2 ming dollardan boşlangan biznes – Samsung kompaniyasi qanday rivojlangandi?
|18:45 / 14.04.202434 59214 min
Bugun Samsung Group dunyodagi yetakçi korporatsiyalardan biri hisoblanadi. Uning uyali telefonlar işlab çiqaruvçi Samsung Electronics bölimi 2011 yildan buyon dunyo bozorida eng köp uyali telefon sotib kelayotgan kompaniya hisoblanadi. 2023 yilda kompaniya bu mavqeni Apple’ga yutqazib qöydi. Biroq farq unça katta emas va joriy yilda Samsung yana birinçi öringa qaytişi mumkin.
Foto: alamy.comFoto: alamy.com
Bugun Janubiy Koreya yalpi içki mahsulot hajmi böyiça dunyoda yetakçi örinlardan birini egallaydi. 2023 yil yakunlariga köra mamlakat YaIM hajmi qariyb 2 trln dollarni taşkil etgan va aholi jon boşiga hisoblaganda 35 ming dollardan töğri kelgan.
Sönggi ön yilliklarda Janubiy Koreya kompaniyalari turli sohalarda dunyoning yirik kompaniyalari bilan raqobatlaşmoqda. Ular orasida özida önlab sohalarni birlaştirgan Samsung Group korporatsiyasi ham bor.
Samsung tarixi
«Samsung» sözi özbekçada «uç yulduz» ma’nosini anglatadi. Kompaniyaga 1938 yilda Li Byon Çxol asos solgan. U öz faoliyatini 1930-yillarda 2 ming dollar sarmoya bilan guruç kukuni (guruç uni) tayyorlaydigan korxona oçişdan boşlagandi.
Keyinçalik kompaniya boşqa turdagi oziq-ovqat mahsulotlari, guruç, şakar, quritilgan baliq kabilarni tayyorlay boşlaydi.
1938 yilda Çxol öz mahsulotlarini Xitoy va Manjuriyaga (Xitoy şimolidagi bu ölka öşa paytda alohida hudud bölib, uni yaponlar nazorat qilardi) eksport qila boşlaydi.
Ana şu paytda Çxolga öz mahsulotlarini yanada ommalaştiriş uçun savdo belgisi kerakligini tuşunadi va öz kompaniyasiga Samsung Trading Company deb nom beradi.
Samsung kompaniyasining ilk korxonasi şu binoda joylaşgan edi. \ Foto: samsung.com
Ikkinçi jahon uruşi paytida ham kompaniya oziq-ovqat mahsulotlarini sotişda davom etadi. Uruşdan söng 1948 yilda Çxolning yaqin dösti Janubiy Koreya rahbari böladi va şu paytda uning biznesi yanada rivojlanadi.
1950-yillar boşida Koreya yarimorolida boşlangan fuqarolar uruşi davrida bir muddat Çxolning savdosi susayib qoladi. Kommunistik tuzum tarafdorlari bölgan şimolliklar janubga bostirib kelişadi va Çxolning korxonasini, uyini, omborlarini yoqib yuborişadi.
Keyinçalik Çxol öz işini qayta yölga qöyganda “uyi yonib ketganda yaşirib qöyilgan bir çemodan puli omon qolgan ekan” degan miş-mişlar tarqaydi.
Fuqarolar uruşi tugab, şimol va janub örtasida çegara tortilgaç Çxol yana öz faoliyatini boşlaydi va kengaytirişda davom etadi. U oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlaş bilan birga tekstil fabrikasi ham quradi. Köp ötmay suğurta bozoriga kirib boradi.
Mavzuga oid
1950-yillarning ikkinçi yarmida Samsung Trading Company köp tarmoqli korporatsiyaga aylanadi va öz mahsulotlarini AQŞga ham eksport qila boşlaydi.
1960 yilda Janubiy Koreyada davlat töntarişi uyuştiriladi. Çxolning dösti Li Sin Man taxtdan ağdariladi va uning örniga general Pak Çon Xi mamlakat rahbari böladi.
Şundan söng Çxol hibsga olinadi. Uni sobiq prezident bilan yaqin bölganlikda va ana şu vakolatdan foydalanib katta miqdorda pora olganlikda ayblaşadi.
Samsung asosçisi Li Byon Çxol \ Foto: samsung.com
Köp ötmay Çxol ozod qilinadi. Aftidan yangi rahbar ham Çxol mamlakat iqtisodiyotini rivojlantiriş uçun zarur odam ekanini anglab yetadi.
Öşa paytda mamlakat iqtisodiyotini rivojlantiriş uçun yangi iqtisodiy dastur qabul ilinadi. Bu dasturga köra Janubiy Koreya 30 dan oşiq yirik kompaniya – “Çebol”lar taşkil etiladi.
Çebollarning har biri ma’lum bir soha böyiça monopol faoliyat yuritişiga imkoniyat beriladi. Masalan, Daewoo — avtomobillar, Goldstar (hozirgi LG) — maişiy texnikalar, Samsung — elektronika buyumlarini işlab çiqariş, Hyundai quriliş sohasida faoliyat olib boradi.
«Çebol»da kompaniya qöl ostidagi turli sohalarda xizmat körsatayotgan yoki mahsulotlar işlab çiqarayotgan bölimlarga qisman avtonomiya beriladi.
Biznesning bunday boşqaruv şakli sifatida Çebol 1960-yillarda Janubiy Koreya iqtisodiyoti ösişiga yordam beradi. Ammo uzoq vaqtdan beri Çebol tizimi bilan işlab kelayotgan kompaniyalar korrupsiya va siyosiy hamda moliyaviy firibgarlikda ayblanib kelmoqda.
Kompaniyada ötkazilgan islohotlar
1969 yilda Samsung Yaponiyaning Sanyo kompaniyasi bilan birlaşadi. Bunda har ikki kompaniya ham özi işlab çiqarayotgan mahsulotlarga öz logotipini qöyiş huquqini saqlab qoladi.
Yapon kompaniyasi bilan birlaşuv Samsunğga Janubiy Koreyada oq-qora tasvirda körsatuvçi televizorlar va yana boşqa elektronika mahsulotlarini işlab çiqariş imkoniyatini beradi.
Öşa paytda mamlakat aholisining bor-yöği 2 foizida televizor bölgan. Şu sababli Samsung televizorlari yuqori sur’atlarda sotiladi.
Samsung kompaniyasining televizor yiğiş korxonasi, 1960-yillar boşlari \ Foto: samsung.com
Köp ötmay yaponlar bilan kelişgan holda kompaniya elektronika buyumlari işlab çiqaradigan bölimini alohida ajratadi. Şu tariqa Samsung Group tarkibida Samsung Electronics tuziladi.
Biroq 1980-yillar kompaniya uçun oğir keladi. Keksayib qolgan Li Byon Çxol kompaniyaning barça bölimlarini birday nazorat qila olmasdi. Şu sababli turli bölimlarda işlar sustlaşa boşlaydi. Mahsulotlarning sifati tuşib ketadi.
Oqibatda işlab çiqariş hajmi pasayadi va köplab xodimlar işdan böşatiladi. Ana şunday şaroitda kompaniyaga yangi qon kerakligi oydinlaşadi.
1987 yilda Çxol kompaniya prezidentligini öğli Li Gong Xiga böşatib beradi. Li otasining kompaniyasida 1968 yildan işlay boşlagandi.
«Ayollar va bolalardan taşqari hamma narsani özgartiramiz»
Li Gong Xi 1942 yilda tuğilgan, kompaniya rahbari bölganda 45 yoşda edi. U kompaniyani qölga olgaç tub özgarişlarni amalga oşira boşlaydi. Bunda asosiy e’tibor, garçi tannarxi biroz oşsa ham sifatli mahsulotlar çiqarişga qaratiladi.
Şu tariqa Li Gong Xi otasi tomonidan asos solingan kiçik savdo kompaniyasini nafaqat mamlakatdagi, dunyodagi eng yirik korporatsiyalardan biriga aylantirişga muvaffaq böladi.
Li Gong Xi \ Foto: alamy.com
Li Gong Xi öz faoliyati davomida Samsung Group tarkibiga kiruvçi elektronika va uy rözğor buyumlari işlab çiqaruvçi Samsung Electronics kompaniyasini dunyodagi yetakçi elektronika kompaniyalaridan biriga aylantirdi.
1993 yilda Li Gong Xi öz qöl ostidagilarga, keyinçalik uni maşhur qilgan iborani aytgandi: «Kelinglar, xotinlarimiz va bolalarimizdan taşqari barçasini özgartiraylik».
Li Gong Xi ortiqça e’tibordan qoçgan va kamdan-kam hollarda jurnalistlarga intervyu bergan. U ikki marta korrupsiyada, xususan, mamlakatning sobiq prezidenti Ro De Vuga pora berganlikda ayblangan.
Li Gong Xi 2008 yilda soliqlarni tölaşdan böyin tovlaş va mablağlarni özlaştirişda ayblanganidan söng, Samsung rahbari lavozimini tark etadi.
Öşanda u uç yillik şartli qamoq jazosini oladi, ammo keyingi yil prezident farmoni bilan afv etiladi. Bu paytda Koreyada Li Myon Bak prezident edi va Li Xong Xini aynan u afv etadi.
Öşanda u Janubiy Koreyada 2018 yilgi qişki Olimpiya öyinlarini ötkaziş kampaniyasini boşlaydi.
2010 yilda Li Samsung Group direktorlar kengaşi raisi lavozimiga qaytadi, ammo 2014 yilda yurak xurujiga uçragandan söng u kasal bölib yotib qoladi.
Şundan söng Li soğligini tiklay olmaydi va 2020 yil 25 oktyabr kuni vafot etgan paytigaça kasalxonada davolanib keladi.
Forbes jurnali ma’lumotlariga köra, Li Gong Xi 21 milliard dollar boyligi bilan Janubiy Koreyaning eng boy odami bölgan.
Eng kuçli ta’sirga ega «Çebol»ni endi kim boşqaradi?
Li Gong Xi vafotidan söng Samsung Group prezidentligi Li Gong Xining öğli 52 yoşli Li Jye Yonga ötdi. Kompaniya rahbari bölgunça ham bir neça marta turli mojarolar bilan tanilgan Lining faoliyati kompaniya prezidenti bölgaç ham silliq keçmayapti.
Li Jye Yon \ Foto: alamy.com
U 2017 yilda öşa paytdagi prezident Pak Kin Xening impiçmenti bilan yakunlangan korrupsiya mojarosida sobiq prezident bilan hamkorlikda ayblangandi.
Öşa paytlarda u Samsung Electronics vitse-prezidenti bölsa-da otasi şifoxonaga yotgan paytdan korporatsiya rahbari deb hisoblana boşlangan.
2020 yil sentabr oyida prokuratura Li Çje Yonga qarşi yangi ayblovlarni ilgari surdi. Bu safar u Samsung korporatsiyasining ikkita şu’ba korxonasini noqonuniy egallab olişda ayblandi.
2021 yilda sud uni avvaliga 5 yilga ozodlikdan mahrum etadi. Apellyatsiyadan keyin muddat 2,5 yilga qisqartiriladi. Köp ötmay u afv etiladi.
2021 yilda Li 2015-2020 yillar davomida köp marta giyohvand moddalar iste’mol qilib kelganlikda ayblanadi. Bu safar u 60 ming dollar jarima tölaş bilan qutiladi.
Samsung Group’ning bölimlari
Bugun Samsung korporatsiyasi köplab bölimlarga va şu’ba korxonalariga ega. Jumladan, elektronika, kimyo sanoati, moliya va suğurta sohasi, oğir sanoat, quriliş va yana boşqa bir neçta bölimlarining har birining tarkibida önlab kompaniyalar bor. Masalan, elektronika sohasida quyidagi kompaniyalar faoliyat yuritadi:
Samsung Electro-Mechanics – turli elektron buyumlar uçun ehtiyot qismlar işlab çiqaruvçi bölim;
Samsung SDI – displey, akkumlyator va batareyalar işlab çiqaruvçi bölim;
Samsung SDS – elektron sanoat bölimi;
Samsung Engineering – quriliş bölimi;
Samsung C&T Corporation;
Samsung Heavy Industries -maşinasozlik bölimi;
Samsung Life Insurance – suğurta, moliyaviy konsalting xizmatlari va kredit bölimi;
Samsung Fire & Marine Insurance – köçmas mulk suğurtasi;
Cheil Worldwide
Samsung Biologics
Samsung Galaxy Chat
Samsung Game Studios
Kompaniya dunyoda turli hajmdagi kema va tankerlar işlab çiqarişda ham yetakçi. Samsung Group korporatsiyasi tarkibiga kiruvçi Samsung Heavy Industries maşinasozlik kompaniyasi dunyodagi tanker işlab çiqaruvçi yirik kompaniyalardan biri hisoblanadi.
Samsung korporatsiyasining kemasozlik korxonasi
Korporatsiyaning yillik aylanma mablaği 200 milliard dollarni taşkil etadi. Uning tarkibida 300 mingdan oşiq xodim mehnat qiladi.
Korporatsiyaning yillik sof foydasi örtaça 35-40 milliard dollarni taşkil etadi.
Korporatsiya har yili sport va madaniyat sohasiga homiylik qiliş uçun katta mablağlar ajratadi. Rasmiy ravişda xalqaro olimpiya öyinlariga homiylik qiladi.
Koreyada bir qança sport turlari böyiça korporatsiya nomi bilan atalgan turli jamoalar bor. Şuningdek, korporatsiya jahondagi köpgina sport turlari böyiça faoliyat olib borayotgan turli jamoalariga homiylik qiladi.
Uyali telefonlar
Uyali telefonlarni Samsung Group korporatsiyasining asosiy bölimi bölgan Samsung Electronics işlab çiqaradi. Kompaniya 15 yildan oşyapti, dunyodagi mobil qurilmalar, jumladan uyali telefonlar işlab çiqaruvçi yirik kompaniyalardan biri hisoblanadi.
Samsung Electronics sönggi 15 yilda har yili örtaça 200 million donadan oşiq uyali telefon işlab çiqarib sotgan. Eng yaxşi natija 2011 yilda qayd etilgan va öşa yili kompaniya 300 million donadan oşiq uyali telefon sotişga muvaffaq bölgan.
Kompaniyaning eng muvaffaqiyatli loyihasi Galaxy turkumida işlab çiqarilgan uyali telefonlar hisoblanadi. Samsung Electronics ötgan yillar mobaynida bu telefonlardan 3 milliard donadan oşiq işlab çiqarib sotgan.
Ma’lumotlarga köra, 2023 yilda kompaniya 226,6 million dona telefon işlab çiqarib sotgan. Bu dunyo uyali telefon bozorining 19,4 foizini taşkil etgan.
Samsung Electronics'ning Xitoydagi yirik korxonasi
Kompaniya 2011 yildan buyon uyali telefonlar işlab çiqariş va sotiş böyiça dunyoda birinçi örinni egallab keldi. Biroq 2023 yilda yetakçilikni Apple kompaniyasiga topşirişga majbur böldi.
2023 yilda Apple 234,6 million dona telefon sotgan va bozor uluşining 20,1 foizini taşkil etgan. Balki joriy yilda Samsung yana birinçi öringa çiqişi ham mumkin.
Çunki Apple 2023 yilda bor-yöği 8 mln dona köproq telefon sotgan va bu natijani quvib ötiş qiyin iş emas. Barçasi kompaniyaning öziga boğliq.
Samsung Group korporatsiyasi haqida qiziqarli ma’lumotlar
Samsung Group korporatsiyasining asosiy bölimi Samsung Electronics hisoblanadi. Umumiy aylanma mablağ, daromad va boşqa körsatkiçlar böyiça şu bölim yetakçilik qiladi.
Kompaniya 2015 yilda AQŞda öz tölov tizimi Samsung Pay’ni işga tuşiradi. Samsung logotipi olti marta almaşgan. Hozirgi köriniş 2015 yilda qabul qilingan.
Taşkil topganidan boşlab 1960-yillar boşigaça kompaniya asosan oziq-ovqat mahsulotlari işlab çiqargan.
1950-1953 yillarda bölib ötgan fuqarolar uruşida Samsung kompaniyasi barça narsasidan ayrilgandi. Omborxonalarga öt qöyilgan, mahsulotlar talab ketilgan, korxonalar töxtab qolgandi.
Samsung Electronics 1969 yilda taşkil etilgan va dastlabki 10 yilda uni asosan Janubiy Koreyaning özida taniqli edi xolos.
Bugun Samsung Group korporatsiyasida 23 ta yirik bölim bor. Ularda oğir va yengil sanoat, avtomobilsozlik, elektronika buyumlari, ximiya sanoati va töqimaçilik, suğurta, kredit va boşqa bölimlar faol işlayapti.
Samsung Motors kompaniyasining 80 foizdan oşiq aksiyasiga Fransiyaning Renault egalik qiladi. Kompaniya Renault-Samsung brendi ostida işlab çiqargan maşinalarini faqat Janubiy Koreyaning özida sotadi.
Renault-Samsung kompaniyasi işlab çiqarayotgan avtomobillardan biri
Yengil mobil telefonni birinçi bölib Samsung işlab çiqargan. 1990-yillar boşida mobil telefonlar oğir va besönaqay bölgan. Şunda Samsung kompaniyasi birinçi bölib yengil va ixçam mobil telefon qurilmasini işlab çiqargan.
Koreyadagi birinçi elektromobil loyihasini Samsung işlab çiqqan. SEV-III deb nomlangan maşina seriyali işlab çiqarişgaça yetib bormagan.
