Qozog‘iston yo‘lbarslarni qaytarish uchun o‘n minglab daraxt ekmoqda

Qozog‘istonda tabiatni muhofaza qiluvchilar 1940-yillar oxirida mintaqada butunlay yo‘qolib ketgan yo‘lbarslar populyatsiyasini qayta tiklashni rejalashtirmoqda. Ular ko‘p yillar davom etgan ovchilik, ular yashaydigan muhitning vayron qilinishi va o‘lja hayvonlar sonining kamayishi oqibatida yo‘qolgan. Endi esa mamlakat yo‘lbarslarni ularning tarixiy yerlariga qaytarmoqchi.

Hozir Qozog‘iston asirlikda ikki yo‘lbarsni saqlamoqda, ulardan biri urg‘ochi. Ular tabiat qo‘yniga chiqarilmaydi, ammo tadqiqotchilar ularning bolalari kelajakda Qozog‘istondagi yo‘lbarslar populyatsiyasining bir qismiga aylanishi mumkin, deb umid qilmoqda. Bundan tashqari, birinchi yovvoyi yo‘lbarslar Rossiyadan 2026 yilning birinchi yarmida olib kelinadi. Biroq populyatsiyani muvaffaqiyatli tiklash uchun faqat yo‘lbarslarni olib kelishning o‘zi yetarli emas. Bu hayvonlarga yashash uchun keng hududlar kerak. Ana shuning uchun ham Qozog‘iston daraxt ekish bilan shug‘ullanyapti.

2025 yilda Qozog‘iston ekologik tashkilotlar ko‘magida Balxash ko‘li yonida, Janubiy Balxash viloyatida 37 ming ko‘chat va qalamcha ektirdi. Aynan shu hududda ilgari yo‘lbarslar yashagan.

Daraxt ekish — Qozog‘istonning keng ko‘lamli ko‘kalamzorlashtirish tashabbusining muhim qismi. 2021 yildan beri mamlakatda taxminan 1,4 milliard daraxt ekilgan. Rasmiylar aytishicha, 2027 yilgacha mamlakatda jami ikki milliard daraxt ekish maqsad qilingan.

Janubiy Balxashda ekilgan daraxtlar ekotizimni tiklash uchun poydevor bo‘lishi kerak. Daraxtlar yo‘lbarslarga panoh va suv manbalaridan foydalanish imkonini beradi. Shuningdek, o‘simliklar yovvoyi mushuklar ovlaydigan hayvonlar uchun ozuqa bo‘ladi. Ekologik tashkilotlar vakillari ta’kidlashicha, yovvoyi hayvonlar allaqachon tiklangan uchastkalarda ozuqa izlashni boshlagan. Bu ekotizim ishlay boshlayotganining belgisi, deb hisoblanadi.

Qozog‘istonda bo‘lgan yo‘lbarslar hozirda yo‘qolib ketgan O‘rta Osiyo populyatsiyasining bir qismi bo‘lgan, u Kaspiy yo‘lbarslari deb ham ataladi. Biroq tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Kaspiy yo‘lbarslari ehtimol Amur yo‘lbarslari bilan bir xil populyatsiyaga mansub bo‘lgan. Amur yo‘lbarslari Rossiyaning Uzoq Sharqi va Xitoyda uchraydi.

Yirik yirtqichlarni tabiatga qayta kiritish (reintroduksiya) xavfli jarayon. Yirtqichlar odamlar va chorvaga zarar yetkazishi mumkin. Ammo hayvonlarni himoya qiluvchi tashkilotlar vakillari ehtimoliy hodisalarga tayyor ekanini bildirdi. Mutaxassislar yirtqichlar bilan odamlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni kuzatib boradigan maxsus guruh tuzilishini va’da qildi.