Oq uy vakilidan HAMASga ogohlantiriş, Zelenskiydan bezgan Tramp va çegara kelişuviga erişgan qöşnilar - kun dayjesti
|18:48 / 22.02.20258 1499 min
Ötgan kun davomida jahonda röy bergan eng asosiy voqealar va yangiliklar şarhi bilan kundalik xabarnomamizda taniştiramiz.
Ğazoda ommaviy deportatsiya?
Isroil armiyasi Ğazo sektorida tahdidli varaqalar tarqata boşlagan. Middle East Eye manbasiga köra, bu ruhiy bosim va aholini qörqitişga qaratilgan.
Varaqalarda falastinliklarning ommaviy köçirilişi «muqarrar» ekani, Ğazo aholisi taqdiriga na AQŞ, na Yevropa va na arab davlatlari qiziqiş bildirayotgani ta’kidlangan.
Bir varaqada şunday yozilgan: «Agar butun Ğazo xalqi yer yuzidan yöqolsa, dunyo xaritasi özgarmaydi».
Şuningdek, Isroil insonparvarlik yordami evaziga aholi bilan «hamkorlik» qilişni talab qilmoqda.
Tramp vakilidan HAMASga ogohlantiriş
AQŞ prezidenti Donald Trampning garovga olinganlar masalalari böyiça maxsus vakili Adam Byoler HAMAS harakatini Ğazoda saqlanayotgan asirlarni ozod qilişga çaqirdi. Unga köra, agar harakat garovga olinganlarni qaytarmasa, yöq qiliniş xavfi ostida qoladi.
Bir kun avval HAMAS Isroilga 4 nafar garovga olinganlarning jasadlarini topşirgan edi. Ularning orasida ikki bola, ularning onasi va keksa erkak borligi aytilgandi. Ammo Isroil bu da’volarni rad etib, bolalarning onasi jasadlar orasida yöqligini ma’lum qildi. HAMAS buni tekşirişini va xatolik bölgan bölişi mumkinligini aytdi.
Hozirda Isroil va HAMAS örtasida 19 yanvardan kuçga kirgan sulh bitimi amal qilmoqda. Birinçi bosqiçda HAMAS 1500 nafar falastinlik mahbuslarga almaşuv sifatida 33 nafar isroillik garovdagi şaxslarni ozod qilişi kerak. Keyingi bosqiçlarda yana almaşinuvlar va Ğazo sektorini tiklaş jarayoni kuzatilmoqda.
Tramp 9 mayda Moskvaga keladimi?
Fransiyaning Le Point jurnali ma’lumotlariga köra, AQŞ prezidenti Donald Tramp 9 may kuni Moskvada bölib, Vladimir Putin bilan uçraşişi mumkin. Bayonotga köra, ular şu kuni Ukraina uruşiga nuqta qöyadigan kelişuvni imzolaşni rejalaştirmoqda.
Vaşington hozirça rasman bu ma’lumotni tasdiqlamadi, biroq davlat kotibi Marko Rubio Rossiyani «jahondagi barqudrat davlat» deb atab, Moskva bilan munosabatlarni yaxşilaş zarurligini ta’kidladi.
Mavzuga oid
Kreml matbuot kotibi ham bu şunçaki miş-miş ekanini ta’kidladi.
Biroq Trampning sözlariga köra, u Putin bilan «juda yaxşi» telefon muloqoti ötkazgan, ammo Ukraina rahbariyati bilan keyingi gaplaşuv unçalik yaxşi ötmagan.
«Men Ukraina şaharlarining qanday vayronaga aylanayotganini, odamlarning halok bölayotganini, armiyaning yöq qilinayotganini kuzatyapman. Bu uruş boşlanmasligi kerak edi», — dedi Tramp.
Trampga köra, Volodimir Zelenskiy heç qanday kuçli pozitsiyaga ega emas va buni kuzatiş unda «juda yomon taassurot» qoldirgan.
«Men bu odamni köp yildan beri kuzatyapman va u qölida közir qartalari bölmasdan muzokara ötkazmoqçi bölyapti. Bu odamning könglini ozdiradi. Men bilan ham şunaqa muomala qildi», — degan Tramp Fox News radiostansiyasiga bergan intervyusida.
Vaşington Ukrainaga yordam berişdan çarçadimi?
AQŞ Ukrainaga bölgan munosabatini keskin özgartiryapti. Kongress spikeri Mayk Jonson Vaşingtonning Kiyevni moliyalaştirişga «iştiyoqi qolmagani»ni ma’lum qildi. Uning bayonoti Trampning Zelenskiyni «diktator» deb ataganidan keyingi keskin özgarişni aks ettiradi.
Tramp Kiyevdan tezroq Moskva bilan tinçlik kelişuvi imzolaşni talab qilmoqda. Bu borada AQŞ Ukraina iştirokisiz Rossiya bilan Ar-Riyodda muzokaralar ötkazmoqda.
AQŞning da’vosiga köra, Ukrainaga ajratilgan umumiy yordam hajmi 175 mlrd dollarga yetdi.
Bu orada Donald Tramp Ukrainaning tinçlik muzokaralarida iştirok etişi aslo şart emas, deb ham çiqiş qildi. Tramp barça qarorlarni yakka özi qabul qilmoqda. Çunki respublikaçilar Kongressning ikki palatasi va Oq uyni nazorat qilmoqda. Ya’ni uning qarorlariga tösiq qöyişga demokratlarning kuçi yetmaydi.
«Biz bu uruşni töxtatişimiz kerak. Bu juda uzoq davom etdi», — dedi konservatorlarning qöllab-quvvatlovi ostida respublikaçilar vakili, Kongress spikeri Mayk Jonson.
Bundan xulosa qiliş mumkinki, 2024 yilning aprel oyida tasdiqlangan 61 mlrd dollar yordam mablaği ehtimol, AQŞning Ukrainaga bergan sönggi yirik yordam paketi bölişi mumkin.
Moskvaning talabi: NATO Şarqiy Yevropadan çiqsin
Rossiya AQŞdan NATO qöşinlarini Şarqiy Yevropadan olib çiqişni talab qilmoqda. Ruminiya hukumatiga köra, bu talab Ar-Riyoddagi muzokaralarda rasmiy Moskva tomonidan ilgari surilgan, ammo AQŞ rasmiylari uni rad etgan. Şu bilan birga, Donald Tramp kelajakda Moskvaga yon bosişi mumkinligi haqida xavotirlar ortyapti.
Ruminiya milliy xavfsizlik maslahatçisi Kristian Dyakenesku vaziyatni «noaniq» deb baholadi. Yevropa yetakçilari Trampni bunday yondaşuvdan qaytariş uçun Vaşingtonga taşrifni rejalaştirmoqda.
Şarqiy Yevropa davlatlari jiddiy xavotirda. Tramp Ukraina NATOga qöşilişiga tösqinlik qilmoqda va Rossiya bilan munosabatlarni yaxşilaş niyatini bildirmoqda.
Putin NATOning Şarqiy Yevropadagi mavjudligini çeklaş va Rossiya ta’sirini tiklaşni uzoq vaqtdan buyon maqsad qilib kelgan. Rossiya-Ukraina uruşi boşlanişi arafasida ham Moskva xuddi şunday talablarni qöygandi. Endi esa Trampning bayonotlari Putinning maqsadlariga xizmat qilişi mumkin.
Tramp Rossiya harbiy jinoyatlarini ta’qib qilmoqçi emas
Vaşington Vladimir Putinga qarşi xalqaro sud taşkil etiş taşabbusidan çekinişni közlamoqda. AQŞ diplomatlari Rossiyani «agressor» deb ataşdan boş tortdi va Ukrainaga qarşi bosqinçi uruş böyiça xalqaro tribunalni tayyorlayotgan «Asosiy guruh»dan çiqişi mumkin.
Şuningdek, AQŞ BMTning Ukraina hududiy yaxlitligini qöllab-quvvatlovçi bayonotini hamda Rossiyani «agressor» deb ataşni közda tutgan G7 kelişuvini imzolaşni rad etdi.
Trampning ma’muriyati Ukrainaga bosim ötkazib, Rossiyani qayta xalqaro hamjamiyatga kiritiş taşabbusini qöllab-quvvatlayapti. Bu Yevropa rasmiylari orasida Putinga qarşi sud jarayoni barbod bölişi va Rossiya jazodan qutulib ketişi mumkinligi haqida xavotir uyğotdi.
Ukraina va Yevropaning 40 ta davlati Rossiya rahbariyatini uruş qözğatiş jinoyatida ayblaş uçun maxsus tribunal taşkil etişga harakat qilmoqda. Ammo AQŞning bu jarayonda qatnaşişdan voz keçişi tribunalning obrösi va xalqaro qonuniyligini sezilarli darajada zaiflaştiradi.
Germaniya saylovlar arafasida
23 fevral kuni Germaniyada parlament saylovlari bölib ötadi. Bu nafaqat mamlakatning kelajagini, balki Yevropa Ittifoqining yönalişini ham belgilab berişi mumkin.
Sönggi sörovlar böyiça, Xristian-demokratik ittifoqi 30 foiz ovoz bilan yetakçilik qilmoqda, ammo bu partiya tarixidagi eng yomon natija bölişi mumkin. «Germaniya uçun muqobil» rekord darajada 22 foiz qöllovga yetdi. Olaf Şols boşçiligidagi sotsial-demokratlar 15,5 foiz, «Yaşillar» esa 12 foiz ovoz töplaşi taxmin qilinmoqda.
Asosiy intriga — saylov natijalariga köra, yangi koalitsiyani şakllantiriş. Xristian-demokratik ittifoqi va «Germaniya uçun muqobil» migratsiya siyosati böyiça qonun loyihasida birgalikda ovoz bergani mojaroli masalaga aylandi. Bu kelajakda XDI va GuM bilan hamkorlik qilişi mumkinligini körsatmoqda.
Saylovlar xalqaro e’tiborni ham jalb qilmoqda. Ilon Mask GuM yetakçisi Alisa Vaydelni qöllab-quvvatladi, Vengriya boş vaziri Viktor Orban esa «Yevropaning yangi kelajagi bizmiz», dedi.
Germaniya mudofaa vaziri Boris Pistorius Ukrainaga harbiy yordamni kuçaytirişni ta’kidlagan, XDI yetakçisi Mers esa Ukrainaga uzoq masofaga uçadigan Taurus raketalarini beriş masalasini körib çiqişni taklif qilgan.
Qöşnilar çegara böyiça kelişuvga erişdi
Qirğiziston va Tojikiston hukumat delegatsiyalari Bişkekda umumiy çegarani delimitatsiya qiliş böyiça kelişuvni imzoladi. Endi hujjatlar ikki davlat rahbarlari tomonidan tasdiqlanişi kerak.
Qirğiziston Milliy xavfsizlik davlat qömitasi raisi Qamçibek Taşiyev bu voqeani «Qirğiziston va Tojikiston xalqlari uçun tarixiy kun» deb atadi. Unga köra, davlat çegarasi töğrisidagi şartnoma, energetika va suv resurslaridan foydalaniş, avtomobil yöllari masalalari böyiça bitimlar tayyorlangan.
Tojikiston delegatsiyasini boşqargan Saymömin Yatimov ham bu kelişuv yuz yillik çegara bahslariga nuqta qöyişi mumkinligini ta’kidladi.
Qirğiz—tojik çegarasi 972 km uzunlikda bölib, uzoq yillar bahsli hududlar sababli mojarolar yuzaga kelib turgan. Oxirgi jiddiy töqnaşuv 2022 yil sentabr oyida sodir bölgan edi.
