Versiyalar, ogohlantirişlar va guvohlarning hikoyalari. «Krokus»ga hujum oqibatlari haqida hozirgaça nimalar ma’lum?

RF prezidenti huzuridagi Inson huquqlari kengaşi a’zosi, harbiy muxbir Aleksandr Kotsning postlaridan biriga «Terrorçilik hujumi ortida Ukraina turganining asosiy belgilari» sarlavhasi qöyilgan. Uning sözlariga köra, teraktdan keyin «internet-hamjamiyati bu qonli jinoyatni Ukrainaga bu qadar tezlik bilan boğlaganidan biroz hayratda qolgan». Ammo hujum qilganlar, deb yozadi Kots, «klassik terrorçilar» kabi emas, balki köproq yollanma qotillarga öxşab harakatlangan. Kots Kiyevdagilar «„özini özi otiş“ janrida yangi rekord örnatgaç», unda «sönggi şubhalar» ham barham topganini aytgan. «Terakt ortida ukrain maxsus xizmatlari turibdi. Va ularning ortida turganlar», — deya xulosa qiladi u.

Yarim milliondan ortiq obunaçiga ega bölgan «Starşe Eddi» harbiy telegram-kanali muallifi teraktni Rossiya qöşini harakatlariga «javob berişga uriniş» deb ataydi. «Biz duşman armiyasi va infratuzilmasini yakson etdik, ular bunga javoban tinç şaharlarga hujum qilib, tinç odamlarni öldirmoqda», — deya yozadi u.

Moskva şahar dumasi vitse-spikeri hamda VGTRK korrespondenti Andrey Medvedev «Ukraina boş razvedka boşqarmasiga homiylik qiluvçi» Britaniyaning MI-6 razvedka xizmati va Ukraina boş razvedka boşqarmasining özi «Moskvadagi dahşatli teraktni ijro etişda nima uçun aynan migrantlarni tanlagani»ni muhokama qiladi. Uning versiyasiga köra, ukrain maxsus xizmatlari «ön beş yillardan buyon islomiy radikallar bilan keng hamkorlik qilib keladi».

RT boş muharriri Margarita Simonyan «ahmoq dunyo hamjamiyati [terakt ortida] IŞID turganiga işonişi uçun» terakt ijroçilari şunday tanlab olinganini aytgan. «Demak, şunday. Bu heç qanaqa IŞID emas. Bu xoxollar», — deya yozgan Simonyan.

Rasmiylardan esa senator Viktor Bondarev «Krokus Siti Holl»dagi hodisani «Ukraina tomonidan terakt va diversiya» deb baholagan. Dumaning mudofaa böyiça qömitasi rahbari Andrey Kartapolov teraktdan «asosiy manfaatdor» tomon «Ukraina va uning homiylari» ekanini bildirgan.

Rossiya TIV öz bayonotida töğridan töğri Ukrainani ayblamagan, ammo «Kiyev rejimi» sönggi yillarda «Rossiya fuqarolariga qarşi faol va tizimli terrorçilik faoliyati olib borayotgani» haqida yozgan. TIV turar joy kvartallari öqqa tutilişi, fuqarolik infratuzilmalariga hujumlar hamda Rossiyada jamoat arboblari va jurnalistlarga suiqasdlarni eslatib ötgan.

TIV rasmiy vakili Mariya Zaxarova terrorçilar göyoki Ukrainada yaşirinişga uringanini aytgan. Zaxarova Ukraina «ğarbdagi liberal rejimlar qöli bilan ön yil içida Yevropadagi terrorizm tarqaliş markaziga aylanib, ekstremistik zaharlanişda hatto Kosovoni ortda qoldirgani»ni ta’kidlagan.

Terrorçilar qayerga ketişgan?

Baza telegram-kanali ma’lumotiga köra, terrorçilar yaşirinişga uringan avtomobil Bryansk oblastida, Belarus bilan çegaradan bir neça kilometr masofadagi Tepliy posyolkasida töxtatilgan. Belarusning Rossiyadagi elçisi belarus maxsus xizmatlari «terrorçilar umumiy çegara orqali çiqib ketişiga yöl qöymaslikka yordam bergani»ni ma’lum qildi.

Ammo keyinroq Davlat dumasi deputati Aleksandr Xinşteyn maşina Bryansk oblastining Karaçevskiy rayonida, Ukraina tomonga olib boruvçi trassa böyida joylaşgan Xatsun qişloğida töxtatilganini ma’lum qildi, ammo bu hududdan Ukraina çegarasigaça bölgan masofa Tepliydan Belarus çegarasigaça bölgan masofadan ança kattaroq.

Rossiya FXX avtomobil Bryansk oblastida töxtatilgani, terrorçilar esa Rossiya-Ukraina çegarasini kesib ötmoqçi bölgani haqida ma’lum qilgan, ammo muayyan aholi yaşaş punkti nomi keltirilmagan. «Meduza» terrorçilardan biri qölga olingan video geolokatsiyasi orqali u qölga olingan Xatsun qişloği Ukraina bilan çegaradan taxminan 140 masofada joylaşganini aniqlagan.

FXX «Krokus Siti Holl»ga hujum qilganlar RF va Ukraina çegarasini kesib ötişni niyat qilgani va ular göyoki Ukrainada «tegişli kontaktlar»ga ega bölgani haqida ma’lum qildi. Ammo internetda tarqalgan videoyozuvlardagi qölga olinganlar bu haqda gapirmaydi.

Bundan taşqari, Rossiya maxsus xizmatlari bayonotida Ukrainadagi qandaydir şaxs hujumni taşkillaştirişda iştirok etgani töğrisida bevosita ayblov yöq.

Hodisadan 19 soat ötib rossiyaliklarga murojaat qilgan Vladimir Putin ham teraktning barça tört ijroçisi Ukraina hududida yaşirinişga harakat qilgani haqida gapirgan. Uning sözlariga köra, «ular uçun Ukraina tomonida çegaradan ötiş uçun tuynuk tayyorlangan». Öz navbatida, Putinning murojaatida ham Ukraina hukumati hujumga aloqadorlikda töğridan töğri ayblanmagan.

Ukraina razvedka boşqarmasi teraktdan keyingi kuni ham ukrain maxsus xizmatlarining «Krokus»ga hujumga aloqadorligini yana bir bor rad etib çiqdi. Ukraina razvedkasi spikeri Andrey Yusov Putinning Ukraina tomonidagi «tuynuk» haqidagi versiyasi «tanqidga doş bermasligi»ni aytadi. «Ikki yildan ortiq vaqt davomida keng kölamli uruş ketmoqda, çegara hududlar duşman qöşinlari, maxsus agentlar, maxsus xizmatlar xodimlari va boşqa kuçişlatar tuzilmalar vakillari bilan töldirilgan», — degan Yusov.

Mixaylo Podolyak Ukraina prezidenti ofisi «rossiyalik mulozimlardan „ukrain izi“» haqidagi versiyalar bölişini kutgani, ammo Ukrainani teraktga «boğlaşga» bölgan har qanday uriniş «mutlaqo amalga oşmasligi» va mamlakat bunga «zarraça aloqador emasligi»ni ta’kidladi. Uning sözlariga köra, Ukraina faqat Rossiya armiyasiga qarşi jang qilmoqda. «Bu uruşda barçasi jang maydonida hal qilinadi», — deya yozgan u tvitterida. Volodimir Zelenskiy «Krokus Siti Holl»dagi teraktga ham, Putinning bayonotiga ham munosabat bildirmadi.

Bu vaqtda IŞID terrorçilik taşkiloti terakt uçun javobgarlikni öz zimmasiga oldi. Ammo guruh vakillari bu hujum qaysi filiali tomonidan amalga oşirilganiga aniqlik kiritmadi.

BBC’ning ekstremistik guruhlar böyiça eksperti Mina Al-Lamiy mart oyida IŞID «Kavkaz viloyati» a’zosi bölgan şaxs IŞIDga qasamyod qilgani aks etgan videoni tarqatganiga e’tibor qaratgan.

AQŞ ham qöllayotgan boşqa versiyaga köra esa hujum ortida IŞIDning Afğonistondagi bölimi hisoblangan «Xuroson viloyati» turgan bölişi mumkin.

Kuzda FXX direktori Aleksandr Bortnikov guruh «öz salohiyatini oşirayotgani va bu vaqti kelib Afğonistondan taşqarida teraktlar sodir etişga ötiş imkonini berişi»ni aytgandi.

«Sönggi ikki yilda IŞID-Xuroson Rossiyaga e’tibor qaratdi. Ular tez-tez Vladimir Putinni tanqid qilmoqda, — degan NYT naşrining terrorizm bilan kuraş böyiça tahlilçisi Kolin Klark. — IŞID Kremlni Moskvaning Afğoniston, Çeçeniston va Suriyadagi işlarga aralaşuvini nazarda tutgan holda musulmonlarni öldirişda ayblaydi».

Ogohlantirişlar

AQŞ terakt tayyorlanayotgani töğrisidagi ma’lumotlarni Rossiya tomoniga yetkazgan, bu haqda TASS Rossiya maxsus xizmatlaridagi manbasiga tayanib xabar tarqatgan.

Ammo, agentlik manbasi ta’kidlaşiça, Vaşington bergan ma’lumot umumiy xarakterga ega bölgan va unda aniqlik yöq edi.

Avvalroq AQŞ milliy xavfsizlik kengaşi rasmiysi Vaşington tayyorlanayotgan hujum töğrisidagi ma’lumotlarni Moskvaga yetkazganini aytgandi.

Ikki hafta oldin AQŞ va Britaniya öz fuqarolarini Moskvadagi ommaviy tadbirlar vaqtidagi hujumlar xavfi haqida oçiqçasiga ogohlantirgandi.

Öşanda Rossiya prezidenti Vladimir Putin xavf töğrisidagi ogohlantirişni «jamoatçilikni sarosimaga soliş va qörqitiş» maqsadidagi «oçiqçasiga şantaj» deb atagandi.

Putinning murojaati

Hujum juma kuni keçqurun sodir etildi. Bir hafta oldin navbatdagi muddatga saylangan Rossiya prezidenti Vladimir Putin esa şanba kuni mahalliy vaqt bilan soat 15:30 murojaat qildi.

Şu bilan birga, uning matbuot kotibi Dmitriy Peskov juma kuni keçqurun  davlat rahbariga hodisa töğrisida «ilk daqiqalardayoq hisobot berilgani» va Putin barça operativ ma’lumotlarni olib turganini aytgandi.

Putin öz çiqişida hujum taşkilotçilari topilişi va «ular kim bölmasin va ularni kim yuborgan bölmasin» barçasi jazoga tortilişiga va’da berdi.

U Rossiya boşqa davlatlar yordamiga tayanişini qöşimça qildi.

Guvohlarning hikoyalari

Ijtimoiy tarmoqlarda va OAVda hujum guvohlarining köplab guvohliklari paydo bölgan.

Mobil telefonlar orqali olingan videoyozuvlarda jigarrang libos kiygan va ryukzak kötargan şaxslar mijozlarni öqqa tutayotgani aks etgan. Ular şoşmasdan, barça nuqtalarni qarab çiqqan holda harakatlanadi. Zalda olingan boşqa roliklarda jonini qutqariş uçun qoçişga tuşgan odamlar aks etgan.

Moskvada yaşovçi Yekaterina (ismi iltimosiga köra özgartirilgan) konsertga 11 yoşli qizi, singlisi va yoş bolali dugonasi bilan kelgan. Hujum boşlanganida ular zalga kiriş joyida turib, kafeda muzqaymoq sotib olişgan.

Uning aytişiça, avvaliga «qandaydir oğir narsa qulagani»ni eslatuvçi qattiq ovozni eşitgan, keyin esa unga qarşi çopayotgan olomonni körgan.

«Biz peştaxta oldida turgandi, şunday qiçqiriq eşitildi: „Polga yotinglar“, — deya hikoya qiladi u. — Biz bolalarni quçoqlab, yotdik hamda stol va stullardan barrikada qura boşladik, biz tomonga bir neça yarador yaqinlaşib keldi». Yekaterinaning aytişiça, uning guruhi stolni ağdargan va polga yotgan.

«Jim yotdik va otişmani eşitdik», — deydi u. Ularning yonidagi erkak bir ayolning jarohatini boğlagan. Keyin hujum qilganlar yoki zalga kirişgan yoki boşqa tomonga ketişgan. Yekaterina va uning yöldoşlari qoçişga tuşgan, ularni köçaga olib çiqişgan.

Otişma boşlanganida fotograf Deyv Primov ham zalda bölgan. «Ular yoki jigarrang kiyimda, yoki jigarrang nimçalarda edi, — deya tasvirlaydi u. — Yiğilib turgan odamlar avtomatdan öqqa tutildi va ular zalga kiriş joyidan parter böylab sahna tomon harakatlanib, odamlarni zal örtasiga haydaşdi. Men odamlarga borayotgan olov çiziğini kördim».

«Barça [polga] yota boşladi, biz yölakda oldinga harakatlaniş uçun olomonni yönaltira boşladik. Şu bilan birga, istalgan eşikdan avtomat kötarib kirişlari mumkinligini tuşunib turardik va yuqoriga qarab ketuvçi eng yaqin çiqiş yöli tomon intildik. Asta-sekinlik bilan, emaklab, örmalab, oldinga yurdik va [zaldan] çiqib oldik. Va [„Krokus Siti Holl“ni] tark etişga kirişdik», — deya hikoya qiladi fotograf.

«Biz bu otişma ekanini tuşunmagandik — men bu qandaydir muşakbozlik deb öylagandim. Qandaydir uzun zalp, balki, qandaydir paqildoq? Men zalga bir ögirilib qaradim, ikkinçi bor qaradim. Va uçinçi safar tuşundimki, butun zal turli tomonga qoçib ketmoqda», — deya xtoirlaydi konsertga dugonasi bilan taşrif buyurgan Sofiko Kvirikaşvili.

Ğarbning hamdardligi

Hujumdan keyin köplab davlatlar rahbarlari yoki boşqa rasmiy vakillari rossiyaliklarga hamdardlik bildirdi.

Britaniya TIV rahbari Devid Kemeron Buyuk Britaniya «Moskva yaqinidagi „Krokus Siti Holl“da röy bergan halokatli terrorçilik hujumini eng qat’iy şaklda qoralaşi»ni aytgan. U qurbonlarning oila a’zolariga çuqur va çin qalbdan hamdardlik izhor etgan.

AQŞning Moskvadagi elçixonasi juma kuni «bugungi terrorçilik hujumi natijasida qurbon bölgan va jarohatlanganlar uçun» Rossiya xalqiga hamdardlik bildirdi.

Şuningdek, Fransiya, Germaniya, Portugaliya, Misr, BAA taşqi işlar vazirliklaridan hamdardlik nomalari kelgan. Turkiya TIV rahbari telefon orqali Lavrovga Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdöğandan hamdardlik sözlarini yetkazgan.

«Yevropa Ittifoqi tinç aholiga har qanday hujumni qoralaydi. Bizning xayollarimiz — Rossiyaning [uşbu teraktdan] jabrlangan fuqarolari bilan», — degan YeI diplomatiyasi rahbari Jozep Borrelning matbuot kotibi Peter Stano.

Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Lyayyen ham IŞID tomonidan «Krokus Siti Holl»da tinç aholiga qarşi sodir etilgan teraktni qoralaşini aytgan.

«Mening xayollarim uşbu fojia vaqtida halok bölganlar va ularning oilalari bilan», — deyiladi Yevrokomissiya rahbarining tvitterdagi xabarida.