Suhbatni to‘liq ravishda videoda tomosha qiling. Quyida mutaxassisning asosiy fikrlari matn shaklida keltirib o‘tiladi.
“Nazarboyevga nisbatan kuchli ishonchsizlik bor edi”
— Qozog‘istonda bo‘layotgan hodisalarni ommaviy namoyishlar yoki bunt, ya’ni ijtimoiy norozilik deyish mumkin. Bu ijtimoiy norozilik vaqt o‘tishi bilan siyosiy norozilikka aylanib ketdi. 2019 yili Qozog‘istonda hokimiyat bamisoli almashdi, ammo tushunarsiz holat kuzatildi. Ya’ni rasman 1989 yil 22 iyundan dastlab Qozog‘iston SSRni, keyinchalik mustaqil Qozog‘istonni boshqargan Nursulton Nazarboyev prezidentlik kursisini Qosim-Jo‘mart To‘qayevga bergandek ko‘ringandi. Lekin veto berish huquqi, oliy hokimiyatning eng muhim tarmoqlarini qo‘lida saqlab qolayotgan edi.
30 yillik Nazarboyevga nisbatan aholi orasida ishonchsizlik yoki ma’lum bir nafrat shakllangan edi. Mana shu tandem – ikkilik (Nazarboyev–To‘qayev) Qozog‘istondagi ijtimoiy vaziyat beqarorlashuviga sabab bo‘ldi.
“Davlat ijtimoiy loyihalarni qisqartirgan edi”
— Oxirgi bir necha yilda jahon bozorida neft mahsulotlari narxi arzonlagach, hukumat budjet daromadlari pasaygani bois, ijtimoiy loyihalarni qisqartirishga majbur bo‘lgan edi. Shunday ekan, bu namoyishlarning birinchi sababi – ijtimoiy norozilik.
Dastlab, aholi bosh ko‘tarib, o‘z noroziligini bildirdi. Lekin, keyinchalik, hokimiyat tezda namoyishga munosabat bildirib, hukumatni tarqatib yuborganidan keyin, namoyishlar butun Qozog‘istonga yoyilib ketdi. Hokimiyat bilmasdan, o‘ylamasdan yoki bilib turib shunday xatolarga yo‘l qo‘ydi va natijada lokal norozilik namoyishlari umummilliyga aylanib ketdi.
Avtokratiya
— Qozog‘istondagi avtoritarizm – kuchli, boshqa davlatlar bilan iqtisodiy-siyosiy munosabatlarni yaxshi yo‘lga qo‘ya olgan diplomatik avtoritarizm edi. Shu bilan birga, dunyoda o‘z nomini poytaxtga qo‘ydirgan boshqa davlat rahbari yo‘q. Qolaversa, o‘zining tug‘ilgan kunini poytaxt kuni deb belgilagan boshqa prezident ham yo‘q. Haykallar, o‘z nomiga litseylar, universitetlar...va shaxsga sig‘inishni yuqori darajaga olib chiqqan avtoritarizm edi.
