Eronda dekabr oxirida boshlangan namoyishlar yanvar oyi o‘rtalariga kelib batamom to‘xtagan. O‘sha namoyishlar cho‘qqisiga chiqqan vaqtda Tramp ularni qo‘llagan bo‘lsa-da, AQShdan real harakat ko‘zga tashlanmagan edi. Lekin endi vaziyat o‘zgarayotgandek. Amerika kamida 10 ta harbiy kemadan iborat armadasini Islom Respublikasi yaqiniga keltirib qo‘ydi. Tramp muttasil tahdidlar qilmoqda.
Fors ko‘rfaziga, Eron chegaralariga Amerikaning aviatashuvchi kemalar guruhi kelib joylashgan. Ularning eng kattasi – Abraham Linkoln nomidagi aviatashuvchi ulkan kema. Uning gardanida 90 dan ortiq qiruvchi harbiy samolyotlar va vertolyotlar bor.
Qolaversa, Linkoln atrofida yana uchta esminets mavjud bo‘lib, ular ham eng zamonaviy raketalar bilan qurollangan. Ushbu aviatashuvchi kemalar guruhidagi jami askarlar soni 40 mingdan oshishi aytilmoqda. Bu – to‘laqonli harbiy operatsiyani amalga oshirish uchun yetarli katta kuch.
Tramp bu kuchlarni Eron yaqiniga olib kelib, uzoq muddat bu yerda qoldira olmaydi. Yoki hujum boshlashi kerak, yoki ma’lum vaqtda ularni ortga qaytarishi kerak bo‘ladi. Chunki bunday katta kontingentni bu yerda ushlab turish kuniga bir necha millionlab dollar turadi.
Donald Trampning Amerikasi mafkura haqida gapirmaydi. U o‘zining intervensiyalarini inson huquqlari va demokratiyaga bog‘lamaydi. Quruq va agressiv pragmatizm davri allaqachon hukmron. Tramp – ochiqchasiga neft va geosiyosiy proyektlar haqida gapiradigan siyosatchi. Venesuelaga hujumdan maqsad – neft ekani bugun hammaga ma’lum. Lekin ko‘pchilik ekspertlar “Amerikaning nefti o‘ziga yetadi” derdi. Unda AQShning Eronga bosimidagi motivlar nimalardan iborat?
Birinchi motiv – yana baribir neft. To‘g‘ri, 2010-yillarda AQSh o‘zining hududidagi slans neftini qayta ishlash texnologiyasini rivojlantirdi. Natijada AQSh ma’lum muddat birinchi uchtalikka kiruvchi neft qazib oluvchi va qayta ishlovchi davlatga ham aylanib ulgurdi. Biroq xalqaro institutlarning bahosiga ko‘ra, AQShning slans nefti hajmi u qadar katta emas. Garchi AQShning neft zahirasi 80 mlrd barrel deyilsa-da, aslida real rezerv 20-25 mlrd barreldan oshmasligi ham taxmin qilinadi. Bu zaxira yiliga 2-4 foiz qisqarib bormoqda.
Qolaversa, dunyo bozoridagi neftning narxi 60 dollardan arzon bo‘lsa, AQShda slans neftini qazib olish daromad keltirmaydi, zarar keltiradi. Chunki bu neftni qazib oluvchi va qayta ishlovchi kompaniyalar zarariga ishlagan bo‘ladi. Agar neft narxi 61 dollardan qimmatroq bo‘lsa, bu AQSh iqtisodiyotining o‘sishiga salbiy ta’sir qiladi. AQSh iqtisodiyoti jadal o‘sib borishi uchun neft narxi arzonroq bo‘lishi kerak.
