Bitkoin, notkoin va boshqa shu kabi kriptavalutalarda savdo-sotiq qilish Islom dinida shar’an joiz hisoblanmaydi. Bu haqda O‘zbekiston musulmonlari idorasi Fatvo markazi ma’lum qildi.
“Kriptovaluta bu – tranzaksiyalarni himoya qilish va yangi birliklarni yaratishni nazorat qilish uchun kriptografiyadan foydalanadigan raqamli yoki virtual valuta. Kriptovalutalar bank yoki hukumat kabi markaziy hokimiyat tomonidan tartibga solinmaydi, aksincha ular markazlashtirilmagan, ya’ni ular kompyuterlar tarmog‘i tomonidan boshqariladi.
Shariatimizga ko‘ra kriptovalutalarni o‘zaro ayirboshlash va ular bilan savdo-sotiq qilish joiz emas. Chunki ushbu kriptovalutalarda shariatimiz tomonidan pulga qo‘yilgan talablar topilmaydi. Qolaversa, ularni biror davlat ishlab chiqarmagani yoki rasman tan olmagani, ularning narxini keskin o‘zgaruvchanligi hamda unda qimor alomatlari borligi uning harom ekaniga asos bo‘ladi.
Dinimiz qoidalariga ko‘ra tilla va kumush asl puldir. Qolgan ko‘rinishdagi pullar ularning o‘rinbosarlaridir. Ular turli ko‘rinishda, jumladan, elektron bo‘lishi ham mumkin. Lekin ular pul deb hisoblanishi uchun bir qancha shartlarga javob berishi kerak. “Raqamli pullar” yoki “virtual pullar” deyilayotgan, naqd ko‘rinishda mavjud bo‘lmagan kriptovalutalar pulning quyidagi talablariga javob bera olmaydi va ba’zi xatarlarga ega:
1. Kriptovalutalarda pul bo‘lish talablari topilmaydi
Pul – tilla va kumush yoki ularning o‘rnini bosuvchi, ma’lum bir qiymatga ega bo‘lgan, hukumat tarafidan tan olingan va kafolatlangan hamda insonlar orasida o‘zaro ayirboshlash vositasi sifatida muomalaga kiritilgan narsa (valuta)dir ("Al-Mavsuatul fiqhiyya al-Kuvaytiyya" kitobi).
2. Pul chiqarish davlatning haqqidir
Hozirda mashhur bo‘lgan kriptovalutalarning birortasini ham rasman davlatlar chiqarmagan. Aksarining egalari noma’lum, nari borsa bir-ikki shaxsdir. Dinimiz qoidalariga ko‘ra pulni davlat ishlab chiqaradi. Uni har kim ishlab chiqarishga haqqi yo‘q.
3. Pulni hamma qabul qilgan, uni ishlatishga hammaning imkoniyati bo‘lishi kerak
Kriptovalutalar ma’lum bir tizimga ulangan kishilargina ishlata oladi va hozirda hamma uni muomala uchun qabul qilmaydi. Shu jihatda u hali to‘liq pulga aylanmagan. Savdo-sotiqda mahsulot (tovar) uchun to‘lanadigan narsa pul yoki tovar bo‘lishi lozim. Pullikka yaramaydigan narsa bilan to‘lov qilinsa, bu savdo durust bo‘lmaydi va bekor bo‘ladi. Undan olingan foyda ham halol ekani shubha ostida qoladi.
