“Meningit – ölim xavfi yuqori bölgan kasallik” - Mutaxassislar nimadan xavotirda?
|23:26 / 02.12.202229 1198 min
Safarga otlangan fuqarolar vaksina oliş haqida öylab ham körişmaydi. Natijada turli kasalliklarga çaliniş ehtimoli ortadi. Bu orqali nafaqat özi, balki atrofdagilarning ham salomatligi xavf ostida qoladi. Xorijda bölib qaytgan har bir odam özi bilmagan holda qaysidir kasallik taşuvçisiga aylanib qolişi mumkin.
Yildan yilga fuqarolarning çet elga çiqiş körsatkiçi oşib bormoqda. Kimdir iş, kimdir dam oliş, yana kimdir ziyorat maqsadlarni közlab, xorijiy davlatlarga yöl oladi.
Ayniqsa, Umra amallarini bajarişda xususiy turfirmalar ham öz xizmatlarini körsatayotgani fuqarolar uçun yanada kengroq imkoniyatlar eşigini oçgani rost. Bularning barçasi yaxşi albatta. Ammo masalaning ikkinçi, biroz xavotirli tomoni ham bor.
Sönggi yillarda meningitga tez tarqaluvçi kasallik sifatida qaralib, bunga qarşi tizimli emlaş işlari taşkil qilib kelingan. Jumladan Haj va Umra ziyoratlarini ado etişga otlangan har bir özbekistonlik bu vaksinani qabul qilgan. Ammo oxirgi vaqtlarda bu vaksinani qabul qiliş masalasi e’tibordan deyarli qolib ketdi.
Xavotir
Meningit — öta yuqumli kasallik bölib, boş va orqa miya pardalarining ötkir yalliğlanişi bilan keçadi. Mazkur kasallik dunyoning aksariyat mamlakatlarida soğliqni saqlaş tizimining jiddiy muammosi bölib, kasallikka çalingan bemorlarning ölim holatlari va nogironlik darajasining yuqori bölişi bilan xavfli. Asosan Afrika mamlakatlarida köp uçraydi, undan yiliga 250 000 bemor vafot etadi.
Safarga otlangan fuqarolar vaksina oliş haqida öylab ham körişmaydi. Natijada turli kasalliklarga çaliniş ehtimoli ortadi. Bu orqali nafaqat özi, balki atrofdagilarning ham salomatligi xavf ostida qoladi. Xorijda bölib qaytgan har bir odam özi bilmagan holda qaysidir kasallikning taşuvçisiga aylanib qolişi mumkin. Kun.uz xavfli meningit kasalligi va undan saqlanişda vaksina olişning ahamiyati haqida mutaxassislar fikri bilan qiziqdi.
Meningit kasalligi nimasi bilan xavfli? Nega biz bu kasallikdan himoyalanişimiz kerak? Sanitariya-epidemiologik osoyiştalik va jamoat salomatligi xizmati epidemiologiya bölimi boşliği, Tibbiyot fanlari nomzodi Lyudmila Kudaşeva mazkur savollarga javob berdi.
“Meningokokk infeksiyasi dunyoning barça hududlarida qayd etilgan yuqumli kasalliklardan biri. Kuniga 30 000 ga yaqin bemor röyxatga olinadigan davlatlar ham bor. Bu, birinçi navbatda, Niger, Nigeriya, Janubiy Sudan, bular Afrikaning janubida joylaşgan, “meningokokk kamari” deb ataladigan mamlakatlardir. U yerda haqiqatan ham jiddiy epidemik vaziyat bor va bu jiddiy global tahdidni anglatadi.
Mavzuga oid
Nega biz odatda Haj yoki Umra qilgan barça fuqarolarimizdan avval emlanişni söraymiz? Gap şundaki, qisqa vaqt içida u yerga dunyoning turli burçaklaridan juda köp odamlar yiğiladi. Va, albatta, heç kim ularda meningokokk infeksiyasi yöq deb kafolat bera olmaydi.
Şu sababli ham fuqarolarimiz safarga otlanganlarida meningokokk infeksiyasiga, şuningdek, grippga qarşi emlanişlari kerak. Gap şundaki, meningokokk infeksiyasi havo orqali yuqadigan infeksiyadir. Ya’ni kasallikka çalingan kimdir aksirsa yoki yötalsa infeksiya butun atrofga tarqaydi.
Bu virus taşqi muhitga çidamsiz bölib, odam organizmidan taşqarida 30 daqiqadan söng nobud böladi. Mikrob burun, halqum, orqa miya suyuqligi, qon va terida köpayadi. Şu bois unga çalingan bemor infeksiya manbayi hisoblanadi. Meningit istalgan yoşda uçraşi mumkin.
Köp yillik kuzatuvlarimiz şuni körsatmoqdaki, meningitga qarşi emlanganlar meningokokk infeksiyasiga çalinmaydi.
Çetdan kirib keliş xavfi yuqori bölgan kasalliklar, jumladan, meningetning oldini oliş maqsadida SES xodimlari qanday işlarni amalga oşirmoqda? Bu haqida Sanitariya-epidemiologik osoyiştalik va jamoat salomatligi xizmati Toşkent şahar boşqarmasi epidemiologiya bölimi mudiri Dilfuza Rasulova töxtalib ötdi.
“Meningokokk infeksiyasining özidan va asoratidan qörqamiz. Kasallik yaşin tezligida keçişi mumkinligi sabab qöşimça kasalliklar qöşilişi natijasida ölim holatlariga olib kelişi mumkin. 2018-2019 yillarda meningit kasalligining tölqini kötarildi. Virus ilk aniqlangan bemorlar çet davlatlardan kirib kelgan fuqarolar edi.
Zudlik bilan ular bilan muloqotda bölganlarni aniqlab, kasallikka qarşi emlaşlarni qilganimizdan keyin, kasallik keng tarqalişining oldi olindi.
Meningokokk kasalligi qözğatuvçisining soğlom taşuvçilari ham bölişi mumkin. Ular kasallanganini bilmagan holda özidan öşa virusni yoki bakteriyani taşqi muhitga çiqarib yurişadi.
Köplab insonlar yiğiladigan joyda şunday soğlom taşuvçilar bölsa, virusga qulay şaroit tuğilişi bilan, kasallik keng tarqalişi mumkin. Şu sababdan biz Toşkent şahar musulmonlari idorasiga murojaat bilan çiqdik. Çunki Umra va Haj ziyoratiga borayotgan insonlarni albatta grippga hamda meningakokka qarşi emlaş kerak.
Murojaatimizda biz uşbu kasallik qanday keçişi, yuqumlilik darajasi böyiça tez tarqaluvçi ekani haqida ma’lumot berdik. Epidemiologik jihatdan bu nafaqat boriladigan mamlakatga, balki fuqarolarimizga ham xavf tuğdirişi mumkinligini tuşuntirdik”.
Turli kasalliklardan himoyalaniş hamda ularning keng tarqalişi oldini olişda vaksinalarning ahamiyati haqida JSSTning Özbekistondagi vakolatxonasi immunizatsiya işlari böyiça rahbari Renat Latipov şunday deydi:
Dunyoning hamma mamlakatlari ham öz aholisi uçun bunday xizmatlarni taqdim etmaydi. Şunday davlatlar borki, emlaş biznikiga qaraganda ança qiyin.
Şuning uçun, bizning oilaviy soğliqni saqlaş böyiça maslahatimiz —ovqatlaniş va emlaşlarga rioya qiliş.
Soğliqni saqlaş vazirligi tavsiya qilgan vaksinalarni oliş kerak, boşqa davlatlarga borsangiz hatto öşa davlat talab qilmasa ham kasallikning oldini oladigan vaksinalarni oliş kerak.
Çet elga emlanmasdan ketgan odam kasal bölib, yurtimizga qaytib kelişi mumkin. Infeksiyani yuqtirgan paytdan boşlab kasallikning namoyon bölişigaça bölgan inkubatsiya davrida infeksiya siz bilan birga çegarani kesib ötişi va butun respublika böylab tarqalişi mumkin.
Biron sababga köra vaksinani olmaslik yoki vaqtida ololmaslik, bunga vaqt yöqligi xavfli. Şuning uçun, emlaş öz vaqtida bölişi kerak. Biz heç kimni majburlamaymiz, lekin ixtiyoriy, öz salomatligi uçun emlanişni tavsiya qilamiz”.
Sanitariya-epidemiologik osoyiştalik va jamoat salomatligi xizmati Vaksinalar va immunoprofilaktika bölimi boşliği Dilorom Tursunova har bir inson öz salomatligi uçun mas’ul ekanligi hamda emlaniş orqali nafaqat özi balki atrofdagilarning ham salomatligini asraşga hissa qöşişi mumkinligini aytadi.
“Respublikamizda Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti tekşiruvidan ötgan, kafolat berilgan vaksinalar işlatiladi. Bolalarimizga olib kelinadigan va emlanadigan hamma vaksinalarimiz YUNISEF orqali keladi. Lekin vaksinalarning hammasiga yuz foiz davlatimiz mablağ ajratadi.
Vaksinalar sifati nafaqat JSST, balki Özbekiston Soğliqni saqlaş vazirligi tomonidan ham kafolatlanganidan keyin, ma’lum tekşiruvlar ötkazilib, ana undan söng qöllanadi.
Jamoa bölib xorijiy davlatlarga safar uyuştirayotgan fuqarolardan, ayniqsa Musulmonlar idorasi, diniy qömita vakillari, qolaversa turistik firmalar mutasaddilaridan vaksina masalasiga bee’tibor bölmasliklarini sörab qolardik.”.
Mutaxassislarning fikridan xulosa qiladigan bölsak, infeksiyalar yöq bölib ketmagan. Taşuvçilar ham bor. Ma’lum kasallik röyxatga olinmayotgan bölsa, bu uning yöqolib ketganini anglatmaydi. Qulay şaroit paydo bölişi bilan infeksiyalar avj olişni boşlaydi.
Qolaversa, kasalliklarning kirib kelişi uçun heç qanday çegaralar mavjud emas. Faqat inson özini özi himoya qilişi kerak. Mutaxassislar buning hozirgi kunda sinovdan ötgan eng samarali usuli öşa kasalliklar uçun vaksina oliş ekanini aytişmoqda.
Çaros Mannonova, jurnalist
Operator va montaj ustasi: Abdusalim Abduvohidov.
