Trampning yangi odamlari. Oq uydagi muhim lavozimlarni kimlar egallaydi?
|21:05 / 13.11.202429 41114 min
Saylangan prezident allaqaçon özining bölğusi ma’muriyatini şakllantirişni boşladi.
AQŞ davlat departamenti (Davlat kotibi)
Tramp ma’muriyatida taşqi siyosat idorasini katta ehtimol bilan floridalik senator Marko Rubio egallaydi — bu haqda dastlab The New York Times öz manbalariga asoslanib xabar tarqatdi, keyin Amerikaning boşqa köplab yirik naşrlari bu ma’lumotni tasdiqladi.
Jurnalistlarga köra, bu borada hali yakuniy qarorga kelinmagan, ammo sönggi haftalar davomida Amerika diplomatiyasi rahbari lavozimi haqida gap ketganda asosan Rubio familiyasi tilga olingan.
Amerika naşrlari yozişiça, Tramp saylovoldi kampaniyasi vaqtida Rubio nomzodini vitse-prezidentlik uçun ham körib çiqqan, ammo yakunda Jyey Di Vens nomzodiga töxtalgan, Rubio esa uning işonçli vakili sifatida tanlangan.
53 yoşli Rubio çindan ham bu lavozimni egallasa, bu uning Tramp bilan munosabatlaridagi buriliş böladi, deya qayd etadi AFP. 2016 yilda, ikki siyosatçi Respublikaçilar partiyasidan prezidentlikka nomzod böliş uçun kuraşganida, Rubio Trampni «firibgar» va «prezidentlikka da’vogarlik qilganlar orasidagi eng badaxloq kişi» deb atagandi. Tramp esa Rubioni «kiçik Marko» degan va uning televideniyedagi çiqişini masxara qilgandi.
Rubio kongressdagi «qirğiy»lardan biri sanaladi. U Isroilning Ğazo sektoridagi harakatlarini sözsiz qöllab-quvvatlaydi, şuningdek, «Amerika duşmanlari»hisoblanadigan Eron, Venesuela va Kubaga nisbatan qat’iy pozitsiya egallagan. NY Times eslatişiça, 2019 yilda aynan Rubio Trampni Nikolas Maduroni ağdariş uçun (yakunda bunga erişilmagan) Venesuela hukumatiga qarşi keng kölamli sanksiyalar joriy qilişga köndirgan.
Rubio Xitoy borasida ham qat’iy siyosat tarafdori. U kongressda Xitoy hukumati tomonidan inson huquqlari buzilişining oldini oliş maqsadida Pekinga qarşi çeklov çoralarini işlab çiqariş bilan şuğullangan ikki partiyali komissiyaga hamrais bölgan. 2020 yilda u Xitoyning uyğurlar majburiy mehnatidan foydalangan holda işlab çiqarilgan mahsulotlarini import qilişni taqiqlovçi qonun loyihasini işlab çiqqandi.
Rubio Ukrainadagi uruş borasida avvaliga Rossiyaga nisbatan keskin fikrlar bildirgan, sönggi vaqtlarda esa Trampning ritorikasiga amal qilib kelmoqda: u mojaro boşi berk köçaga kirib qolgani va uni yakunlaş böyiça yeçim topiş zarurligini aytadi. NYT’ning yozişiça, katta ehtimol bilan, davlat kotibi lavozimini egallaganidan keyin u Ukrainani yaqin istiqbolda NATOga a’zo bölişdan voz keçgan holda Rossiya bilan tinçlik kelişuviga erişişga undaydi. U yaqindagi intervyularidan birida Kiyev Rossiya bosib olgan hududlarni qaytara olmasligi haqida gapirgandi.
Mavzuga oid
Bundan taşqari, Rubio Trampning AQŞni xorijdagi mojarolardan xoli tutişga qaratilgan «birinçi örinda Amerika» nomli izolyatsiyalangan taşqi siyosat pozitsiyasini qöllab-quvvatlaydi.
Davlat kotibi lavozimida u Xitoyning Osiyodagi ta’siriga qarşi kuraşiş zarurati hamda Trampning AQŞning xalqaro mojarodagi iştirokini qisqartiriş rejalari örtasida qanday muvozanat topişi asosiy savol böladi.
Pentagon (Mudofaa vaziri)
Amerika armiyasi faxriysi va Fox News boşlovçisi Pit Hegset AQŞning yangi mudofaa vaziri böladi, Markaziy razvedka boşqarmasini esa Milliy razvedka agentligining sobiq direktori (2020-2021 yillarda) Jon Retkliff boşqaradi.
Pit Hegset va Jon Retkliff. Foto: Getty images
Hegsetning lavozimi — eng muhimlaridan, ammo köpçilik uçun bu kutilmagan hol böldi, deya yozadi Amerika naşrlari.
CNN manbasi xabar berişiça, Tramp öz ma’muriyatiga tanlayotgan boşqa köplab nomzodlardan farqli ölaroq, u sönggi kunlarda Mar-a-Lagodagi qarorgohida Hegset bilan uçraşmagan.
«Pit qattiqqöl, aqlli va Amerika hammasidan ustunligi tamoyiliga çin dildan işonadi, — deyiladi Trampning bayonotida. — Pit [Pentagon] rahbarligida Amerika duşmanlari ogohlantiriladi — bizning qurolli kuçlarimiz yana buyuk böladi va Amerika heç qaçon çekinmaydi».
Ötmişda Texasdan kongressmen bölgan Retkliff haqida Tramp «u doimo haqiqat uçun kuraşuvçi va Amerika xalqi bilan sofdil bölgan»ini aytgan. «Jon bizning davlatimizdagi ikki yetakçi razvedka lavozimini egallagan birinçi şaxs bölişidan mamnunman», degan u.
Associated Press Trampning birinçi prezidentlik muddati davrida beş kişi mudofaa vazirligi rahbari lavozimida işlaşga ulgurganini va Tramp bu safar «öziga maksimal darajada sodiq nomzod»ni tanlaşini qayd etgan.
Avvaliga uşbu lavozim uçun 2018-2021 yillarda Tramp ma’muriyatida davlat kotibi bölgan Mayk Pompeo asosiy da’vogar edi, ammo saylangan prezidentning özi 9 noyabr kuni ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida Pompeo uning yangi ma’muriyatidan örin olmasligini ma’lum qildi.
Şuningdek, Amerika naşrlarida Vakillar palatasining qurolli kuçlar böyiça qömitasi raisi Mayk Rojyersning familiyasi köp aylandi.
AP naşri Tramp özining AQŞning xorijdagi mojarolardagi iştirokini maksimal darajada çeklaş istagiga qöşiladigan, şu bilan birga Eron bilan munosabatlarda qat’iy pozitsiya egallaydigan nomzodni tanlaşi haqida yozgandi. Ammo Pentagonning bölajak rahbari «Tramp nima xohlasa, şuni qilişga» tayyorligi asosiy omil böladi, deb hisoblaydi agentlik.
Milliy xavfsizlik masalalari böyiça maslahatçi
Donald Tramp floridalik kongressmen Mayk Uolzni milliy xavfsizlik masalalari böyiça yordamçisi sifatida tanlaganini tasdiqladi.
Foto: Getty images
50 yoşli Uolz — AQŞ armiyasi maxsus topşiriqli kuçlari faxriysi, u Afğonistonda, Yaqin Şarqda va Afrikada xizmat qilgan. U 2021 yilda qöşinlar Afğonistondan olib çiqilişini keskin tanqid qilgandi.
Mark Rubio kabi Uolz ham Xitoy bilan munosabatlarda qat’iy liniya tarafdori. U Xitoy hukumatiga qarşi koronavirus kelib çiqişi va uyğurlarning huquqlarini buzayotgani böyiça ayblovlar tufayli AQŞni 2022 yilgi Pekin olimpiadasini boykot qilişga çaqirganlar safida edi. Şuningdek, u Amerikaning Xitoyning muhim minerallariga qaramligini kamaytirişga qaratilgan qonun loyihasi taşabbuskori bölgan.
Ukraina mavzusida Uolz avval Kiyevga uzoq muddat davomida harbiy yordam körsatişni qöllab-quvvatlardi, ammo oxirgi paytlarda AQŞning bu yönalişdagi xarajatlarini qayta körib çiqiş zarurligi haqida gapira boşladi.
Maykl Uolz — Trampning uzoq yillik va sodiq tarafdorlaridan. Associated Press naşri eslatişiça, 2020 yilda u saylovda mağlub bölgan Trampning ovoz beriş natijalariga e’tiroz bildiriş harakatlarini qöllab-quvvatlagan.
Milliy xavfsizlik masalalari böyiça maslahatçi lavozimi azaldan nufuzli lavozim bölib kelgan va bu Senat tomonidan tasdiqlanişi talab etilmaydigan kam sonli lavozimlardan biri sanaladi.
Ötgan haftada Uolz Kongressga qaytadan saylangandi va Oq uyda işlaş uçun u öz postini tark etişiga töğri keladi.
BMTdagi doimiy vakil
2014 yilda 30 yoşli Eliz Stefanik Vakillar palatasining eng yoş ayol vakili bölgandi
AQŞning BMTdagi doimiy vakili lavozimiga Tramp Vakillar palatasi a’zosi Eliza Stefanik nomzodini taklif qildi, CNN ma’lumotiga köra, u sönggi yillarda «Trampning kongressdagi eng aşaddiy tarafdorlaridan biri» bölgan.
2014 yilda Stefanik Kongressga saylangan eng yoş ayol bölgandi — öşanda u 30 yoşda edi. U hozirda kongressda Nyu Yorkning 21-tumani vakili hisoblanadi.
Öz siyosiy karerasi boşida Stefanik mö’tadil qaraşlarga ega bölgan va Trampni tanqid qilgan, ammo keyinroq uning faol tarafdoriga aylangan.
New York Post uçun izohida Tramp uni «America First ğoyasi uçun aql bovar qilmas darajada kuçli, qat’iy va aqlli kuraşçi» deb atagandi.
CNN’ning qayd etişiça, Stefanikning tanlanişi AQŞ BMT bilan qat’iy munosabatlar örnatiş niyatida ekanidan dalolat beradi. Stefanik taşkilotning Isroilga nisbatan pozitsiyasi uçun uni bir neça bor tanqid qilgan. Oktyabr oyida u Vaşington agar Falastin ma’muriyati Isroilning taşkilotga a’zoligini töxtatişga urinişda davom etsa, BMTning moliyaviy mablağlarini «töliq qayta baholaş» imkoniyatini körib çiqişi kerakligini aytgandi.
2023 yilda Stefanik amalda AQŞning yirik kollejlari rahbarlariga qarşi kampaniyaga boşçilik qilgan, uning fikriça, talabalarning Ğazoni qöllab-quvvatlaş böyiça ommaviy namoyişlarida antisemitizmga qarşi yetarliça kuraşilmagan. Öşa kampaniya yakunlari böyiça Harvard va Pensilvaniya universitetlari prezidentlari iste’foga çiqişga majbur bölgandi.
BMTdagi doimiy vakil roli — global kooperatsiya va xavfsizlik kalitidir. Stefanik Ukraina va Yaqin Şarqdagi mojarolarning faol bosqiçida Qöşma Ştatlar vakili sifatida işlaydi.
Trampning oldingi prezidentligi vaqtida BMTdagi doimiy vakil lavozimini Nikki Heyli egallagandi. 2024 yilda u Trampning respublikaçilar praymerizidagi asosiy raqibiga aylandi. Heyli raqibiga qarşi agressiv kampaniya olib bordi, ammo poygadan çiqqanidan keyin uni qöllab-quvvatladi. Biroq, qayta saylanganidan söng Tramp Heylini ma’muriyatdagi qandaydir lavozimga taklif qilmasligini bildirgan.
Oq uy ma’muriyati rahbari
Tramp özi «Muz malikasi» deb atagan Syuzan Uaylsni öz apparati rahbari etib tayinladi — bu saylangan prezidentning kadrlar böyiça rasman e’lon qilingan ilk qarori bölgandi. 67 yoşli Uayls bu lavozimni olgan tarixdagi ilk ayolga aylandi.
Donald Tramp va Syuzan Uayls (Foto: Chip Somodevilla / Getty Images)
Uayls amalda Trampning butun saylovoldi kampaniyasini boşqargan — aynan uning xizmatlari tufayli 2016 va 2020 yillardagi kampaniyalardan farqli ölaroq, Tramp bu safar deyarli mojaroga duç kelmadi, kampaniyaning özi esa öta tartibli va puxta öylangan bölib çiqdi.
CNN manbasi sözlariga köra, Uayls lavozimga tayinlanişidan oldin Trampdan özidan oldingilarga qaraganda köproq vakolatlarga ega böliş, jumladan, Oval kabinetga kirişni nazorat qiliş böyiça kafolat olgan.
Avvalgi prezidentlik davrida Tramp Oq uy ma’muriyatining tört nafar rahbarini almaştirgandi. Bu lavozimda hammadan köproq (deyarli bir yarim yil) xizmat qilgan Jon Kelli esa işdan böşatilgandan söng intervyularda Trampni bir neça bor tanqid qilgan.
Çegara nazorati
Tramp içki xavfsizlik vaziri kim bölişini ham e’lon qildi — bu lavozimni Janubiy Dakota gubernatori, 52 yoşli Kristi Noem egallaydi.
Tramp içki xavfsizlik vazirligining yangi rahbari kim bölişini ham özi uçun hal qilib olgan — bu lavozimni Janubiy Dakotaning 52 yoşli gubernatori, saylangan prezidentning faol tarafdorlaridan biri Kristi Noem egallaydi.
2019 yildan buyon gubernatorlik qilayotgan Noem migratsiya çeklovlarini faollik bilan qöllaydi va Jo Bayden ma’muriyatining bu boradagi siyosatini keskin tanqid qilgan. U hatto Janubiy Dakota milliy gvardiyasi otryadlarini Meksika bilan çegarada navbatçilikni kuçaytiriş uçun Texasga yuborgandi. U xuddi Tramp kabi kovidga qarşi çeklovlarga qarşi çiqqan (uning ştatida niqob taqib yuriş majburiy bölmagan). Bundan taşqari, u abort va bir jinslilar nikohi kabi masalalarda ultrakonservativ pozitsiyani egallagan.
Noemning «Amerika çegaralari xavfsizligi»ga sodiqligi Trampning uni hukumat lavozimiga taklif qilişiga asosiy sabab bölgan.
Öz bayonotida Tramp uni «çegara xavfsizligi masalasida juda kuçli» deb atadi va uning rahbarligida «Amerikaliklar vatani taşqi duşmanlardan himoyalangan bölişi»ni ta’kidlagan. CNN qayd etişiça, Tramp uçun bu lavozimni unga sodiq kişi egallaşi muhim — çunki u içki xavfsizlik vazirligi faoliyatini özining ikkinçi muddatida içki siyosat kun tartibidagi ustuvor masalalardan biri deb biladi.
Mask va Ramasvami samaradorlik bilan şuğullanadi
Foto: AFP
Milliarder Ilon Mask va Respublikaçilar partiyasi praymerizida prezidentlikka nomzod böliş uçun Trampga raqobatlaşgan Vivek Ramasvamiga Hukumat samaradorligi departamentini (DOGE) birgalikda boşqariş taklif etilgan.
«Bu ikki ajoyib amerikalik birgalikda mening ma’muriyatimga hukumat byurokratiyasini yöq qiliş, ortiqça me’yoriy hujjatlarni qisqartiriş, xarajatlarni kamaytiriş va «Amerikani qutqariş» harakati uçun muhim bölgan federal agentliklarni qayta quriş yölini oçib beradi», degan Tramp.
Uning sözlariga köra, yangi departament hukumatdan taşqarida tavsiyalar beradi va «keng kölamli tarkibiy islohotlarni» amalga oşiriş va hukumatga nisbatan «avval körilmagan» tadbirkorlik yondaşuvini yaratiş uçun Oq uy, şuningdek, budjet boşqarmasi bilan hamkorlik qiladi.
Yangi departament (Department of Government Efficiency) abbreviaturasi — DOGE — Ilon Mask faollik bilan tarğib qilayotgan Dogecoin kriptovalutasiga mos keladi.
Hozirça yangi tuzilma qanday şaklda bölişi noma’lum.
Şuningdek, Mask va Ramasvami bu iş bilan 2026 yil iyuliga qadar şuğullanişi ma’lum qilingan. Şundan keyin ularning vakolat muddati yakunlanişi yoki yöqligiga aniqlik kiritilmagan.
