«Chegara bilmas muxbirlar» xalqaro nodavlat tashkiloti 3 may – Jahon matbuoti erkinligi kunida har yillik an’anaviy matbuot erkinligi indeksini e’lon qildi. 2024 yil yakunlari bo‘yicha tuzilgan reytingda O‘zbekiston 11 pog‘onaga pasayib, 180 davlat orasida 148-o‘rinni egallagan.
Xalqaro kuzatuvchilar 2024 yil bo‘yicha O‘zbekistondagi OAV erkinligi holatini 100 balldan 37,27 ballga baholagan.
Metodologiya bo‘yicha dunyo mamlakatlaridagi OAV erkinligining holati besh xil indikator: siyosiy, huquqiy, iqtisodiy, ijtimoiy va xavfsizlik nuqtayi nazardan baholangan. O‘tgan yil bilan taqqoslanganda, indeksda O‘zbekistonning o‘rni siyosiy indikator bo‘yicha 20 pog‘onaga, huquqiy indikator bo‘yicha 17 pog‘onaga, iqtisodiy va xavfsizlik indikatorlari bo‘yicha 9 pog‘onaga yomonlashgan. Faqatgina ijtimoiy indikator bo‘yicha 2 pog‘ona o‘sishga erishilgan.
«2016 yilda prezident Islom Karimovning o‘limidan keyin ommaviy axborot vositalari uchun vaziyat birozgina yaxshilangan, ammo davlat hokimiyatini tanqid qilish qiyinligicha qolmoqda», – deyiladi hisobotda.
«Chegara bilmas muxbirlar» O‘zbekistondagi vaziyatni tasvirlar ekan, rasmiylar ommaviy axborot vositalariga qarshi repressiv qonunlarni tugatish uchun zarur bo‘lgan islohotlarni haligacha amalga oshirmaganini qayd etgan. Senzura, kuzatuv va o‘z-o‘zini cheklash keng tarqalgan. Mustaqilligini saqlab qolish va katta jarimaga tortilish xavfi ostida ayrim mahalliy internet nashrlar OAV sifatida rasman ro‘yxatdan o‘tishni istamasligi keltirilgan. Davlat OAV va hukumat bilan aloqalarga ega bir necha blogerlarni sezilarli darajada nazorat qilishiga ham urg‘u berilgan. Shuningdek, rasmiy matbuot yoritolmaydigan mavzular ijtimoiy tarmoqlarda muhokama qilinishi, aholining 60 foizini 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar tashkil etuvchi mamlakatda ijtimoiy tarmoqlar rasmiy OAVda kam yoritiladigan korrupsiya muammosi haqida axborot almashiladigan maydonga aylanganiga urg‘u berilgan.
«Chegara bilmas muxbirlar» bloger Otabek Sattoriy ishi va 2022 yil yozida Qoraqalpog‘istondagi namoyishlarni yoritgan jurnalistlarga nisbatan bo‘lgan bosimni ham eslab o‘tgan.
Indeksda mamlakatlar so‘z erkinligi bilan bog‘liq vaziyat «yaxshi», «qoniqarli», «muammoli», «og‘ir» va «juda jiddiy» guruhlarga bo‘lingan. Ekspertlar O‘zbekistonda so‘z erkinligi bo‘yicha vaziyatni «og‘ir»dan «juda jiddiy»ga o‘zgartirishgan.
