O‘zbekistonda yosh oilalar daromadining ko‘proq qismini qarz to‘lashga sarflamoqda - PMTI

O‘zbekistonda barqaror daromad va iste’molning hayot sikli gipotezasi ishlashi aniqlandi. Unga ko‘ra, insonlar daromadlari 30 yoshgacha tezlik bilan o‘sadi, eng yuqori nuqtasi taxminan 30-50 yosh oralig‘ida saqlanib turadi va 60 yoshdan so‘ng keskin pasayadi. Bu daromad va iste’mol orasidagi farq qarz olish orqali kompensatsiya qilinishi zarurati mavjudligini bildiradi.

O‘zbekistonda aholi o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rov (450 kishi) natijalariga ko‘ra, yosh oilalar (oila boquvchisi yoshi o‘rtacha 38 yosh) boshqa oilalarga nisbatan (oila boquvchisi yoshi o‘rtacha 49 yosh) daromadi ko‘proq qismini qarz to‘lashga sarflayotganini ma’lum qilgan. Bu yuqoridagi nazariy qarashga (barqaror daromad va iste’molning hayot sikli gipotezasi) mos kelishi aytilgan.

Bunda, respondentlarning 18 foizi maishiy texnika, 22 foizi uy-joy, 13 foizi avtomobil, 10 foizi o‘qish shartnoma to‘lovi, 11 foizi telefon uchun qarz olgani ma’lum bo‘ldi. Qolgan 34 foiz respondentlar qarzi yo‘qligini bildirgan. Shundan, 18 foiz respondentlarda o‘z jamg‘armalari mavjud.

So‘rovnoma natijalari bo‘yicha aholining 10 foizi muddatli tijorat do‘konlaridan muddatli to‘lovga qarz olishni (10 foizi bank kreditini, qolganlar o‘z va yaqinlari mablag‘i bo‘lishini) afzal ko‘rishini inobatga olib, O‘zbekistonda tobora ommalashib borayotgan muddatli to‘lovga uy jihozlarini taklif etish bozori o‘rganildi.

Bunda eng ommabop 13 ta internet do‘konlaridagi talab yuqori bo‘lgan bir xil rusumdagi smartfon, muzlatgich, televizor hamda konditsionerlar muddatli to‘lov narxlari tahlil qilindi.

Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tanlangan bir xil rusumdagi telefon narxi o‘rtacha 4,8 mln so‘m, muzlatgich 8,1 mln so‘m, televizor 6,8 mln so‘m va konditsioner 6,1 mln so‘mdan sotilayotganligi aniqlandi. Aynan mazkur tovarlar do‘konlar tomonidan 12 oyga muddatli to‘lov orqali yillik stavkasi o‘rtacha 70 foizdan 77 foizgacha xaridorlarga taqdim etilmoqda.

“Ushbu bozorlarda narxlar va muddatli foiz to‘lovlari o‘rtasidagi katta tafovut bir tomondan, aholi orasida ma’lumotlarning notekis taqsimlanganligi hamda ularning moliyaviy savodxonligini yanada yaxshilash bo‘yicha tadbirlarga ehtiyoj borligini ko‘rsatadi. Ikkinchi tomondan, bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyati cheklangan norasmiy iqtisodiyotda faoliyat yuritayotgan aholi muddatli to‘lov bozoridan ko‘proq foydalangan bo‘lishi mumkin”, deyiladi ma’lumotda.