Frontdagi vaziyat: yangi joydan hujumga tayyorlanayotgan Ukraina, «Vagner»ni tiklamoqçi bölayotgan Kreml

Dnipro frontida Nova Kaxovka yaqinidagi Kazatskiy oroli uçun jang ketmoqda, bu joy egallansa ukrainlar söl sohilga yirik desant taşlaş imkoniyatiga ega böladi.

Baxmutdan janubroqda, Klişçiyivka va Andriyivka hududida hujum va qarşi hujumga boy oğir janglar keçmoqda. Rossiya tomonining ayrim ma’lumotlariga köra, Ukraina qurolli kuçlari RF qurolli kuçlari uçun mudofaa çiziği vazifasini ötayotgan temiryöl kötarmasi orqali ötişga muvaffaq bölgan, keyinroq avvalgi vaziyat tiklangan. Rossiya armiyasining qarşi hujumlari ham zafar keltirmagan. Potensial qarşi hujum uçastkasi hozirça Ukraina QK uçun yorib ötiş joyiga aylana olmayapti.

Havodagi jang: tomonlar zarba samaradorligini oşirişmoqda

Ukraina QK avvalroq röy bergan Qrimga muvaffaqiyatli zarbalarni bas qilişgan. Ehtimolli sabab — raketalar yetişmovçiligi va zarbaviy dronlarning birlamçi faolligini şimoliy yönaliş (RFning markaziy oblastlari)ga köçiriş bölişi mumkin. Ukraina tomoni ma’lumotlariga köra, eng muvaffaqiyatli hujum 24 sentabr kuni Kursk oblastidagi «Xalino» aerodromiga bölgan. Bu yerda Su-30SM rusumli samolyotlarga ega Jdanov nomidagi 14-gvardiyali qiruvçi aviatsiya polki joylaşgan. Ukraina razvedka boş boşqarmasidagi manbalar ma’lumotlariga köra, portlaş natijasida 14-aviapolk qömondoni, uning örinbosarlaridan biri, aviator ofitserlar guruhi, FSB harbiy kontrrazvedkasi vakili hamda aerodrom işçi-xodimlari yo öldirilgan yo yarador qilingan. Bunga göyoki uçta pilosiz uçar qurilmaning ketma-ket portlatilişi evaziga erişilgan (avval yoqilği-moylaş mahsulotlari omboriga hujum qilingan, söngra yonğinni körişga va öçirişga kelgan guruh ustiga zarba berilgan, uçinçi dron yerga qöndirilgan va uni örab olgan odamlar örtasida portlagan).

Biroq bunday xabarlar qöşimça tekşiruvga muhtoj. Ötgan haftada Ukraina QK maxsus operatsiyalar kuçlarining RF Qora dengiz floti qömondoni öldirilgani töğrisidagi rasmiy xabari ham qömondonning Rossiya ekranlarida köriniş berişi bilan çippakka çiqarildi. Rossiya manbalari hozirça aerodromda radioelektron kuraş vositalari bilan qöndirilgan va içida «syurprizi» bölgan dronning portlab, harbiylarga talafot yetkazganini tasdiqlaşdi, xolos.

1 oktyabr kuni Sevastopol va Soçiga ahyon-ahyonda berilgan zarbalar janubda Rossiya harbiy havo mudofaasida paydo bölgan tuynuk hamon yamalmagani, hali bu hol köp taşviş tuğdirişidan dalolat berib turibdi. RF öz navbatida Shahed dronlaridan özlarining Ukraina böylab har kunlik tizimli va yopirilma zarbalarida faol foydalanmoqda. 30 sentabr kuni Ukraina QKning janubiy qömondonligi vakili sentabr oyida UQK janubda 300 ta Shahed dronini yöq qilganini ta’kidladi. Öşa kunning özidayoqa UQK qömondonligi bir sutkada 30 ta Shahed yöq qilingani haqida hisob berdi.

Ukraina QK dronlarning 75–80 foizini urib tuşirayotgani töğrisidagi rasmiy ma’lumotlar e’tiborga olinsa, bu Rossiya kuniga 25–30 ta zarbaviy dron işlab çiqariş darajasiga yetganini anglatadi. Boz ustiga, ulardan foydalaniş taktikasi turli-tuman — töğridan töğri hujum qiliş bilan birga, dronlardan bir qismi murakkab yönalişlar böyiça parvoz qilmoqda va Ukrainaning içki hududlaridagi nişonlar yöq qilinmoqda.

Buning oqibatlari ayniqsa Dunay daryosidagi Ukraina portlarida bilinmoqda, negaki bu yerga har kuni bir neça marta kuçli zarba berilmoqda. Şuningdek, infratuzilma obektlari — Ukraina elektr stansiyalari va nimstansiyalari ham nişonga olinmoqda. Hozirça ularga zarba beriş «kritik» xarakterga ega emas, biroq yuzlab aholi punktlari tokdan uzilib qolişi odatiy yangilikka aylangan. Ukraina hukumati oy boşida Rossiyaning ötgan qiş va bahordagi hujumlaridan söng energiya tizimini tiklaş past sur’atlarda borayotgani, yangi yopirilma zarbalarga tayyor emasligini bildirgandi.

Şuningdek, Rossiya manbalari «Xarkiv zirhli tank zavodi töliq yöq qilingani» haqida raport berişdi, bu uning ikkita sexiga S-300 raketalari bilan hujum qilinganini amalda bildiradi. Şuningdek, front oldi polosasida bir hafta içida uçta, xususan Mikolayivdagi Kulbakine aerodoromida Ukraina qiruvçi samolyotlari yöq qilingani e’lon qilindi — agar bu rost bölsa kam sonli Ukraina aviatsiyasi uçun jiddiy yöqotiş böladi.

Yuqorida qayd etilganidek, Ukraina QK Rossiya çegaraoldi hududlarida elektr postansiyalariga javob hujumlari bermoqda. Ularning samaradorligi nisbatan pastroq. Masalan, ukrainlar Bryansk oblastida bitta transformatorni yoqib yuboriş uçun 20 ta drondan foydalangan.

Ukraina yangi mudofaa sanoati barpo etmoqda

Zelenskiyning AQŞga taşrifi va unda qöşma mudofaa «ekotizimi» yaratiş töğrisidagi kelişuvlardan söng AQŞ yordamida Ukrainada yoki u bilan birga uçinçi davlatlarda joriy uruş ehtiyojlari, uruş tugagaç markaziy va şarqiy Yevropa armiyalarini mustahkamlaş uçun qurol-yaroğlar tayyorlaydigan yirik mudofaa işlab çiqariş korxonalari quriş rejasi yuzaga keldi.

Sabablari oddiy: ğarbdagi işlab çiqariş quvvatlari bugun istalganidek mahsulot işlab çiqariş hajmini köpaytira olmaydi, bunday mahsulotning iste’molçisi esa pul bilan, kadrlar bilan sarmoya kiritmoqçi, boz ustiga logistika ham yengillaşadi. 29 sentabr kuni Ukraina boş vaziri Şmigal tomonidan tilga olingan, Rossiya uruş boşidan buyon Ukrainaning 37 ta harbiy zavodlarini yöq qilgani töğrisidagi ma’lumotlarga qaramasdan, korxonalarni Ukraina içkarisida quriş rejalari ham bor. Şuningdek, uçinçi davlatlarda ham işlab çiqariş yölga qöyilişi mumkin. Ukraina Milliy xavfsizlik va mudofaa kengaşi kotibi Oleksiy Danilov Ispaniyaning ABC naşriga bergan intervyusida Ukrainaning uzoq masofani ura oluvçi «Neptun» raketalari mamlakat taşqarisida işlab çiqarilgani, çunki mamlakat içidagi işlab çiqariş inşootlari vayron qilinganini aytib ötgan.

Öz navbatida, Ukraina prezidenti ofisi rahbari Andriy Yermak Ukraina öz havo hujumidan mudofaa tizimlarini işlab çiqarişni taşkil etişni rejalaştirayotganini aytib ötgan.

Kiyevda 29 sentabr kuni bölib ötgan mudofaa sanoati forumida mamlakatning barça rahbarlari iştirok etdi. Zelenskiyning ta’kidlaşiça, mamlakat NATO standartlari böyiça qurol-yaroğ va snaryadlar işlab çiqarmoqda, Ukraina dunyoda birinçi marta dengiz dronlari flotini yaratadi. Ukraina prezidenti Mudofaa sanoati alyansi tuzilişini e’lon qildi va unga qurol-yaroğ va harbiy texnika işlab çiqaruvçilari qöşilişi mumkin. Deklaratsiyani 13 ta yetakçi kompaniya imzolagan. Ukrainada işlaşni rejalaştirayotgan kompaniyalar uçun hukumat maxsus iqtisodiy rejim taşkil etib beradi. Şuningdek, maxsus mudofaa fondi tuziladi va mudofaa aktivlaridan dividendlar, musodara qilingan Rossiya aktivlari savdosidan foydalar bilan töldirib boriladi.

Masalan, Çexiya mudofaa vazirligi Ukrainaga CZ BREN 2 şturm vintovkalari işlab çiqariş uçun litsenziya taqdim etadi, şuningdek öq-dorilar işlab çiqarişni yölga qöyadi.

Bu sönggi bir yarim yil içida NATO a’zolaridan köproq qurol-yaroğ, ayniqsa kuçli va uzoqni ura oladigan qurollar olişdan umid qilib kelgan Ukraina rahbariyatining pozitsiyasida jiddiy siljiş va yangi bosqiç hisoblanadi. Ehtimol, Zelenskiyning AQŞga taşrifi davomida özi va hamkasblari bu strategiyani özgartiriş kerakligiga amin bölişgandir, çunki uruş yana bir neça yilga çözilişi tayin, ğarbdan kelayotgan qurol-yaroğlar, öq-dorilar ombori böşab qoldi, işlab çiqariş esa keskin ösgan talabni heç ham quvib yeta olmayapti.

Yana bir taxminga köra, Ukrainaning (Bayden qöllovida) şoşilinç işlab çiqarişga kirişişiga sabab, kelgusi prezident respublikaçilardan bölişi mumkin (ya’ni, Tramp) va bu partiya Ukrainaga yordamni qisqartirişni yoqlab keladi.

Rossiya esa ötgan bir yarim yil içida öq-dori va dronlar işlab çiqarişni keskin oşirdi, qöşinlarning minimal ehtiyojini yopdi va Ukraina bu borada ularni quvib yetişi kerak böladi. Biroq, jahon hamjamiyatida Ukrainaga nafaqat mudofaa sanoatini moliyalaştiriş va ilğor texnologiyalarni taqdim etiş bilan yordam körsatiş imkoniyati bor. Rossiyaliklar Ukrainaga hujum qilayotgan dronlarda önlab yevropaça tarkibiy qismlar topilgan.

The Guardian naşri yozişiça, Kiyev G7 davlatlariga avgustda uzatgan maxfiy hisobotga köra, Shahed-131 dronida Yevropada işlab çiqarilgan 52 ta tarkibiy qism bölgan, Shahed-136 dronida esa 57 ta. Ukraina hukumati bu detallarni işlab çiqarayotgan 5 ta işlab çiqaruvçi nomini sanagan. Bu Germaniyaning Ti Automotive Gmbh va International Rectifier, Şveytsariyaning STMicroelectronics va U-blox, Niderlandiyaning NXP Semiconductor kompaniyalaridir. Ularning mahsulotlarini dron işlab çiqarayotgan Eron Turkiya, Hindiston, Qozoğiston kabi uçinçi davlatlardan qabul qilib olmoqda. Qozoğiston şu hafta içida rasman vositaçi rolidan voz keçdi. Uning örniga istalgan davlat kelişi mumkin.

Yevropa Ittifoqi yakuniy iste’molçini topiş, nodöst davlatlarga mahsulot yetib borişining oldini oliş borasida YeI hududini tark etayotgan «qöşaloq maqsadli» mahsulotlarni sertifikatlaşni yölga qöyişdek kompleks yeçimga kelişi mumkin.

«Vagner»ning tiklanişi va Qodirov uçun ehtimolli vazifalar

Putin huzurida bir kunda tasodifiy bölmagan ikki uçraşuv bölib ötdi. 28 sentabr kuni keçqurun Putin mudofaa vaziri örinbosari Yunusbek Yevkurov va isyonni qöllamagan «Vagner» qömondoni Andrey Troşev-«Sedoy» bilan uçraşdi. Bungaça bir neça kun avval «Sedoy» asosiy «Vagner»dan ajralib çiqqan va hozirgaça faoliyat körsatayotgan «Qömondonlar kengaşi»da faoliyat körsatayotgan, Rosgvardiya tarkibida Ukraina frontida jang qilişni davom ettirişga rozilik bergan vagnerçilarni boşqarayotgani ma’lum bölgan edi.

Sentyabrning 20-sanalari boşida qayta isloh qilingan «Vagner» XHK bölinmalari rus qöşinlari taqçilligi juda sezilayotgan Baxmutning janubiy qismiga kelgan. Troşevga omma oldida «köngillilar» tuzilmasi bilan şuğullaniş topşiriğini bergan Putin bilan uçraşuv bu voqealar fonida oddiy formallik kasb etardi, ammo buning ortida şunçaki frontdagi tuynukni yangi bölinma bilan yopişdan köra kattaroq narsa turgan bölişi mumkin.

Öşa kuni avvalroq Putin Ramzon Qodirov bilan ham uçraşgandi. Qodirov öz jangarilarining faoliyati va respublikadagi vaziyat böyiça hisobot berdi.

Etnik çeçen bölinmalari va «vagnerçilar» yollanma jangarilardan iborat «alohida» bölinmalarda bir tanganing ikki tomoni bölib kelişayotgandi. Ular bitta javobgarlik zonasida jang qilgan holatlar ham köp bölgan. Sönggi marta «qodirovçilar» aynan Baxmut janubida közga taşlangan. Çeçenlarga ikkinçi mudofaa çiziği işonib topşirilgani Ukraina QKning Kleşçiyivka va Avdiyivka hududidagi muvaffaqiyatlarining boş sababi deb atalgan.

Bu ikkisi (Qodirov va Troşev) oldiga bitta vazifa qöyilgani ehtimoli yuqori: şu yoki boşqa uçastkada tuzilmalarni tiklaş. Boz ustiga, RF mudofaa vazirligi Putinning kuzgi çaqiruv töğrisidagi farmonini amalga oşiriş asnosida safarbarlik ötkaziş niyati yöqligi, biroq şartnoma böyiça xizmat qiluvçilarni qabul qiliş punktlari soni oşirilişi ma’lum qilgan. Bungaça, bir yil avval harbiy safarbarlik bilan uruşga çaqirilganlar uruş oxirigaça xizmat qilişi e’lon qilingandi.

Ya’ni, safarbarlik ötkaziş va muddatli xizmatga çaqirilgan yoş askarlarni «Rossiyaning yangi hududlari»ga jönatişdan çöçiyotgan harbiy idora ham, frontda uruş qilayotgan Rossiya kuçişlatarlari ham yangi odamlarga katta ehtiyoji borligini qörqmasdan aytiş mumkin. Köngillilar oqib kelmoqda (şunday bölayotgani ehtimoli ham bor), deb berilayotgan raportlarga qaramasdan, tirik jonlar miqyosi ança qisqargan jangovar harakatlar şaroitida ham yetişmayapti.

Uşbu vaziyatda RF mudofaa vazirligi yaqinda ötkazgan brifingda harbiy desant qöşinlarining yangi brigadalarini tuziş niyatida ekanini e’lon qildi. Qolaversa, bu Sergey Şoygu tomonidan yil boşida e’lon qilingan, armiyani kengaytiriş rejalariga töliq mos tuşadi.