Go‘sht o‘rniga loviya - nega ko‘proq dukkakli mahsulot yeyish kerak?

100 gramm oqsil uchun foydalaniladigan yer kvadrat metrda

Pol Nyunxem, BMT Barqaror rivojlanish maqsadlarini himoya qilish markazining dunyoda ochlikka barham berish bo‘yicha ijrochi direktorining aytishicha, loviyani xarid qilishga ko‘proq odamning qurbi yetadi.

Cornell Cooperative Extension kompaniyasining sabzavot bo‘yicha mutaxassisi Margi Lund esa dukkaklilar, ya’ni loviya, no‘xat va yasmiq tuproq sifatini oshirishiga urg‘u beradi. “Loviya o‘simliklari azotni tuproqqa qaytaradi va bu tabiiy o‘g‘it vazifasini bajaradi. Loviya bug‘doy yoki karam bilan almashlab ekilganda, tuproq unumdorligi oshiradi”, – deya tushuntiradi u.

Masalan, USDA’ning o‘simlik yetishtirish hisobotida qayd etilishicha, AQShda 2021-2022-yillarda loviyani almashlab ekish hisobiga dalalar 10 foizga qisqartirilgan bo‘lsa ham, hosil 23 foizga oshgan.

O‘zbekiston va loviya

Bir chashka loviya iste’mol qilinsa, bu o‘rtacha 15 gramm protein yoki tavsiya etilgan kunlik miqdorning 30 foizini tashkil qiladi. Soya loviyasi esa dukkakli ekinlar bo‘yicha eng oqsilga boyi hisoblanib, uning 1 stakanidan kunlik protein miqdorining 63 foizini (31,3 gramm) olish mumkin.

Turiga qarab 1 stakan loviyadagi oqsillar

Umuman qadimgi dunyodan loviyalar insoniyat tarixida keng tarqalgan bo‘lgan. Masalan loviyaning fava deb ataladigan turini qanday tayyorlash Misr iyerogliflarida ham bo‘lgan. Ma’lumotlarga ko‘ra, insoniyat tarixida loviyaning mingdan ortiq turi bo‘lgan va madaniyatlar almashinuvi sabab ularning aksari yo‘qolib ketgan. Hozirda 250ga yaqin loviya navi bor.

“Loviya qanday bo‘ladi?” loyihasi xodimlaridan biri Pol Nyunxem o‘zining keyingi 10 yildagi tasavvurini “har bir inson kuniga ikki yoki uch marta o‘ziga mos keladigan loviya oladigan dunyo” deb ta’riflaydi va bu dunyoga katta ta’sir ko‘rsatadi.

“Biz oziq-ovqat yetishtiradigan tuproq va atrof-muhit sifati, shuningdek, o‘z salomatligimiz va ovqatlanishimiz uchun ham qayg‘urgan bo‘lamiz. 10 fevralni Butunjahon dukkaklilar kuni deb ham nomlashdi”, – deydi u.

O‘zbekistonga keladigan bo‘lsak, o‘zbeklar orasida loviya iste’moli u qadar ommalashmagan. Go‘sht xavfsizligi masalasi O‘zbekistonda kun tartibida emasligi uchun ham, go‘sht mahsulotlari o‘rnini bosuvchilar haqida targ‘ibot ham deyarli yo‘q. Lekin butun dunyoda go‘shtga bo‘lgan qaramlikni kamaytirish va shu orqali ekologiyani yomonlashuvdan asrash uchun harakat qilinayotgan bo‘lsa, bu tendensiya yaqin yillar ichida O‘zbekistonga ham kirib kelish ehtimolini paydo qiladi.