“Universitet oçganimizga puşaymon qildirişyapti” - Himoyasiz xususiy OTMlar dardini kim eşitadi?
|20:04 / 21.02.202474 85812 min
Turkiston innovatsiyalar universiteti va Namangan xalqaro universiteti sud ularning işini 15-20 daqiqada körib, litsenziyasini bekor qilib taşlaganini aytyapti. Oliy ta’lim vazirligi esa “sukunat rejimi”ga ötib olgan. “Yoş ziyokor” nodavlat ta’lim muassasalari uyuşmasi raisi Rasul Kuşerbayev xususiy OTMlarga sun’iy tösiq qöyilayotgani, agar şunday davom etaversa, özbek talabalari va investorlarning xorijga “oqib ketişi” keskin köpayişini aytdi.
Oliy ta’lim vazirligi nodavlat oliygohlar bilan sudlaşib yurgani yoki ayrim xususiy OTMlarning yopilib ketayotgani maşmaşalari oxirgi 1 yilda köpaydi. Buning orqasidan minglab talaba va xodimlar sarson bölyapti.
Kun.uz Buxorodagi Turkiston innovatsiyalar universiteti va Namangan xalqaro universitetida ötkazilgan tekşiruv va sudning ularga qöygan ayblovlari yuzasidan suriştiruv olib bordi.
Tekşiruv qaysi asosga köra olib borilgan?
2023 yil may oyida oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziri Özbekistondagi ayrim nodavlat OTMlarda litsenziya talablari bajarilganini örganiş töğrisida buyruq çiqargan. Şu asosga köra, Turkiston yangi innovatsiyalar universiteti, Namangan xalqaro universiteti, Renessans universiteti va Toşkent texnologiyalar universiteti kabi bir neçta oliygohda tekşiruv ötkaziladi. Natijada yuqorida nomi sanalganlarning barçasida turli kamçiliklar aniqlanadi.
Şu örinda muhim jihat: vazirlik tekşiruv ötkaziş uçun Adliya vazirligining 2023 yil 24 fevraldagi xatini asos qilib keltirgan. Bu xatda Adliya vazirligi OTFIVga lisence.gov saytidagi 3ta (132045, 140090, 149994 sonli) arizani bekor qiliş Adliya vazirligi emas, sud qarori bilan bölişini tuşuntirgan. Lekin ular içida TYIU va NamXU yöq. Şunga qaramay bu ikki universitet ustidan ham sudga ariza berilgan.
Aytib ötiş kerak, nodavlat OTMlarga 2023 yil yanvarigaça Ta’lim sifatini nazorat qiliş inspeksiyasi litsenziya bergan. Lekin 2022 yil dekabr oyidagi ma’muriy özgarişlar sabab bu inspeksiya tugatilib, nodavlat oliygohlarni litsenziyalaş OTFIVga
Boşqa nodavlat oliygohlar kabi Turkiston yangi innovatsiyalar universitetida ham 2023 yil may oyida örganiş ötkaziladi va 4ta kamçilik aniqlanadi:
1. Elektron kutubxona maydoni me’yordan 15 metr kvadrat kam.
2. Adabiyotlar yetişmaydi.
3. Asosiy ştatdagi öqituvçilar me’yordan 58 foiz kam.
4. Asosiy ştatda işlaydigan fan doktori ilmiy unvoniga ega 1 nafar öqituvçi yetişmaydi va 1 nafar öqituvçi biriktirilgan fanlari böyiça tayanç oliy ma’lumotga muvofiq emas.
“Sud işimizni 20 minutda körib çiqdi”
Yuqoridagi kamçiliklar sabab vazirlik universitetni sudga beradi. Buxoro tumanlararo iqtisodiy sudi 2023 yil 24 iyulda vazirlik arizasini qanoatlantirişni rad etadi.
Şundan keyin vazirlik 2023 yil 13 oktyabrda yana bu oliygohni sudga beradi. 26 oktyabrda Buxoro viloyat iqtisodiy sudi litsenziyani bekor qiliş böyiça vazirlik arizasini qanoatlantiradi. Lekin universitet rektori Zarafşon Jalilov bu örinda qonun buzilişi bölganini aytmoqda.
“Sud qarori ustidan appelyatsiya beriş muddati 10 kun. Lekin uzrli sabab deb topilsa, 1 oy; agar butun iltimosnoma uzrli sabab deb topilsa, 2 oydan keçiktirmasdan apellyatsiyaga beriş kerakligi körsatilgan (Iqtisodiy protsessual kodeksining 262-moddasi). Lekin vazirlik Buxoro tumanlararo iqtisodiy sudi ustidan 2 oy va 17 kundan keyin bizning universitetni yana sudga berdi va sud ham vazirlikning apellyatsiya arizasini qabul qildi. Eng qiziq joyi, sud işimizni 20 minutda körib çiqib, dalillarimizni körsatişga imkon bermay, litsenziyani bekor qilişga qaror çiqarib yubordi”, – deydi Jalilov.
Zarafşon Jalilov, Turkiston innovatsiyalar universiteti rektori
Oliy sud nima deyapti?
TYIU işi 14 dekabrda Oliy sudda körib çiqilib, universitetning da’vosi rad etiladi. Bunda Oliy sud OTM tomonidan litsenziyalaş talablari qöpol ravişda buzilgan deb topgan.
“Lisenziyalaş, ruxsat beriş va xabardor qiliş tartib-taomillari töğrisida”gi qonunning 33-moddasiga köra, quyidagi holatlar litsenziyani bekor qilişga asos bölişi mumkin:
— litsenziya talablari bir marotaba qöpol ravişda buzilganda, agar mazkur qoidabuzarlik fuqarolarning hayoti va soğliğiga ziyon, jismoniy va yuridik şaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga, jamoat xavfsizligiga zarar hamda atrof-muhitga ziyon yetkazilişiga, jamiyat va davlat manfaatlariga zarar yetkazilişiga, tinçlik va xavfsizlikka tahdid solinişiga olib kelgan bölsa.
Universitet rektoriga köra, vazirlik sudda yuqoridagi qonunga öxşaş holat TYIUda bölganini isbotlab berolmagan. Oliy sud qarorida “arizaçi tomonidan aniqlangan va dalolatnomada qayd etilgan kamçiliklar litsenziya talablari va şartlarini bir marta qöpol ravişda buziş hisoblanadi”, deyiladi. Lekin yuqorida sanalgan kamçiliklar tegişli talablarning qöpol ravişda buzilişi ekani – bahsli masala.
Şundan keyin TYIU Oliy sud qarori ustidan Boş prokuratura şikoyat arizasi kiritadi. Boş prokuratura 2024 yil 17 yanvarda universitetda aniqlangan kamçiliklar bartaraf etilganini tasdiqlaydi.
“Hozir işimiz Oliy sudning taftiş instansiyasida turibdi. Şu yerda işimiz adolatli hal qilinadi, barça tomonlar tinglanib, fakt va dalillarga e’tibor qaratiladi degan umiddamiz. Sud natijasi 1200 ga yaqin talaba va 70 dan ortiq öqituvçi, minglab oilalarning taqdiriga ta’sir qiladi”, – dedi TYIU rektori Zarafşon Jalilov.
NamXUda nima gap?
Yuqoridagiga öxşaş holat Namangan xalqaro universitetiga ham begona emas. 2023 yil 10 fevralda litsenziya olgan bu oliygohda ham 2023 yilning may oyida tekşiruv ötkazilib, quyidagi kamçiliklar aniqlangan va şundan keyin vazirlik NamXUning litsenziyasini bekor qiliş uçun sudga ariza bergan:
1. Universitet tomonidan ta’lim taşkiloti, ta’lim oluvçilar va pedagog xodimlar töğrisidagi ma’lumotlar “HEMIS” tizimiga kiritilmagan.
2. Rektor maslahatçisi ştati joriy etilmagan.
3. Talabalarning öqişni köçiriş, qayta tiklaş va öqişdan çetlaştiriş tartibi işlab çiqilmagan.
4. Adabiyotlar yetişmaydi.
5. Bakalavriat ta’lim yönalişlari uçun 35 foiz ilmiy salohiyat me’yor bölib, bu universitetda 17 foizni taşkil qilgan.
6. Oliygoh hududi panjara bilan öralmagan, içimlik suv va kanalizatsiya bilan ta’minlanmagan.
7. 858 nafar talaba uçun ta’lim taşkilotining hududi yetişmaydi.
8. Talabalar turar joyi yetişmaydi.
Yuqoridagilarni inobatga olib, Uçqörğon tumanlararo sudi 2023 yil 23 avgustda vazirlik arizasini qanoatlantirgan.
Universitet qarordan norozi bölib, Namangan viloyat sudining iqtisodiy işlar böyiça sudlov hay’ati va taftiş instansiyasiga murojaat qilgan. Bu sudlarda dastlabki sud qarori özgarişsiz qoldirilgan.
“Keyin biz Oliy sudga murojaat qildik. Hozir işimiz Oliy sudni kutib turibdi”, – deydi universitet advokati Mirzabek Oçilov.
Mirzabek Oçilov, NamXU advokati
Kun.uz NamXU advokatlari bilan suhbatlaşganda ular ham TYIU rektorining gapini takrorlaşdi.
“Biz sudlarda aynan bizdagi qaysi holat litsenziya talabalarini qöpol buziş ekanini isbotlaş berişlarini söradik. Lekin buni isbotlab berişolmadi. Yaqinda Samarqand davlat universitetida faollar zalida tom qulab, ikki talaba hayotiga zarar yetgandi. Uning natijasi nima böldi bilmaymiz, lekin bizda şunga yaqin birovning hayotiga xavf soladigan voqea bölmadi-ku. Aslida qonunda şunaqa holatni litsenziya qoidalarini qöpol buziş desa böladi”, – dedi universitet advokatlaridan biri Xayrulla Qosimov.
Xayrulla Qosimov, NamXU advokati
Bundan taşqari, masalaning ikkinçi tomoni ham bor. NamDU 2023 yil maydagi tekşiruv noqonuniy ötgani böyiça ham sudga ariza bergan. Arizani dastlab Toşkent tumanlararo ma’muriy sudi, keyin Toşkent şahar ma’muriy sudi appelyatsiya instansiyasi va Toşkent şahar ma’muriy sudi taftiş instansiyasi ham körib çiqib, arizani qanoatlantirişni rad etgan. Advokatlarning aytişiça, sudlar vazirlikning tekşiruv olib boriş böyiça buyruğiga yuqori turuvçi taşkilot hujjati asos bölganini aytişgan.
“Sudlarda XDFU hujjat borligi va uni bizga körsata olmasliklarini aytişdi. Lekin prokurorga körsatişdi. Keyin biz talab qilavergaç, bizga ham körsatişdi. Lekin, bilasizmi, u hujjatda universitetlar ustidan tekşiruv ötkazilsin deyilmagan, örganiş ötkazilsin deyilgan. Bu ikkalasi ikki xil tuşunça”, – deydi advokat Qosimov.
“Nodavlat OTMning himoyaçisi yöq”
Yuqoridagi voqealarni kuzatarkan, “Yoş ziyokor” nodavlat ta’lim taşkilotlari uyuşmasi raisi, sobiq deputat Rasul Kuşerbayev nodavlat OTMlar işlaşiga sun’iy tösiq qöyilayotgani, agar şunday davom etaversa, özbek talabalari va investorlarining xorijga “oqib ketişi” keskin köpayişidan xavotirda ekanini bildirdi.
Rasul Kuşerbayev, “Yoş ziyokor” nodavlat ta’lim taşkilotlari uyuşmasi raisi
Şuningdek, u OTFIV davlat OTMlari haq-huquqini himoya qilib, xususiylarga nazorat közi bilan qarayotgani, xususiylarni himoya qiladigan taşkilot yöqligi haqida gapirdi.
“Vakolatli organ nodavlat OTMga litsenziya beryapti. Va davlat oliy ta’lim taşkilotlari haq-huquqini himoya qiliş bilan ham şuğullanyapti. Mana şu jarayonlarda vazirlik xususiy ta’lim taşkilotlariga begona köz bilan qaraş tendensiyasi kuzatilyapti. Ya’ni xususiy ta’lim taşkilotlari davlat OTM bilan raqobat qila olib, kerak bölsa, yaxşi narx taklif qilib, u yerdagi eng yaxşi kadrlarni öziga çaqirib olyapti. Nodavlat OTMdagi şaroit, dars sifatidan köplab odamlar rozi ham bölyapti", – deydi Kuşerbayev.
U nodavlat OTMlarda kamçiliklar aniqlangan tekşiruvlarni “tirnoq ostidan kir qidiriş” deya ta’rifladi.
Uyuşma raisi, şu örinda nega aniqlangan kamçiliklarni bartaraf etiş uçun nodavlat OTMlarga vaqt va imkoniyat berilmagan, nega litsenziyasini darrov olib qöyiş kerak bölyapti, u yerdagi tadbirkor, talaba, xodim oilasini kim öylaydi, degan savollarini ham örtaga taşladi.
“Bu holat xuddi, kimdir tepadan turib, xususiy oliygohlar sonini kamaytirişga buyruq bergan-u, vazirlik şuni bajarişga kirişgandek taassurot uyğotadi. Çunki eşityapmiz, hali NamXU işi Oliy sudda körib çiqilmagan bölsa ham, vazirlik u yerda öqiydigan talabalarni qayerga köçiriş, ularning taqsimoti bilan şuğullanişni boşlab yuborgan. Vazirlik qayerdan biladi, balki u universitetlar Oliy sudda yutib çiqar. Axir hali kuraş tugagani yöq-ku”, – dedi “Yoş ziyokor” nodavlat ta’lim taşkilotlari uyuşmasi raisi.
Bu örinda qator savollar oçiq qolmoqda. Xususan, tekşiruvlarga asos bölgan hujjat nega yaşirilyapti? Davlat özi bergan litsenziyani nega bunçalik tez qaytarib olyapti, kamçiliklar nega litsenziyani beriş paytida aniqlanmagan?
Kun.uz bu kabi savollarga javob oliş uçun Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi bilan boğlandi. Lekin vazirlik rasmiylari intervyu berolmasligini, agar intevyu berişsa, bu oliygohlarni obrösizlantirişga xizmat qilişini ma’lum qildi.
