Tramp Putinning Erondan uranni Rossiyaga olib chiqish haqidagi g‘oyasini rad etdi

AQSh prezidenti Donald Tramp Rossiya rahbari Vladimir Putinning Erondan 60 foizgacha boyitilgan 450 kilogramm uranni olib chiqish haqidagi taklifini rad etdi. Bu haqda 13 mart, juma kuni Axios portali manbalarga tayanib xabar berdi. Aytilishicha, Rossiya rahbari bu tashabbusni 9 mart kuni bo‘lib o‘tgan amerikalik hamkasbi bilan telefon suhbati chog‘ida ilgari surgan.

OAV ma’lumotlariga ko‘ra, Putin Tramp bilan suhbat davomida AQSh va Isroilning Eronga qarshi urushiga barham berish bo‘yicha bir nechta g‘oyani taklif qilgan. Eron uranini Rossiyaga olib chiqish shulardan faqat biri bo‘lgan. 60 foizgacha boyitilgan uranning xavfi shundaki, uni bir necha hafta ichida qurol darajasi hisoblangan 90 foizgacha yetkazish mumkin. Eronda saqlanayotgan 450 kilogramm uran esa 10 tadan ortiq yadroviy bomba uchun yetarli hisoblanadi.

“Bu taklif (boyitilgan uranni Rossiyaga olib chiqish haqida — tahr.) birinchi marta ilgari surilayotgani yo‘q. U qabul qilinmadi. AQSh pozitsiyasi shundan iboratki, biz uranning xavfsiz saqlanishiga ishonch hosil qilishimiz kerak”, — dedi Axios nashriga amerikalik amaldorlardan biri.

Portalning ta’kidlashicha, Rossiya bunday tashabbus bilan avval ham — 2025 yil may oyida bo‘lib o‘tgan AQSh–Eron muzokaralari paytida, ya’ni AQSh va Isroilning 2025 yil iyunda Eron yadroviy obektlariga hujumlaridan sal oldin, shuningdek 2026 yil 28 fevralda boshlangan Yaqin Sharq urushi arafasida ham chiqqan edi. Shu bilan birga, Axios suhbatdoshining aytishicha, Tramp vaziyatni faqat Putin bilan emas, balki Xitoy rahbari Si Jinping va Yevropa yetakchilari bilan ham muhokama qilmoqda.

Axios yozishicha, urush boshlanishidan oldingi muzokaralarning so‘nggi bosqichida Eron uranni AQShga ixtiyoriy ravishda topshirish g‘oyasini rad etgan va allaqachon boyitilgan uranni o‘z obektlarida Atom energiyasi xalqaro agentligi (AEXA) nazorati ostida suyultirishni taklif qilgan.

Bundan tashqari, The Wall Street Journal gazetasi yozishicha, Tehron boyitilgan uran zaxirasining bir qismini Rossiyaga topshirishga ham tayyor bo‘lgan. Ammo bunday variantlar AQShni qoniqtirmagan.

Avvalroq Axios AQSh va Isroil urushning keyingi bosqichida yadroviy arsenal xavfsizligini ta’minlash uchun Eronga maxsus kuchlarni yuborish masalasini muhokama qilgani haqida xabar bergan edi. AQSh urush vaziri Pit Hegset mamlakatda Eronning yuqori darajada boyitilgan urani ustidan nazorat o‘rnatish uchun “bir qator variantlar” borligini aytgan. Biroq u AQSh aynan uran zaxiralarining ixtiyoriy topshirilishini “mamnuniyat bilan qabul qilishini” ham ta’kidlagan.

2015 yilda Eron, shuningdek BMT Xavfsizlik kengashining doimiy a’zolari bo‘lgan besh davlat — Buyuk Britaniya, Xitoy, Rossiya, AQSh va Fransiya, shuningdek Germaniya Eron yadroviy dasturi bo‘yicha kelishuvga erishgan va Qo‘shma keng qamrovli harakatlar rejasini (QKHR yoki JCPOA) tuzgan edi.

Ushbu kelishuv, jumladan, Eron bosqichma-bosqich sanksiyalar bekor qilinishi evaziga AEXAni o‘z obektlariga kiritishi va boyitilgan uranning asosiy qismini xorijga topshirishini nazarda tutar edi. Natijada Rossiya Eronning 11 tonnadan ortiq uranini qabul qilgan, evaziga esa Tehronga boyitish uchun xomashyo hisoblangan taxminan 140 tonna uran rudasini topshirgan.

2018 yil may oyida, o‘sha paytda AQSh prezidenti lavozimini ilk bor egallagan Tramp o‘zidan oldingi prezident Barak Obama davrida imzolangan Eron bilan kelishuvdan AQSh chiqishini e’lon qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, AQShda Eron yadroviy qurol yaratishni davom ettirayotgani, shu orqali QKHRni buzgani haqida dalillar bo‘lgan.