Tramp Putin bilan qönğiroqlaşdi. Ular nimalar haqda gaplaşgan?
|15:46 / 20.05.202539 94614 min
Putin «tomonlar töğri yöldaligi»ni ta’kidladi. Tramp «Rossiya va Ukraina zudlik bilan öt oçişni töxtatiş va uruşni yakunlaş böyiça muzokaralarni boşlaşi»ni ma’lum qildi. Bunday muzokaralar uçun Vatikan maydon bölişi mumkin.
Foto: Getty imagesFoto: Getty images
AQŞ prezidenti Donald Tramp prezidentlikka qaytganidan beri uçinçi marta Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan qönğiroqlaşdi. Suhbat yakunida har ikki yetakçi qisqaça bayonotlar berdi va tafsilotlarga töxtalib ötirmadi.
Suhbat taxminan ikki soat davom etdi. Şundan söng Putin jurnalistlarga «Rossiya va Ukraina örtasida ehtimoliy tinçlik bitimi tuziş böyiça töğridan töğri muzokaralarni qayta boşlaşni AQŞ qöllab-quvvatlagani uçun Qöşma Ştatlar prezidentiga minnatdorçilik bildirgani»ni aytdi.
Şuningdek, u Rossiya Ukraina bilan «Ukraina böyiça kelajakdagi tinçlik şartnomasi memorandumi» ustida işlaşga tayyorligini ma’lum qildi.
«Qöşma Ştatlar prezidenti bilan Rossiya Ukraina tomoni bilan kelgusida mumkin bölgan tinçlik şartnomasi böyiça kelişuv tamoyillari, mumkin bölgan tinçlik şartnomasini tuziş muddatlari va boşqalar, şu jumladan, tegişli kelişuvlarga erişilgan taqdirda ma’lum muddatga öt oçişni töxtatiş kabi bir qator pozitsiyalarni belgilagan holda memorandum tuzişni taklif qilişi va işlaşga tayyorligi töğrisida kelişib oldik», – degan Putin.
«Rossiya va Ukraina tomonlari tinçlikka maksimal darajada intilişlari va barça tomonlarni qanoatlantiradigan kompromisslarni topişi kerak», – deya qöşimça qilgan u v Rossiya uçun asosiysi – «bu inqirozning asl sabablarini bartaraf etiş» haqidagi tezisini yana bir bor takrorlagan.
Donald Tramp Putin bilan suhbatining «ohangi va ruhi»ni «ajoyib» deb atadi. Uning sözlariga köra, Moskva va Kiyev «zudlik bilan» öt oçişni töxtatiş va sulh tuziş böyiça muzokaralarni boşlaydi.
«Hozirgina Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan ikki soatlik suhbatimiz yakunlandi. Menimça, u juda yaxşi ötdi. Rossiya va Ukraina zudlik bilan öt oçişni töxtatiş va eng muhimi, uruşni yakunlaş böyiça muzokaralarni boşlaydi.
Buning şartlari ikki tomon örtasida muhokama qilinadi, çunki ular boşqa heç kim bilmaydigan muzokara tafsilotlarini bilişadi», – deb yozdi u özining Truth Social ijtimoiy tarmoğida.
Tramp muzokaralar darhol boşlanişini ta’kidladi, u bu haqda Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyga, şuningdek, Yevrokomissiya rahbari Ursula fon der Lyayyen, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron, Italiya boş vaziri Jorjia Meloni, Germaniya kansleri Fridrix Mers va Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubbga ma’lum qilgan.
U Vatikan muzokaralar ötkaziş joyi bölişga tayyorligini bildirgan.
Mavzuga oid
Putin Soçidagi «Sirius» öquv markazida Tramp bilan suhbatlaşdi, şundan söng u jurnalistlar oldiga çiqdi va suhbat tafsilotlari haqida qisqaça sözlab berdi.
Sanksiyalar böyiça anglaşilmovçilik
Germaniya kansleri Fridrix Mers Yevropa yetakçilari Tramp bilan muloqot çoğida Rossiyaga qarşi sanksiyalarni kuçaytirişga qaror qilişganini aytdi.
«Yevropa va Amerika bir narsada yakdil: biz öt oçişni töxtatiş yölida Ukrainani qöllab-quvvatlaymiz. Yevropa sanksiyalar orqali Moskvaga bosimni kuçaytiradi. Biz bu haqda @POTUS [AQŞ prezidenti] bilan uning Putin bilan muloqotidan keyin gaplaşib oldik», – deya yozgan Mers X ijtimoiy tarmoğida.
Mersning formulirovkasidan Yevropa yetakçilari Tramp bilan Amerika sanksiyalarini kuçaytiriş böyiça ham kelişib olganini aniq bilib bölmaydi, Trampning özi esa bu qönğiroqlaşuvlardan biroz ötib hozirça yangi sanksiyalar kiritiş niyatida emasligini bildirdi.
Reuters agentligi xabariga köra, duşanba kuni keçqurun jurnalistning nima uçun Rossiyani tinçlikka undaş uçun va’da qilganidek yangi sanksiyalar qöllamayotgani haqidagi savolga javoban Tramp şunday degan: «Çunki bizda nimadir qiliş imkoniyati bor deb öylayman, agar bunday qilsak [sanksiyalar kiritsak], ahvol yomonlaşişi mumkin. Qaçondir şunday bölişi mumkin».
Şundan keyin Tramp 18 apreldan buyon aytib kelayotgan gapini takrorladi: agar muzokaralar besamarligini köradigan bölsa, uruşni töxtatişga qaratilgan harakatlarini töxtatadi.
AQŞ prezidentining boşqa bayonotlari:
Bu mojaro Yevropaning muammosi bölib qolişi, Vaşington esa bunga aralaşmasligi kerak edi;
AQŞ nizoni hal qilişda ma’lum bir qizil çiziqqa ega, ammo muzokaralarni murakkablaştirmaslik uçun uni oçiqlamaydi. «Men unga [Vladimir Putinga] aytdim: davom etiş kerak. Va men yana şunday dedim: agar men siz buni qila olmaysiz deb hisoblasam, men [hal qiliş jarayonidan] çetga çiqaman, çunki nima qiliş mumkin?»;
Volodimir Zelenskiy – «gaplaşiş oson bölgan odam emas»;
Rossiya muzokaralarda vaqtni çözmayapti;
Vatikanning jarayonga qöşilişi AQŞning roli pasayişini anglatmaydi;
Ukrainada Amerika harbiy kontingenti bölmaydi, ammo bu u yerda AQŞ uçun stavkalar yuqori emasligini anglatmaydi;
Putin bilan suhbatdan söng mojaroni hal qilişda sezilarli özgarişlar böladi.
Zelenskiy Rossiyaga bosim ötkazişga çaqirdi
Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy agar Rossiya uruşni çözsa va uni tinç yöl bilan hal qiliş uçun noreal şartlarni ilgari sursa, unga nisbatan sanksiyalar bosimini kuçaytiriş zarurligini aytdi.
«Agar Rossiya qotilliklarni töxtatmasa, asirlar va garovga olinganlarni ozod qilmasa, agar Putin noreal şartlarni ilgari sursa, bu Rossiya uruşni yanada çözayotganini va Yevropa, Amerika va butun dunyo özini şunga munosib tutişiga, xususan, qöşimça sanksiyalar bilan javob berişiga loyiqligini anglatadi. Rossiya özi boşlagan uruşni tugatişi kerak va buni istalgan kuni amalga oşirişi mumkin. Ukraina har doim tinçlikka tayyor», – deb yozdi Zelenskiy telegramm-kanalida.
Uning sözlariga köra, u AQŞ prezidenti Donald Tramp bilan ikki marta – Rossiya yetakçisi Vladimir Putin bilan muloqotdan oldin va keyin gaplaşgan. Ikkinçi muloqotda Fransiya, Italiya, Germaniya, Finlyandiya va Yevropa Ittifoqi yetakçilari iştirok etdi.
«Ikki tomonlama suhbat boşida men prezident Trampga biz Ukrainada, xususan, Qöşma Ştatlar aytganidek, öt oçişni töliq va sözsiz töxtatişga tayyor ekanimizni tasdiqladim. Bu taklifni xiralaştirmaslik muhim. Agar rossiyaliklar qotilliklarni töxtatişga tayyor bölmasa, buning uçun kuçliroq sanksiyalar bölişi kerak. Rossiyaga bosim uni real dunyoga undaydi - bu dunyodagi barçaga ayon», – deya qöşimça qildi Zelenskiy.
Şuningdek, u Ukraina Rossiya bilan natija beradigan har qanday formatda töğridan töğri muzokaralarga tayyorligini ta’kidladi.
«Turkiya, Vatikan, Şveytsariya – biz barça ehtimoliy maydonlarni körib çiqmoqdamiz. Ukrainani bunga işontiriş kerak emas va bizning vakillarimiz muzokaralarda haqiqiy qarorlar qabul qilişga tayyor. Aynan Rossiyaning bunday samarali muzokaralarga tayyorligini ta’minlaş kerak».
Muloqotgaça nimalar böldi?
Tramp şanba kuni Putin bilan «har hafta örtaça 5000 dan ortiq rus va ukrain askarlari halok bölayotgan „qirğinni“ töxtatiş», şuningdek, savdo masalalarini muhokama qilmoqçi ekanini e’lon qilgandi.
«Umid qilamanki, bu samarali kun böladi, sulhga erişiladi va umuman boşlanişi kerak bölmagan bu öta şafqatsiz uruş tugaydi», – deb yozgandi u Truth Social ijtimoiy tarmoğida.
Tramp Putin bilan muloqotdan söng Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy va NATO vakillari bilan gaplaşmoqçi ekanini aytgandi.
Avvalroq Amerika yetakçisi Putin bilan yuzma-yuz uçraşmagunça Ukrainadagi tinçlik jarayonida jiddiy siljiş bölmasligini aytgandi.
Oq uy tinçlik muzokaralarida jiddiylik körsatmasa, Rossiya yangi sanksiyalarga duç kelişi mumkinligiga işora qilgandi.
Qöşinlari Ukraina hududining beşdan bir qismini nazorat qilayotgan va hujumni davom ettirayotgan Putin yaqinda Tramp ma’muriyati va bir qator Yevropa yetakçilarining ommaviy ultimatumiga qaramay, uruşni tugatiş şartlarida qat’iy bölib qolmoqda.
Bir kun avval, Putin bilan muloqot arafasida Tramp Britaniya, Germaniya, Fransiya va Italiya yetakçilari bilan suhbatlaşdi.
Britaniya boş vaziri Kir Starmer matbuot xizmati «telefon orqali muloqotni kutgan holda [...] yetakçilar oldindan heç qanday şart qöymasdan öt oçişni töxtatiş zarurligini va prezident Putin tomonidan tinçlik muzokaralariga jiddiy munosabatda bölişni muhokama qilgani» haqida xabar berdi.
«Ertaga prezident Putin Ukraina va Yevropa qöllab-quvvatlagan Tramp taklif qilgan 30 kunlik şarsiz sulhga rozi bölib, tinçlik istayotganini isbotlaşi kerak», – dedi Fransiya prezidenti Emmanuel Makron X ijtimoiy tarmoğida.
Yevropa yetakçilari Putin haqiqiy tinçlik tarafdori emas deb hisoblaydi, şuningdek, ular Tramp bilan birgalikda Ukrainani hududining beşdan bir qismisiz va kelajakda işonçli xavfsizlik kafolatlarisiz qoldiradigan adolatsiz kelişuvga majbur qilişidan xavotirda.
Istanbuldagi muzokaralar
16 may, juma kuni Istanbulda Rossiya va Ukraina delegatsiyalari örtasida 2022 yil bahoridan beri birinçi töğridan töğri muzokaralar bölib ötdi.
Ularni Rossiya prezidenti Vladimir Putin Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Polşa yetakçilari Kiyevda uçraşib, Rossiyadan 12 maydan boşlab Ukrainada öt oçişni töxtatişni talab qilganidan keyin ötkazişni taklif qildi.
Payşanba kuni Volodimir Zelenskiy Turkiyaga yetib keldi va u yerda Putinni kutdi, biroq Rossiya prezidenti muzokaralar uçun nisbatan past darajadagi amaldorlar delegatsiyasini yubordi. Şunga qaramay, AQŞ va Turkiya rahbarlariga «hurmat yuzasidan» Ukraina prezidenti Rossiya bilan muzokaralarga Ukraina delegatsiyasini yuborişga rozi böldi.
Uçraşuvda Ukraina mudofaa vaziri Rustem Umerov boşçiligidagi delegatsiya tölaqonli tinçlik muzokaralari uçun Moskva 30 kunlik sulhga rozi bölişi kerakligini, şuningdek, Zelenskiy va Putinning uçraşuvini taşkillaştirişni talab qildi.
Rossiya vakillari zudlik bilan öt oçişni töxtatiş talabini rad etdi, davlat rahbarlari örtasida töğridan töğri muzokaralar ötkaziş sörovini esa «ma’lumot uçun qabul qildi».
Istanbuldagi uçraşuvning yagona aniq natijasi «mingga ming» formulasi böyiça asirlarni almaşiş böyiça kelişuv böldi.
Rossiya delegatsiyasi rahbari, prezident yordamçisi Vladimir Medinskiy tomonlar har biri kelajakdagi ehtimoliy öt oçişni töxtatiş böyiça öz qaraşlarini taqdim etişi, şundan söng muzokaralar qayta boşlanişiga kelişib olganini ham ta’kidladi.
Jurnalistlar ma’lumotlariga köra, uçraşuvda Rossiya öt oçişni töxtatiş böyiça Ukraina uçun nomaqbul bölgan bir neçta şartlarni ilgari surgan, jumladan, Ukrainaning beşta oblasti Rossiya tarkibiga qöşib olinişini tan olişni talab qilgan.
Şanba kuni Bloomberg agentligi Moskva Kiyevdan Rossiya tomonidan qisman bosib olingan hududlardan öz qöşinlarini olib çiqib ketişni, Ukraina hududida xorijiy kontingentni joylaştirişdan boş tortişni, şuningdek, harbiy tovon talab qilmaslikni talab qilganini ham xabar qildi.
Bu talablarning barçasi, Bloomberg ta’kidlaganidek, AQŞ şartlariga zid, şuningdek, Ukraina va uning Yevropadagi ittifoqçilari uçun mutlaqo nomaqbuldir.
Bir neça yevropalik amaldorlar anonimlik şarti bilan naşrga Trampning Rossiyaga nisbatan doimiy ravişda mujmal bayonotlaridan «hafsalasi pir bölgani va taajjubda qolgani»ni aytişgan. Ular AQŞ prezidentidan qat’iy çoralar kutişmoqda va şu haftadagi voqealar Trampga Moskva muzokaralarga jiddiy yondaşmayotganini körsatişiga umid qilişmoqda.
Lavrovning Rubio bilan suhbati
Şanba kuni Rossiya taşqi işlar vazirligi idora rahbari Sergey Lavrov AQŞ Davlat departamenti rahbari Marko Rubio bilan telefon orqali muloqot qilgani va Istanbuldagi Rossiya-Ukraina muzokaralari natijalarini muhokama qilgani haqida xabar berdi.
Rossiya TIV xabarida aytilişiça, «Lavrov Kiyev oxir-oqibat Rossiya prezidenti V.V.Putinning Istanbul muzokaralarini qayta tiklaş töğrisidagi taklifini qabul qilişiga yordam bergan AQŞning ijobiy rolini qayd etdi».
Rossiya taşqi siyosat idorasi ma’lumotlariga köra, Rubio «harbiy asirlarni almaşiş böyiça kelişuvlarni olqişladi va tomonlarning har biri sulh tuziş uçun zarur bölgan şartlarni tayyorlaş böyiça öz qaraşlarini ma’qulladi, Vaşington kelişuvni izlaşga yordam berişga tayyorligini ta’kidladi».
AQŞ Davlat departamenti Rubio Lavrov bilan gaplaşganini tasdiqladi, biroq suhbat mazmunini Moskvadan biroz boşqaça talqin qildi.
AQŞ Davlat departamenti saytida e’lon qilingan xabarda aytilişiça, Rubio asirlarni almaşiş böyiça kelişuvni olqişlagan va «prezident Trampning kuçli signalini yetkazgan: AQŞ Rossiya-Ukraina uruşining uzoq davom etişiga barham beriş tarafdori».
«Oldinga borişning eng yaxşi yöli AQŞ taklif qilgan keng kölamli tinçlik rejasida tasvirlangan, – deb yozdi AQŞ Davlat departamenti. – Davlat kotibi prezident Trampning zudlik bilan öt oçişni töxtatiş va zöravonlikka çek qöyişga çaqirganini ta’kidladi».
