Qozoğistondagi voqealarning oltinçi kuni. Vaziyat tinçimoqda
|02:06 / 08.01.2022134 2208 min
Töqayev namoyişlarning oltinçi kunida mamlakatning barça hududlarida konstitutsion tartib deyarli tiklangani, biroq «jangarilar»ga qarşi kuraş davom etayotganini ma’lum qildi.
Mariya Gordeyeva / Reuters / Scanpix / LETAMariya Gordeyeva / Reuters / Scanpix / LETA
Qozoğiston prezidenti Qosim-Jömart Töqayev 7 yanvar tongida terrorizmga qarşi kuraş böyiça ştab yiğilişi ötkazdi.
Töqayev qonun va tartibni saqlaş kuçlari qattiq işlayotgani, mamlakatning barça hududlarida konstitutsiyaviy tartibning katta qismi tiklangani, mahalliy hokimiyat idoralari vaziyatni nazorat qilayotganini ma’lum qildi.
Şu bilan birga, qurolli şaxslar haligaça Qozoğiston aholisining mulkiga zarar yetkazayotganini aytib, ularga qarşi oxirigaça kuraşiş kerakligini ta’kidladi.
Mamlakatda temir yölda yölovçi va yuk taşiş tiklangan. Olmaota aeroporti faoliyati tez vaqt içida tiklanişi aytilgan. Rossiyalik tinçlikparvar kuçlar Qozoğiston huquq-tartibot organlari bilan birgalikda aeroportni töliq nazorat qilmoqda.
Qozoğiston hududida tun-u kun işlovçi 70 blokpost örnatilgan, şundan oltitasi Nur-Sulton atrofida. Olmaotada qurolli kuçlar strategik ahamiyatga ega obektlarni qöriqlamoqda va köçalarda «tozalaş» işlari olib bormoqda.
Tadbirkorlar milliy palatasi ma’lumotiga köra, Qozoğistondagi tartibsizliklar oqibatida tadbirkorlar körgan zarar miqdori 200 mln dollar atrofida, 848ta biznes sub’yekti va 1021 obekt ziyon körgan.
Qozoğiston Içki işlar vazirligi barça hokimliklar va içki işlar idoralari ustidan nazorat tiklanganini e’lon qildi. Sönggi ma’lumotlarga köra, maxsus operatsiyalar davomida xavfsizlik kuçlari 3 mingdan ortiq qonunbuzarni hibsga olgan, 26 nafar «qurolli jinoyatçi» öldirilgan, yana 18 nafari yaralangan.
Tartibsizliklar çoğida 18 nafar xavfsizlik xizmati xodimi halok bölgan, yana politsiya va Milliy gvardiya harbiy xizmatçilaridan 748 nafari yaralangan.
Prezident administratsiyasi rahbari örinbosari Dauren Abayev xabar berişiça, avvaliga politsiya va Milliy gvardiya kuçlari namoyişçilarga öt oçmayotgandi, «ammo keyin tinç namoyişçilar ovozlari provokatorlarning zöravonlik va tartibsizliklarga çorlovlari ostida qolib ketgan». Abayevning sözlariga köra, «olomonni qurollangan banditlar va terrorçilar boşqara boşlagan», bu guruhlar talonçilik bilan şuğullanib, qurol dökonlariga hujum qilişgan, Olmaotadagi ma’muriy binolar va telekanallar ofislarini egallab, talon-taroj qilişgan. Abayev terrorçilar orasida professional snayperlar bölganini va ular kuçişlatar tuzilmalar vakillariga hujum qilganini aytib ötgan.
Mavzuga oid
Olmaotada harbiy texnika, 7 yanvar / Reuters
Qozoğiston Boş prokuraturasi ommaviy tartibsizliklar, şuningdek, terrorçilik aktlarini sodir etiş böyiça tergov doirasida jinoiy iş qözğatdi. Bu moddalar böyiça aybdor bölganlar sakkiz yildan umrbodgaça qamoq jazosi bilan yoki fuqarolikdan mahrum etiş bilan jazolanişi mumkin.
Töqayevning navbatdagi murojaati
Töqayev televideniye orqali mamlakat fuqarolariga yana bir bor murojaat qildi, unda köçalarga çiqayotganlarga nisbatan qat’iy fikrlar bildirildi.
«Huquq-tartibot organlariga va armiyaga ogohlantirişsiz nişonga olib öq otişga buyruq berdim. Xorijdagilar muammoni hal qiliş uçun tinç muzokaralar ötkazişga çaqirişmoqda. Qanday bema’nilik. Jinoyatçilar, qotillar bilan qanday muzokaralar olib boriş mumkin?» degan Töqayev.
Töqayevning sözlariga köra, xalqning tub manfaatlaridan uzoqda bölgan erkin deb atalmiş ommaviy axborot vositalari va xorijdagi arboblar huquq-tartibotni buzişda yordamçi va aslida rağbatlantiruvçi rol öynagan. Şu bilan birga u aynan kimlarni va qanday faoliyatni nazarda tutganiga aniqlik kiritmagan.
Prezident birgina Olmaotaning özida «20 ming bandit» hujum qilgani, ularning harakatlarida «harbiy, ma’muriy va ijtimoiy obektlarga hujum qilişning aniq rejasi, muvofiqlaştirilgan özaro uyğun harakatlar, yuqori jangovar tayyorgarlik va vahşiy şafqatsizlik mavjudligini köringani»ni qayd etdi.
Mamlakatda vaziyat barqarorlaşganiga qaramay, «aksilterror amaliyot» davom etişi ma’lum qilindi. «Terrorga qarşi operatsiya davom etmoqda. Jangarilar qurollarini qöygani yöq, jinoyat sodir etişda yoki ularga hozirlik körişda davom etmoqdalar. Ularga qarşi kuraş yakunlanişi kerak. Taslim bölmaganlar yöq qilinadi», dedi u.
Qayd etiş kerakki, namoyişlarning olti kuni davomida ritorika jiddiy özgarişga uçradi: birinçi kunlarda hukumat köçaga çiqqan fuqarolarni namoyişçilar deb atagan bölsa, keyinroq «buzğunçi kuçlar», qarşilik körsatayotgan «terrorçilar», «bandit elementlari», «fitnaçilar», «banditlar» va «xalqaro terrorçi guruhlar» atamalari paydo böldi.
Şu bilan birga, hukumat namoyişlarda qandaydir xorijiy kuçlar iştirok etganiga oid muayyan dalil keltirmadi.
Namoyişlar va tartibsizliklar vaqtida qança odam halok bölgani va jabrlangani töğrisida mustaqil manbalar tomonidan tasdiqlangan aniq ma’lumot yöq, ammo guvohlarning fikriça, önlab qurbonlar bölgan.
Namoyişçilar tarqalmoqda, aeroportlar oçilmoqda
Juma kuni Qozoğiston şaharlaridagi mitinglar bosqiçma-bosqiç yakunlana boşladi. Tongdayoq Aqtau markazida tikilgan ötovlar va tösiqlar yiğiştirildi, hokimiyatga olib boruvçi yöllar oçildi, miting yetakçilari yiğilganlarni uyga qaytişga çaqirdi.
VALERY SHARIFULIN/TASS
Poytaxtdagi aeroport ştat rejimda işlaşni boşladi: Moskva, Dubay, Atirau, Çimkent va Turkistonga töxtab qolgan reyslar davom ettirildi. Boşqa şaharlardagi aeroportlar faoliyati ham tiklana boşladi.
Mahalliy naşrlar Olmaotadagi vaziyat asta-sekin barqarorlaşayotganini yozişdi: bankomatlarda yana naqd pullar, dökonlarda oziq-ovqat mahsulotlari paydo bölgan.
Davlat naşrlari namoyişçilar qöliga ötgan barça hukumat binolari huquq-tartibot organlari nazoratiga qaytganini ma’lum qildi.
«Kazaxfilm» kinostudiyasi juma kuni tartibsizliklar vaqtida qozoq kinosining oltin fondi butunlay yöq bölgani töğrisida tarqalgan ma’lumotni rad etdi. Studiya ma’lumotiga köra, barça binolar va «Kazaxfilm» arxivlariga ziyon yetmagan.
Orda.kz: Nursulton Nazarboyev va uning qizi Qozoğistonni tark etgan
Qozoğistonning birinçi prezidenti Nursulton Nazarboyev va uning uç qizi namoyişlar fonida öz oilalari bilan Qozoğistonni tark etgan. Bu haqda Orda.kz naşri öz manbasini keltirmagan holda xabar berdi. Bu ma’lumot rasman tasdiqlanmagan.
Naşrning yozişiça, birinçi prezidentning qarindoşlaridan mamlakatda faqat uning katta ukasi Bolat Nazarboyev qolmoqda.
Mahalliy naşrlarda Nazarboyevlar oilasi BAAning Dubay şahriga yöl olgani aytilgan.
7 yanvar kuni Orda.kz manbasi Olmaotada Nursulton Nazarboyevning kiçik ukasining öğli Samat Abiş qölga olingani haqida xabar berdi, u 2015 yildan buyon Milliy xavfsizlik qömitasi raisining birinçi örinbosari edi, 5 yanvar kuni işdan olingandi.
Mamlakat Boş prokuraturasi uning qölga olingani haqidagi ma’lumotni tasdiqlamagan, rad ham etmagan.
Orda naşri Qozoğistonda siyosiy inqiroz boşlanganidan buyon na rasmiy hukumat, na davlat telekanallari va saytlari Nursulton Nazarboyev va uning oila a’zolari nomlarini tilga olmayotganiga e’tibor qaratgan.
«Ular qayerdaligi haqida heç qanday aniq ma’lumot yöq. Bizdagi ma’lumotga köra, birinçi prezident va uning qizlari oila a’zolari bilan birga Qozoğistonni tark etgan. Mamlakatda oiladan faqat Bolat Nazarboyev qolgan. Şuningdek, rasmiy xabarlarda poytaxt Nur-Sulton deb aytilmayapti», deyiladi xabarda.
2019 yil martida Nursulton Nazarboyev qariyb 30 yillik boşqaruvdan keyin Qozoğiston prezidenti lavozimidan ketgandi. U hukmron «Nur Otan» partiyasi rahbarligini saqlab qolgan, şuningdek Qozoğiston Xavfsizlik kengaşi raisi bölgandi. 2021 yil noyabrida Nazarboyev «Nur Otan» partiyasi rahbarligi vakolatlarini topşirdi.
5 yanvar kuni esa prezident Qosim-Jömart Töqayev Nursulton Nazarboyev örniga mamlakat Xavfsizlik kengaşi raisi böldi, Nazarboyev bu lavozimda umrbod qolişi kutilgandi.
Nazarboyev jamoatçilikka sönggi bor 27 dekabr kuni köriniş bergandi: u öşanda Sankt-Peterburgda MDH davlatlarining norasmiy sammitida iştirok etgandi.
