Dengiz sathining kötarilişi inson faoliyati tufayli yuzaga kelgan iqlim inqirozining eng közga körinarli va xavotirli oqibatlaridan biri bölib, dunyo sohillari böylab yaşovçi yuzlab million odamlarga tahdid soladi. Olimlar hisob-kitobiça, 2050 yilgaça global dengiz sathining taxminan 6 dyuymga kötarilişiga allaqaçon “mahkum” bölib qolingan.
Biroq, Nature jurnalida çorşanba kuni e’lon qilingan uşbu tadqiqotga köra, bu hisob-kitoblar töğri boşlanğiç nuqtadan boşlanmayotgan bölişi mumkin.
Sohilböyi jamoalariga dengiz sathining kötarilişi qanday ta’sir qilişini başorat qiliş uçun olimlar köpinça Yerning tortişiş maydoni va aylanişini hisobga olib dengiz sathini baholaydigan modeldan foydalanadi. Ammo bu usul suv kötarilişiga ta’sir qiluvçi boşqa omillarni — masalan, suv qaytişi va kelişi, şamollar, okean oqimlari, harorat va şörlikni hisobga olmaydi.
Niderlandiyadagi Wageningen University and Research universitetining dotsenti va tadqiqot mualliflaridan biri Filip Minderxaudning aytişiça, işonçli dengiz sathi ma’lumotini oliş uçun modelni dengiz sathini aniq ölçay oladigan haqiqiy sun’iy yöldoş ma’lumotlari bilan birlaştiriş kerak.
Hisobot mualliflari sönggi 15 yil içida dengiz sathining kötarilişi va uning sohillarga xavflari haqida çop etilgan 385 ta taqrizdan ötgan ilmiy tadqiqotni tahlil qildi. Ular şuni aniqladiki, 90 foizi haqiqiy ölçangan kuzatuvlar emas, balki faqat model taxminlariga tayangan.
Minderxaudning aytişiça, bu «metodologik kör nuqta» bölib, u sohillardagi dengiz sathi va u bilan boğliq xavflarga odamlarning duçor böliş darajasini keng miqyosda kam baholaşga olib kelgan.
Hisobotga köra, dunyo böylab sohillardagi dengiz sathi örtaça hisobda hozir taxmin qilinayotgandan taxminan 1 fut balandroq. Ayrim joylarda — masalan, Janubi-Şarqiy Osiyo va Tinç okeanining ba’zi qismlarida bu farq 3 futgaça yetadi.
Topilmalar şuni körsatadiki, agar dengiz sathi taxminan 3 futga kötarilsa, bu hozir öylanganidan 37 foizga köproq yer maydonini suv ostida qoldiradi va dunyo böylab 132 milliongaça insonga ta’sir qilişi mumkin.
Minderxaud şunday dedi: «Oddiy qilib aytganda, agar sizning orolingiz yoki sohil böyidagi şahringiz uçun haqiqiy dengiz sathi avval taxmin qilinganidan baland bölsa, dengiz sathi kötarilişining oqibatlari kutilganidan ertaroq yuz beradi».
