11 iyul, juma kuni Suriya janubida bir guruh qurollangan odamlar Damashqdan Suvayda shahriga olib keluvchi yo‘lda bir mashinani to‘xtatdi. Suvaydalik sabzavot sotuvchi o‘g‘irlab ketilgan. Keyinchalik uni ko‘zlari bog‘langan holda uzoq bir joyga tashlab ketishdi. U kaltaklangan va talon-taroj qilingandi. Uni yo‘lovchilar ko‘rib qolib, shifoxonaga olib ketishgan.
Savdogar druzlar jamoasiga mansub. Bu Suriya, Livan, Isroil va Iordaniyada, asosan Jo‘lan tepaliklari va uning atrofida yashovchi etnik konfessional guruhdir. Turli hisob-kitoblarga ko‘ra, Suriyada 500 mingdan 700 minggacha druzlar (aholining ikki-uch foizi) yashaydi, Suvayda viloyatida esa ular ko‘pchilikni tashkil etadi. Tili arabcha. Ularning dini ming yil oldin shia mazhabining bir tarmog‘i sifatida paydo bo‘lgan, ammo bugungi kundagi druzlar o‘zlarini musulmon deb hisoblamaydi.
Odam o‘g‘rilari badaviylar edi – ular Suriya cho‘llarida yashovchi, e’tiqodiga ko‘ra sunniy-musulmon bo‘lgan ko‘chmanchilardir. Savdogar nafaqat kaltaklangani, pullari, mashinasi va telefoni olib qo‘yilgani, balki «dahriy» deb haqoratlanganini ham aytib bergan.
Damashq–Suvayda shossesi va Suriyaning boshqa yo‘llarida talonchilik va odam o‘g‘irlash holatlari muntazam tus olgan. Mamlakatda fuqarolik urushi haligacha uzil-kesil yakunlanmagan, markaziy hukumat ulkan hududlarni nazorat qila olmaydi, yagona politsiya uyoqda tursin, yagona armiya ham mavjud emas. Ammo diniy omil odatiy jinoyatni konfessiyalararo nizo qo‘zg‘atuvchisiga aylantirdi.
Druzlar jamoasi yirik emas, ammo yaxshi qurollangan. Fuqarolik urushi davrida ularning lashkari – birinchi navbatda, «Ridjal al-karama» («Nomusli erkaklar») – ham Bashar Asad tarafdorlariga, ham IShIDga qarshi kurashda o‘zini ko‘rsatgan. 2024 yil dekabrida duruzlar Damashq egallanishi va Asad rejimi ag‘darilishida muhim rol o‘ynagandi.
Yangi Suriyada ham druz lashkari qurollarni tashlash haqida o‘ylayotgani yo‘q: endilikda hokimiyat tepasiga kelgan Ahmad ash-Shar’a mansub bo‘lgan sunniy arablar uchun druzlar – adashgan kofirlar hisoblanadi. Ular o‘rtasida bungacha ham bir necha to‘qnashuvlar bo‘lib o‘tgan, eng jiddiysi – bahorda Damashq chekkasidagi Jaramanda kuzatilgandi. O‘shanda yuzdan ortiq kishi halok bo‘lgan, shundan 14 nafari xalq lashkariga aloqador bo‘lmagan druzlar edi – ularni rasman Damashqdagi hukumatga bo‘ysunmaydigan, lekin uning tomonida turib jang qiluvchi jangarilar otib tashlagan.
Bu safar ham shunday kuchlar harakatga kelgan. Savdogar bilan bog‘liq voqeadan keyin druz jangarilari ham bir necha badaviyni o‘g‘irlab ketishdi – aftidan, savdogarni kaltaklagan va talaganlarni emas, shunchaki shu qabilaga mansub bo‘lganlarni. Mojaro jamoalar darajasiga ko‘tarildi. 13 iyul kuni Suvayda viloyatida druzlar va badaviylar o‘rtasida nafaqat o‘qotar qurollar, balki minomyotlarni ham ishga solgan holda janglar boshlandi. Ikki tomondan o‘nlab kishilar halok bo‘ldi.
