Beşik bolalarga kerakmi yoki kattalarga? – bolalar yotoğidan qadriyat darajasiga çiqqan beşik haqida

·       Muddatidan oldin tuğilgan;

·       Muddatida tuğilgan, lekin 2,5 kg atrofida tuğilgan çaqaloqlarni to 3 kg vazn yiğmagunça;

·       Nevrologik muammolari bor bolalar (ular haqida tuğuruqxonada yoki patronaj körigida aytiladi;

·       Ortoped körigidan söng beşikka belaş taqiqlangan bolalarni yotqizmaslik zarur.

Ortoped Farhod Oripov esa çaqaloqni kamida 40-60 kungaça beşikka belamay turiş ma’qul deb hisoblaydi.

“Beşikka yotqizişdan oldin şifokor ortoped körigidan ötib qarşi körsatma bölmasa, keyin belaş mumkin.

Bilamiz, beşikda 2 ta belboğ mavjud bölib, biri kökrak qafasidan, biri sonidan ötkazib boğlanadi. Bu belboğlar bolani qisib qöyib, oyoq, son böyimlariga ta’sir körsatadi. Şuning uçun ham agar bolada tuğma nuqson, displaziya, son suyaklarida çiqişga moyillik yoki raxit alomatlari bölsa, uni beşikka yotqizmaslik kerak. Bolani beşikka yotqizişga ruxsat berilgan bölsa ham, 24 soat beşikda qoldirmaslik kerak”, dedi vraç Farhod Oripov.

Beşiklarning narxi qança?

Çorsu beşik bozorida bir neça avlod beşiksoz oilalarni uçratiş mumkin. Bu yerda turli dizayndagi beşiklar sotiladi. Biroq beşiksozlarning aytişiça, hozir beşik bozorida savdo oldingidek yaxşi emas.

Beşiksoz Muyassar Ismatova oilasi bilan birgalikda beşik yasaydi. Uning aytişiça, hozir poytaxt Toşkentda bolani beşikka yotqiziş kamaygan. Beşiksozlar asosan, viloyatlarga, Qozoğistonga beşik sotişadi.

Bitta beşikning narxi – yasalgan daraxtiga qarab 250 ming sömdan 500 ming sömgaça. Yasatilgan beşik esa 700 ming sömdan 1,5 mln sömgaça narxda böladi.

Bozorda beşik xaridi kamaygan, lekin yangi yönaliş: beşik töylari uçun uni ijaraga beriş şakli paydo bölgan. Beşik töyi qilayotgan odam çiroyli qilib yasatilgan beşikni töy uçun bir neça kungaça ijaraga oladi va töy ötgaç qaytarib olib keladi. Ijara uçun örtaça 300 ming söm tölanadi.

Bola beşikka yotsa, oyoği tekis böladimi?

Ortoped Farhod Oripovning qayd etişiça, “Bola beşikda yotsa, qomati çiroyli, oyoqlari tekis böladi”, degan fikr notöğri. Aksinça, bola qança erkin bölsa, şunça qomati yaxşi böladi.

Beşik bolani böysunuvçan qiladimi?

Beşikda köp uxlaş bolaning xulq-atvoriga ta’sir qilişi, uni böysunuvçan va murosakor, sabrli qilib qöyişi haqida fikr bildiriladi. Etnograf Barno Ubaydullayeva, bu fikrga qöşilişini, garçi 100 minglab odamlar örtasida tadqiqot olib bormagan bölsa ham, kuzatuvlari asosida şunday xulosaga kelganini aytib ötdi.

“Bizning ajdodlarimiz bola parvarişiga oid har bir davrga e’tiborli bölganini, bunga oid marosimlar saqlab qolinganini hisobga olsak, ajdodlarimiz beşikka belaşga e’tiborli bölganini bilişimiz mumkin. 1950 yillargaça turli kasalliklar sabab tuğilgan bolalarning hammasi ham yaşab ketmagan. Şu davrlarda köp bolalilik rağbatlantirilgan, 1980 yillarda 2 mlndan köproq “Qahramon ona” unvonini olgan ayollar bölgan. Bu mukofot 10 dan ortiq bolali ayollarga berilgan. Şunça bolali ayollar işga çiqişi kerak bölgan, uyda qolganlar ham köp bolaga qaraşi qiyin bölgan.

Mana şunday vaziyatda bolalarning uzoq muddat beşikda qolib ketişi kuzatilgan. 10 dan oşiq farzand körgan köpçilikdan söraganimda javob olganman: “Beşikda uzoq yotgan bolalarim oğir-bosiq, qobil, aksinça, beşikda kam yotgan bolam qiziqqonroq, harakatçanroq, öz aytganini qildiradigan xulqli”, deyişgan. Lekin yana bitta taxmin balki bola tuğilgandanoq şunday fe’lga ega bölgani uçun ham uzoq muddat beşikda yotişni xohlamagan bölişi mumkin”, deydi tarixçi olima.

Lekin uning ma’lumot berişiça, yörgaklaşning inson xulq-atvoriga ta’siri örganilgan tadqiqotlar bor. Fanda “Yörgak determinizmi” – yörgakka örganib qoliş degan atama ham bor.

“Ötgan asrning 30-40 yillarida amerikalik ötkazgan tadqiqotlar bor. Ular ruslarning milliy xarakterini örganişgan, xarakter esa çaqaloqlik davridan boşlanadi deb hisoblaşgan. Rus pediatriyasida ötgan asrda qattiq yörgaklaş amaliyoti bölgan. Amerikaliklar örganişlari natijasida ruslarda mutelikka moyillik bor, bu ularning yörgaklanişi bilan boğliq degan xulosaga kelişgan”, deydi etnograf Barno Ubaydullayeva.

Şuningdek, şifokorlar bolani beşikka belaşda ehtiyotkor böliş kerakligini, uni faqat bir marta uxlab turgunça beşikda qoldiriş mumkinligini ta’kidlaşdi. 

Zilola Ğaybullayeva, Kun.uz
Montaj ustasi: Şohruzbek Abdurayimov