş ma'muriyatida Kolin Pauell Davlat kotibi lavozimini egallaydi - endi u uşbu lavozimga tayinlangan ilk afroamerikalik böladi.

U mö'tadil respublikaçi va pragmatik siyosatçi sifatida tanilgan.

Ammo keyinroq, 2008 yilda Barak Obamani qöllaş uçun öz partiyasini özgartirgan va qator siyosatçilar uçun işonçli harbiy maslahatçiga aylangan.

Donald Ramsfeld vafot etdi. U «terrorga qarşi uruş» me'mori bölgandi

Iroqqa ikkinçi kiriş

Köpçilik uçun Pauell - Iroqda uruş boşlanişiga asosiy sababçilardan bölgan şaxsdir. 2003 yil fevralida u BMT Xavfsizlik kengaşida çiqiş qilib, AQŞ va uning ittifoqçilari Iroqqa bostirib kirişi zarurligini ta'kidlaydi va bunga asos sifatida göyoki uşbu davlatda ommaviy qirğin qurollar mavjudligini aytadi.

U 75 daqiqa davomida hisobot beradi, jumladan, iroqlik harbiylar bilan muloqotlarga oid audioyozuvlarni taqdim etadi, sun'iy yöldoş orqali olingan suratlarni namoyiş etadi, razvedka ma'lumotlari hamda qoçqinlardan olingan ma'lumotlarni öqib beradi. Bularning barçasi Saddam Husayn rejimi BMT XK rezolyutsiyasini bajarişdan boş tortayotgani hamda Iroqda kimyoviy qurol mavjudligi xalqaro ekspertlardan yaşirilayotgani töğrisida edi.

«Iroq 1995 yilda bunday qurol borligini tan olgandi, uning hajmi kattagina», deydi Pauell va oq poroşok solingan probirkani namoyiş etadi. «Bir çoy qoşiqdan kamroq miqdorda, konvertga solingan Sibir kuydirgisi uyğotuvçi modda 2001 yil Qöşma Ştatlar Senati faoliyatini töxtatiş uçun yetarli bölgandi», deydi Pauell qölida probirka tutgan holatda.

U qölidagi modda Iroqning bakteriologik qurolidan namuna ekanini aytmagan - u şunçaki tasavvur uyğotiş uçun şunday usul qöllagandi. Ammo Amerika va xorijdagi boşqa köplab naşrlar bu epizodni Iroqning bakteriologik qurolidan namuna körsatiş sifatida talqin etişadi va uni yolğonçilikda ayblaşadi.

Saddam Husayn rejimi ağdarilganidan 18 oy ötib Pauell iroqlik diktator ommaviy qirğin qurollariga egaligi haqidagi razvedka ma'lumotlari xato bölib çiqqanini tan oladi. Köp ötmay u davlat kotibi lavozimidan iste'foga çiqadi. Uning obrösi keskin yomonlaşib ketadi.

Pauell BMTdagi öşa çiqişini faoliyatidagi «qora doğ» deb atagan. «Bu juda oğriqli edi. Öşanda ham, hozir ham», degandi 2005 yilda Pauell ABC News uçun bergan intervyusida öşa voqeani eslab.

Kolin Pauell koalitsiya konfrontatsiyadan (qarama-qarşilik) afzal ekaniga qat'iy işongan. U bir tomonlama aralaşuv strategiyasidan voz keçişi AQŞ terrorizmga qarşi butundunyo alyansi tuzişiga olib kelgan.

«Uruş sönggi siyosiy çora bölişi kerak. Agar qaçondir uruşga kirsak ham, fuqarolarimiz tuşunadigan va qöllab-quvvatlaydigan maqsad qöyilişi kerak», degandi u bir safar.

Kolin Pauell Özbekiston-Amerika aloqalari örnatilişi va taraqqiyotiga salmoqli hissa qöşgan. 2002 yil 13 mart kuni Özbekiston Taşqi işlar vaziri Abdulaziz Komilov va AQŞ Davlat kotibi Kolin Pauell Strategik şeriklik va hamkorlik asoslari haqidagi Deklaratsiyani imzolagan. Mazkur hujjat ikki tomonlama munosabatlar tarixida muhim örin tutgan.