2023 yil 7 oktyabrdan buyon Isroilning HAMAS hujumiga javoban G‘azoga qilayotgan hujumlari natijasida taxminan 27 ming nafar begunoh inson o‘ldirildi. Isroil tomonidan o‘ldirilgan tinch aholining aksariyati – bolalar, ayollar va qariyalardir.
Isroilning G‘azodagi bu harakatlaridan norozi bo‘lib, BMTning Xalqaro sudiga Janubiy Afrika Respublikasi murojaat qildi. JAR Isroilni kamida oltita band bo‘yicha genotsidda aybladi. Bu – genotsidni amalga oshirish, genotsidni amalga oshirish niyatida yashirin reja tuzish, genotsidni amalga oshirish maqsadida to‘g‘ridan to‘g‘ri va ommaviy gijgijlash, genotsidni amalga oshirishga urinish, genotsidni amalga oshirish yo‘lida hamkorlik, genotsidning oldini olmaslik yoki bunga intilmaslik.
Xo‘sh, nega kelib-kelib Isroilni JAR sudga berdi? Axir, JAR – musulmon davlati emas, yoki Isroilning tarixiy dushmani ham emas... Buning asosiy sababi – JARda shakllangan tarixiy xotira, siyosiy tafakkur hisoblanadi. JAR ham yaqin-yaqingacha, xuddi falastinliklar kabi, haqsiz, huquqsiz edi.
JAR – aparteidni boshidan o‘tkazgan kam sonli davlatlardan biri. Afrikaning ko‘plab davlatlari mustamlaka qilindi, uzoq muddat g‘arb davlatlarining kaloniyalari bo‘lishdi. Lekin aynan JAR Afrikaning boshqa davlatlaridan uzoqroq mustamlaka bo‘ldi. Buning sababi – JAR nihoyatda boy davlat hisoblanadi.
Ikkinchi jahon urushi tugugach, g‘arbiy Yevropa davlatlari o‘z mustamlakalarini qo‘yib yuborishga majbur bo‘lishadi. Shuning uchun 1948 yilda JAR hokimiyatiga kelgan oq tanlilar o‘z hokimiyatini ushlab qolish maqsadida aparteid tizimini joriy qilishadi.
Aparteid – “ajratilgan holda yashash” degan ma’noni bildiradi. Aparteid qoidalariga ko‘ra, kam sonli oq tanlilar mutlaq ko‘pchilik hisoblanmish qora tanlilar ustidan politsiyacha nazorat o‘rnatadi. JARning 87 foiz yerlari oqlar nazoratida, faqat 13 foiz hududlar qora tanlilar nazoratida bo‘ladi. Qora tanlilar yashaydigan hududlar “Bandustan” deb atalgan va qora tanlilarga u yerlardan chiqish taqiqlangan.
Butun bir mamlakat odamlarning rangiga qarab ikkiga bo‘lingan edi: shaharlar, kvartallar, yo‘llar, hattoki zinopoyalar va hojatxonalar ham. Oq tanlilar yashaydigan hududlarga qora tanlilarning kirishi mumkin bo‘lmagan. Qora tanli politsiyachilar oq tanli odamlarni to‘xtatishga haqqi bo‘lmagan. Oq tanlilar maktablariga nisbatan qora tanlilarning maktablari o‘nlab baravar kam moliyalashtirilgan. Qora tanlilar faqat xizmatkorlik va dehqonchilik sohalarida o‘qigan.
Aparteizmga ko‘ra, rasizm, irqiy ajratish va kamsitish – davlat qonunlari bilan belgilangan edi. Bu yerdagi saylovlarda ishtirok etish huquqi faqat oqlarga berilgan edi. Shuning uchun ham qora tanlilar davlat boshqaruviga, o‘zlarining tahqirli qul holatiga siyosiy instrumentlar orqali ta’sir qila olmasdi.
