Isroil va Hamas muzokaralari: AQŞ va vositaçilar optimistik kayfiyatda
|02:05 / 19.08.20248 73911 min
AQŞ davlat kotibi Entoni Blinken yakşanba kuni garovdagilarni ozod etiş va Ğazoda öt oçişni töxtatiş böyiça davom etayotgan muzokaralarda Vaşingtonning siyosiy vaznini oşiriş uçun Isroilga yöl oldi. Amerikalik mulozimlar optimizm bildirmoqda, Isroil sukut saqlamoqda, Hamas vakillari esa iştiyoq körsatmayapti va Isroilning yangi tuzatişlariga rozi emasligini aytişmoqda.
Foto: Getty ImagesFoto: Getty Images
Blinken «öt oçişni töxtatiş va garovdagilar hamda qölga olinganlarni ozod etiş töğrisida kelişuvga erişiş» uçun Isroilga safar qildi, deyiladi Davlat departamenti xabarida.
Bu AQŞning asosiy diplomati ötgan yil oktyabrida Isroil va Hamas örtasida uruş boşlanganidan buyon mintaqaga öninçi bor kelişidir. U duşanba kuni isroilliklar boş vaziri Binyamin Netanyahu bilan uçraşişi rejalaştirilgan.
Bir neça kun muqaddam Qöşma Ştatlar uruşayotgan tomonlar örtasidagi kelişmovçiliklarni bartaraf etişga qaratilgan takliflarni ilgari surgandi.
Muzokaralar jarayoni Isroil tuzgan va Bayden 31 may kuni imzolagan kelişuvga asoslangan. Unga köra, harbiy harakatlar olti hafta muddatga muzlatiladi va bu davrda garovdagilar hamda mahbuslar ozod etiladi.
Amerika rasmiy şaxslari yangiça optimizm bilan kelişuv yakuniy bosqiçga çiqqanini aytişmoqda, ammo şu bilan birga, hali yana köp narsani kelişiş lozimligidan ogohlantirmoqda.
Amerikalik, qatarlik va misrlik vositaçilar 10 oydan ortiq vaqtdan buyon davom etayotgan uruşda öt oçişni töxtatiş böyiça muzokaralar oldinga siljiyotganini aytmoqda, AQŞ prezidenti Jo Bayden esa, bu borada «biz har qaçongidan yaqinroqmiz» dedi.
«Biz qolgan böşliqlardan unumli foydalandik va ularni şu taxlit bartaraf etdikki, bizning fikrimizça, hozirda bu kelişuv imzolaşga, amalga oşirişga va oldinga siljişga tayyor holatda», — degan Bayden ma’muriyatidagi yuqori martabali amaldorlardan biri jurnalistlarga.
«Endi barçasi natijaga erişiş, odamlar hayotini qutqariş, Ğazo aholisi ahvolini yengillaştiriş va mintaqadagi keskinlikni yumşatiş uçun tayyor», — deyilgan Qatar, Misr va AQŞning juma kuni e’lon qilingan qöşma bayonotida.
Şaxsi sir qolişini söragan amerikalik rasmiy Reuters bilan suhbatda mojaroni töxtatiş böyiça sönggi diplomatik sa’y-harakatlarni sönggi oylardagi eng samaralisi deb atagan va sönggi 48 soat mobaynida barça iştirokçilar konsensusga erişganini aytgan. «Biz ustida işlangan qator masalalar böyiça sezilarli ösişga erişdik», — degan u.
Muzokaralar yangi hafta boşida ham davom ettirilişi kutilmoqda, keyin esa yuqori martabali mulozimlar yana Qohirada yiğiladi, hafta oxirida kelişuvni yakunlaş möljallangan.
Mavzuga oid
Qöşma Ştatlar prezidenti Jo Bayden Ğazoda öt oçişni töxtatiş böyiça kelişuv yaqin ekanini aytdi va Yaqin Şarqdagi tomonlarni kelişuvga erişiş uçun davom etayotgan muzokaralarga putur yetkazmaslik zarurligi haqida ogohlantirdi.
Juma kuni Bayden jurnalistlar bilan uçraşuvda kelişuv muzokaralar boşlanişidan oldingi davrdagiga qaraganda
«ança yaqin» ekanini ta’kidladi va yana bir bor «hali maqsadga töliq erişilmagani»ni qöşimça qildi.
«Yana ayrim masalalar qolgan. Öylaymanki, bizda imkoniyat bor», — degan u.
Juma kuni Bayden jurnalistlarga kelişuv yaqinligini aytgan
Şanba kuni isroillik amaldor Walla agentligi bilan suhbatda Qöşma Ştatlar tomonidan namoyiş etilayotgan optimizm heç bölmaganda Eronni Tehronda 31 iyul kuni Hamas yetakçisi Ismoil Haniya öldirilganiga javoban Isroilga zarba yöllaş rejasini keçiktirişga köndirişga qaratilganini aytgan. AQŞ xuddi şu maqsadda Livandagi «Hizbulloh» guruhiga ham bosim ötkazmoqda, Isroil Bayrutda uşbu guruh qömondoni Fuad Şukrni ham öldirgandi.
Isroildagi naşrlarga köra, «vositaçilar Eron va „Hizbulloh“ bilan muzokaralar ötkazmoqda va ularni vaziyatni keskinlaştirmaslikka çaqirmoqda».
Yangi takliflar
Şanba kuni Isroil naşrlari muzokaralar jarayonidan xabardor bölgan mulozimga asoslanib xabar berişiça, Amerikaning garovga olinganlar va öt oçişni töxtatiş töğrisidagi kelişuvni yakunlaş uçun işlab çiqilgan «oraliq taklifi» Isroil kuçlari Ğazo va Misr çegarasida yoki Hamas qurolli kuçlari sektor şimoliga qaytişining oldini oliş uçun Ğazo markaziy qismida doimiy bölib turişini (boş vazir Binyamin Netanyahu şuni talab qilmoqda) nazarda tutmagan.
Faqat agar Isroil va AQŞ mazkur ikki masala böyiça şartlarni kelişa olsa, Misr va Qatar Hamas kelişuvga rozi bölişi uçun unga bosim ötkazadi, deb xabar beradi Isroildagi «Kanal 12» manbasi. Ammo, Hamas Isroilning bu ikki talabi hisobga olinadigan kelişuvga rozi bölmasligini aniq qilib aytgan.
Sönggi haftalar davomida uşbu ikki talabini bot-bot takrorlagan Netanyahu Qohirada ötkaziladigan navbatdagi muzokaralar oldidan isroillik muzokaraçilar hamda mamlakat xavfsizlik kuçlari boşliqlari bilan uşbu masalani muhokama qilişi kutilmoqda.
Amerikalik rasmiy şaxslar oldinroq Hamas qurolli kuçlari Isroil armiyasi sektorni şimol va janubga ajratgan Netsarim yölagi orqali Ğazoning şimoliy qismiga qaytişi — kelişuvning buzilişi bölişini ta’kidlagan. Walla News agentligi xabariga köra, endi vositaçilar Isroilga Hamas Ğazoning şimoliy qismiga qurol olib kiradigan taqdirda unga qarşi harbiy harakatlarni qaytadan boşlaş huquqini beruvçi bandni taklif qilişgan. Kelişuvning hozirgi şaklida Isroil armiyasini Netsarim hududidan olib çiqiş közda tutilgan.
Isroil xavfsizlik kuçlari rasmiylari hisoblaşiça, kelişuvning birinçi bosqiçidagi olti hafta mobaynida qöşinlar Ğazo çegarasi böylab Filadelfiya yölagidan olib çiqilişi Hamas jiddiy tarzda qayta qurollanişiga olib kelmaydi va çegaradagi nomi aytilmayotgan ayrim protseduralar Isroil qöşinlari çegara hududida yöqligini kompensatsiya qiladi.
Isroil naşrlari Misrdagi manbalarga tayanib xabar berişiça, Isroil va Misr Filadelfiya yölagi va Rafah çegara nazorat-ötkaziş punkti borasida kelişuv ustida işlamoqda.
Associated Press bilan gaplaşgan misrlik anonim mulozimning sözlariga köra, Isroil çegara hududdagi yölakdan çekiniş borasida «moslaşuvçanlik» körsatgan va keyingi haftada qöşinlarni olib çiqiş mexanizmni kelişib oliş böyiça misrlik va isroillik harbiylar örtasida uçraşuv ötkazilişi rejalaştirilgan.
Netanyahu har qanday kelişuv Isroilning ikkita asosiy harbiy maqsadi — garovdagilarning barçasini ozod etiş va Hamasni yöq qiliş masalalarini hal qilişi kerakligi böyiça fikrida sobit turmoqda. U şuningdek Hamas istayotgan şakldagi doimiy otaşkesimga ham rozi emas.
Şunga qaramay, Netanyahu ofisining şanba kungi bayonotida isroillik muzokaraçilar guruhi kelişuvda oldinga siljiş ehtimoli borasida «ehtiyotkorona optimizm» bildirgan.
Boş vazir idorasi juma kuni Dohada Isroil va muzokaraçilar örtasida ötkazilgan ikki kunlik muzokaralar yakunlariga köra AQŞning Isroil va Hamasga taqdim etilgan yangi taklifida «Isroil uçun maqbul bölgan qismlar mavjudligi» aytilgan.
«Biz AQŞ va vositaçilar tomonidan Hamasga kuçli bosim uning Amerika taklifiga qarşiligini bekor qiliş hamda kontaktlarda ilgarilaşga erişişga imkon berişidan umid qilişimiz kerak», — deyilgan bayonotda.
Hamas katta natija kutmayapti
Bu vaqtda Hamas vakillari boşqalar kabi optimizmda emas.
«Biz kelişuvga yaqinlaşayotganimizni aytişmoqda, — bu illyuziya, — degan AFP muxbiri bilan suhbatda Hamas siyosiy byurosi a’zosi Sami Abu Zuhriy. — Biz kelişuv yoki haqiqiy muzokaralar bilan emas, balki Amerika talablari bilan röbaru kelganmiz».
Isroilning 17 avgust kuni Ğazo sektori markazidagi Zavid şahriga reydi oqibatlari
Hamas vakili Jihod Taha şanba kuni Al Jazeera telekanaliga Isroil öt oçişni töxtatiş böyiça muzokaralarda qöşimça şartlarni ilgari surganini aytib, Netanyahuni ulardan natijaga erişişga xalal beriş uçun foydalanişda aybladi.
Juma kuni guruh rasmiylari AFP muxbiriga Hamas Isroilning «yangi şartlari»ni qabul qilmasligini aytişdi.
Avvalroq guruh yangi murosa yöllarini topişga uriniş örniga Baydenning rejasini amalga oşirişga çaqirgandi.
Hamas vakillari Dohadagi muzokaralarda qatnaşmagan. Harakat rasmiy vakili Usama Hamdon AFP muxbiriga aytişiça, yiğilişda Hamas rozilik bergan şartlarni amalga oşiriş jadvali belgilansagina, guruh muzokaralarga qöşiladi.
Isroil amaliyotni davom ettirmoqda
Bu vaqtda isroilliklar nafaqat Ğazoda, balki Isroil tomonidan okkupatsiya qilingan Ğarbiy sohilda ham, Livanda ham harbiy amaliyotini davom ettirmoqda.
Livan soğliqni saqlaş vazirligi şanba kuni isroilliklar aviazarbasi oqibatida Nabatiye tumanida 10 nafar suriyalik, jumladan ayol va uning ikki farzandi halok bölgani, bu ötgan yil oktyabr oyidan buyon Livan janubida kuzatilgan eng köp ölimga sabab bölgan hujum ekanini xabar qildi.
Ğazoda Hamas nazorati ostidagi fuqarolik mudofaasi agentligi isroilliklar aviazarbasi oqibatida bir oila vakillari bölgan15 falastinlik halok bölgani haqida xabar tarqatdi.
Ğazo soğliqni saqlaş vazirligi ma’lumotiga köra, şimoldagi Jabaliya şahrida turar joy binosidagi ikki kvartira öqqa uçraşi oqibatida tört kişi halok bölgan. Ğazo markaziga yöllangan boşqa bir zarba yana tört kişini hayotdan olib ketgan.
Isroil qöşini Ğazo janubidagi eng yirik şahar Xon Yunus atrofida ham amaliyotni kengaytirmoqda, deb xabar bergan şanba kuni isroillik harbiylar. Mahalliy şifokorlarga köra, aviazarba oqibatida bir oila a’zolari bölgan tört kişi halok bölgan.
Şanba kuni Isroil Iordan daryosi Ğarbiy sohilidagi Jyenin şahrida «Hamasning ikki nafar yuqori martabali amaldorlari» yöq qilingani haqida xabar berdi.
Hamasning harbiy qanoti Ahmad Abu Ara va Raafat Davasi halok bölganini tasdiqlagan, ular «bir qança muvaffaqiyatli amaliyotlarni rejalaştiriş va ötkaziş uçun mas’ul bölgani» aytilgan.
Falastin soğliqni saqlaş vazirligi şu kunlarda Ğazoda sönggi 25 yil içida ilk bor poliomiyelit holati qayd etilganini ma’lum qildi. Juma kuni BMT bolalarni poliomiyelitga qarşi emlaş uçun harbiy harakatlarda bir haftalik tanaffus qilişni söradi.
