Vashingtonning Ukrainani qo‘llab-quvvatlashi kuchaygan bir paytda, Rossiya harbiy kemalari ham AQSh biqinidagi Karib dengiziga yo‘l oldi. RF harbiy-dengiz kuchlari 12-17 iyun kunlari Kuba poytaxti portida bo‘ladi va ikki davlatning dengiz mashg‘ulotlari tashkil etiladi. “Geosiyosat”da tahlilchi Shuhrat Rasul mavzu yuzasidan o‘z fikrlarini o‘rtoqlashdi.
— Sovet ittifoqining muhim ittifoqchisi bo‘lgan Kuba bilan Rossiyaning yaqindan munosabatlarni tiklash jarayonida muhim nuqtalar nimalar?
— 1962 yil oktyabrdagi Karib inqirozida ham, hozir ham mana shu Karib havzasi urg‘ulanyapti, buning o‘ziga xos ma’nosi bor. Sovuq urush davrida 1962 yil dunyo yadro urushi yoqasiga kelib qolgan edi. O‘sha paytdagi voqealarni biroz ochib bermasak, bugungi bo‘layotgan ishlarni tushunish qiyin bo‘ladi. 1962 yili 24 mayda SSSR siyosiy byurosi Kuba bilan kelishib, Kubaga yadro raketalarini joylashtirish bo‘yicha qaror qabul qiladi. Buni amalga oshirish uchun «Anadyr» operatsiyasi tashkil qilinadi. Operatsiya doirasida Kubaga 90 ortiq yadro zaryadlari, 100 ga yaqin raketalar o‘rnatilishi kerak bo‘ladi va operatsiya muvaffaqiyatli bo‘ladi.
AQSh razvedkasi o‘sha paytda faollik kuzatilganini sezadi, ammo aniq bilolmaydi. Rossiya tomoni savdo kemasi niqobida bir necha oy davomida raketa va yadro kallaklarini joylashtiradi. AQSh razvedka samolyotlari raketalar startga tayyor holatga kelgandan keyin aniqlagan 14 oktyabrda. Ma’lumotlar to‘liq yig‘ilib 16 oktyabrda prezident Kennediga ma’lum qilinadi, AQSh hukumati shok holatiga tushadi. Bu voqelik Karib inqirozi deb ataladi va yadro urushiga eng yaqin kelgan vaziyat hisoblanadi. 27 oktyabrda Kubani blokada qilib, barcha tomondan harbiy flot o‘rab oladi. AQShning razvedka samolyoti Kuba ustidan uchib o‘tayotganda SSSR tomonidan urib tushiriladi va mana shu holat Karib inqirozining kulminatsiyasi bo‘ladi, ikki tomon ham yadro raketalarni hujumga tayyor holatga keltiradi.
Jon Kennedining ukasi Robert Kennedi SSSR elchisi bilan gaplashadi Jon Kennedining topshirig‘iga ko‘ra va shu suhbat bilan urush xavfining oldini olish bo‘yicha amaliy qadamlar qo‘yiladi.
Hozir Rossiya xuddi shu eskalatsiya ssenariysini qaytarmoqchi bo‘lyapti. 4 ta kema, 1 ta suvosti kemasi 12 iyunda Gavana portlariga boradi. Bu kemalar Rossiyaning so‘nggi turdagi qurollari bilan qurollantirilgan. Eski Oniks raketalar tizimi ham zamonaviylashtirilgan.
Kuba tomoni bu kemalarda yadro quroli yo‘q, deb alohida urg‘ulayapti. Lekin Rossiya OAVlari Karib inqirozi bilan taqqoslab, hozir ham eskalatsiya shu darajada, AQShdan takliflar kutyapmiz, deb yorityapti. Ssenariy bo‘yicha «Kennedi» paydo bo‘lib, eskalatsiyani to‘xtataylik deyishi kerak, ya’ni buning uchun Ukrainaga yordamni to‘xtatishi kerak reja bo‘yicha. Ammo AQSh Xavfsizlik kengashi koordinatori Jon Kelbi Rossiya kemalari kelishini qiziq holat va biz buni kuzatamiz, o‘zimizga xavf ko‘rmayapmiz, bu orqali Rossiya bizga emas, o‘zining ichki jamiyatiga signal yuboryapti, deb baholadi. Bu baho bilan Rossiya mantig‘ini yo‘qqa chiqarib bo‘ldi. Agar kemalarda yadro qurollari bo‘lsa, AQSh eskalatsiyani jiddiyroq qabul qilgan bo‘lardi. Lekin Rossiya tomoni bu kemalarga yadro kallaklari joylashtirmadi. Rossiya ssenariysi o‘tmay qolyapti, maqsad — Karib inqirozi darajasiga ko‘tarib, muzokaralar boshlash edi.
