O‘zi nima gap?
O‘zbekistonda banklarga rubl ayirboshlashni to‘xtatib qo‘ymaslik, sotib olish va sotish kursi o‘rtasidagi farqni “maqbul darajada” saqlab turish “tavsiya etildi”. Bu haqda Markaziy bank rasmiy bayonot e’lon qildi. Iqtisodchilar bu qarorni “rubldagi barcha risklarni so‘mga yuklash” deb ta’riflab, O‘zbekistonga “vagonlarda rubl kirib, vagonlab dollar chiqib ketishi”dan ogohlantirdi.
Kun.uz masala atrofidagi savollar yuzasidan iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nodir Jumayev va “Agrobank”ning boshqaruv raisi o‘rinbosari Erkin Qahhorov bilan intervyu tashkil qildi.
— Rubl kursi bo‘yicha “koridor” nimani anglatadi?
Nodir Jumayev: Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi mojaro natijasida bu davlatlarning iqtisodiyotida ma’lum ma’noda beqarorlik kuzatildi. E’tibor qilgan bo‘lsangiz, Rossiya asosiy stavkani 8 foizdan 20 foizgacha ko‘tardi. Ko‘plab o‘zgarishlar bo‘ldi va O‘zbekistonda nima uchun rubl bo‘yicha koridor qo‘yilgani savollarni tug‘dirmoqda. Tavsiyaviy xarakterga ega bo‘lgan ko‘p narsalar bor, butun dunyoda banklarni nazorat qilish bo‘yicha “Bazel- 1,2,3” shartlariga qaraydigan bo‘lsak, riskka tortadigan bank aktivi kapitali 8-10 foiz bo‘lsin degan holatlar bor, chunki tavsiya xarakteriga ega bo‘lishga sabab bank moliya tizimining barqarorligi butun iqtisodiyot barqarorligiga javob beradi. Agar tizimda qandaydir uzilishlar, beqarorlik bo‘ladigan bo‘lsa, u risklar oshishiga, zanjir reaksiya orqali debitorlik va kreditorlik qarzlari oshib ketishiga olib kelishi mumkin. Shuning uchun tavsiyaviy xarakterga ega bo‘ldi degani aniq buni bajarsin degani emas, balki bevosita shu holatda operatsiya amalga oshirish uchun regulyator sifatida Markaziy bank tomonidan tavsiya qilingan bo‘lishi mumkin.
Markaziy bank ma’lumotlari rublni sotish va sotib olish o‘rtasidagi tafovutni e’lon qildi. Men rublni jismoniy shaxslar tomonidan bankka sotish ko‘p bo‘ladi deb o‘ylagandim, lekin banklar tomonidan sotish 10 barobar ko‘pligi ham ko‘pgina xavf-xatarning oldi olingani va bizning tashqi savdomizda muhim ahamiyatga ega RF va Ukraina ekani bu sohadagi kotirovkalarni joriy qilishni kun tartibiga qo‘ydi. Har bir valuta kotirovkasini amalga oshirish (rubldami, yevrodami) yetakchi valutalarda kotirovka amalga oshishi bank tizimida barqarorlik va ma’lum darajada operatsiyalar kengayayotganini ko‘rsatadi.
