6 kun Everestda yolğiz: yöqolgan alpinist möjiza tufayli tirik qoldi va özi pastga tuşib keldi
|01:10 / 08.06.202613 1419 min
Everestda olti kun mobaynida bedarak ketib, halok bölgan deb hisoblanayotgan nepallik Dava Şerpa tirik holda topildi: u deyarli asosiy bazagaça mustaqil tuşib kela olgan.
Foto: Sagarmatha Pollution Control Committee (SPCC)Foto: Sagarmatha Pollution Control Committee (SPCC)
Öz tajribasi tufayli maşhur alpinist Edmund Hillari şarafiga «Hillari» laqabini olgan 52 yoşli Dava Şerpa 30 may kuni ertalab ulkan toğlar çöqqisiga yaqin joyda yöqolib qolgandi.
Payşanba kuni uni Sagarmatha Pollution Control Committee (SPCC) jamoasi tayanç lageri yaqinida topişdi – bu nepalliklarning Everestda marşrutlar tuziş va çiqindilarni tozalaşga yordam beradigan guruhi.
«SPCC jamoasi uni bugun tongda bazadan uzoq bölmagan hududda topdi – u sudralib pastga tuşgan», – deb xabar bergan AFP agentligiga qidiruv-qutqaruv işlarini boşqargan 8K Expeditions kompaniyasi vakili Pemba Şerpa.
Vertolyot uni Katmanduga yetkazgan. «Şifokorlar bilan gaplaşdim – uni sovuq urgan, lekin boşqa tomondan ahvoli yaxşiga öxşaydi», – deya qöşimça qilgan Pemba Şerpa.
EPA/Shutterstock
Qiyin kötariliş
29 may kuni, Nepalda bahorgi alpinizm mavsumining sönggi kunlaridan birida, Himalayan Traverse Adventure kompaniyasining yölboşlovçisi Dava boşqa hamkasbi bilan birga polşalik mijoz (ismi oşkor etilmagan) va Buyuk Britaniya Qirollik dengiz flotining sobiq dengiz piyodasi Kris Trollga hamrohlik qilib boradi.
Ma’lum qilinişiça , Şerpa öz mijozlarini törtinçi lagerdan bir kun oldin keçqurun soat 11 larda çöqqiga olib çiqqan, ya’ni ular Everestga çiqiş uçun taxminan 18 soat vaqt sarflaşgan. Bu şuni anglatadiki, çöqqiga kötariliş juda qiyin keçgan: bu iş odatda toğda köplab boşqa alpinistlar va katta navbatlar bölgan kunlarda ham 10-12 soat vaqt oladi.
Çiqindilarni tozalaş bilan şuğullangan Sagarmatha Pollution Control Committee jamoasi a’zolari Davani topib, uni asosiy lagerga olib tuşişdi.
Sagarmatha Pollution Control Committee (SPCC)
Troll 29 may kuni soat 17:00 atrofida Şerpa bilan birga 8849 metr balandlikdagi çöqqiga muvaffaqiyatli kötariladi. Alpinistlarning ölçovlari böyiça bu juda keç: odatda alpinistlar çöqqiga ertalab soat 11 gaça, eng keçi tuşgaça çiqişga harakat qilişadi, çunki ular hali 7950 m balandlikdagi 4-lagerga tuşişi ham kerak, toğning şundoq ham beqaror ob-havosi kunning ikkinçi yarmida yomonlaşadi.
Mavzuga oid
Polşalik alpinist esa çöqqigaça bora olmagan – uning barmoqlarini sovuq urgandi va mustaqil ravişda ortga qaytgan.
Uç kişi 4-lagergaça tuşa olgan. 30 may tongida Troll 3-lager tomon yölga çiqqan. Polşalik alpinist oldinroq, boşqa alpinistlar guruhiga qöşilib ketgandi.
Sariq kamar hududida, toğning 7500 metrdan ortiq balandlikdagi tik qismida (qoya jinslarining oltin-sariq rangi tufayli şu nomni olgan) Dava nafas rostlaş uçun töxtaydi. «U dam olişga ötirdi – bu yigitlarning yelkasida juda katta yuk bor edi. – deydi Troll. – Men ögirilib söradim: „Hillari, yaxşimisan oğayni?“ U şunday javob berdi: „Ha, ha, hammasi joyida, Kris, bor, boraver!“ Bunda heç qanday yangilik yöq: men oldinga yuraman, u ham harakatlana boşlaydi».
Troll pastga tuşayotganda kislorod zaxirasi tugab, sovuq urgan polşalik alpinistning ustidan çiqadi. Avvaliga Troll uni arqondan uzilib ketgan, yiqilib halok bölgan yoki oğir jarohat olgan deb öylaydi, lekin oldiga yetib kelganida, u kislorod tugab qolganini aytadi.
«Çöqqiga kötariliş uzoq davom etdi. Odatda borib-kelişga beş kun ketişi kerak bölgan holatda bizda bu 11 kun davom etdi – şaroit şunçalik murakkab edi, – deydi Troll. – Xöş, nima qilişim kerak: Şerpa uçun ortga qaytişim kerakmi – oldin yuzlab marta bölganidek, u öziga kelişi va hammasi joyida bölişi mumkin edi. Yoki kislorodsiz, barmoqlari muzlab qolgan, qotib qolişi mumkin bölgan alpinistga yordam berişim töğri bölarmidi?»
Troll 3-lagerga tuşiş davomida öz kislorod ballonini polşalik alpinist bilan baham köradi, ular odatdagi ikki soat örniga 11 soat davomida yurib tuşişadi. Şu bilan birga, polşalik alpinistga hamrohlik qilgan ikkinçi gid bu vaqtda qayerda bölgani hozirgaça noma’lum.
3-lagerda ular primus topişadi, bir neça soat dam olişadi va pastga tuşişni davom ettirişadi. Troll uni qiyalikda qoldirganidan beri Davani heç kim körmagandi. 2-lagerga yetib kelgaç, ular ratsiya orqali asosiy lager bilan boğlanib, yordam söraşadi. Ular Dava 3-lagerda tunab qolganini taxmin qiladi, lekin öşa paytdayoq buning ehtimoli pastligi aniq edi.
Qidiruv amaliyoti
Himalayan Traverse kompaniyasi Everestga çiqiş uçun öz ruxsatnomasiga ega bölmagan. Buning örniga u Nepaldagi sakkiz ming metrga kötarila oladigan kompaniyalaridan biri bölgan 8K Expeditions bilan umumiy ruxsatnomadan foydalangan. Bu Nepal alpinizm sanoatida xarajatlarni kamaytirişga qaratilgan keng tarqalgan sxemadir.
Biroq, umumiy ruxsatnoma tufayli inqirozli holat yuzaga kelganida keyingi qidiruvlar uçun kim mas’ul ekani noma’lum bölib qoldi. «Himalayan Traverse 8K Expedition orqali Everestga çiqişga ruxsat olgandi, ammo ekspeditsiyani töliq mustaqil ravişda taşkil etdi», – dedi 8K Expeditions boşqaruvçi direktori Lakpa Şerpa va uning kompaniyasi 29 may kuni Everest mavsumini rasman yakunlaganini ta’kidladi.
Himalayan Traverse qidiruv işlarini taşkil eta olmasligi ma’lum bölgaç, 8K Expeditions baribir vaziyatga aralaşdi: 3 iyun kuni Lakpa 7 300 metr balandlikka kötarilib, vertolyot yordamida qidiruv işlarini taşkil etdi. Ular heç kimni topa olişmadi.
«Hillari Dava Şerpa bizga işlamagan, lekin biz oilasining iltimosiga köra vertolyot yubordik. Biz hamma joyda – şarşara çöqqisidan 3-lager atrofigaça, vertolyot kötarilişi mumkin bölgan eng yuqori balandlikda qidiruv işlarini olib bordik, ammo heç qanday iz topmadik», – dedi 8K Expeditions kompaniyasi asosçisi Pemba Şerpa.
Yolğiz tuşiş
Bu vaqtda Dava bir özi – yegulik va kislorodsiz pastga tuşayotgandi.
Toqqa çiqiş mavsumi allaqaçon yopilgani sababli, Kxumbu toğidagi muz şarşarasida joylaşgan yoriqlarga örnatiladigan alyuminiy zinapoyalar olib taşlangandi va Dava ularni mustaqil ravişda aylanib ötişga majbur böldi. «Davaning muzlikning zinapoya bölmagan qismidagi çuqur yoriqdan ötişi ham qörqinçli, ham hayratlanarli voqeadir», – deydi SPCC qutqaruvçisi Durga Ray.
Keyinroq ma’lum bölişiça, Dava qutqaruvçilar vertolyotini körib, unga qarata qöl silkitgan, ammo uni payqaşmagan: qutqaruvçilar uni ança teparoq joylardan qidiriş uçun ketayotgan, gid esa bu vaqtda allaqaçon Kxumbu toğidan ötib, asosiy lagerga yaqinlaşib qolgandi.
Nihoyat 4 may tongida, qidiruv işlariga jalb etilmagan va şunçaki tozalaş işlari bilan maşğul bölgan SPCC kompaniyasi xodimlari uni «qanotli nuqta» (Crampon Point) deb ataladigan hududda asosiy lager tomon emaklab ketayotganida uçratib qolişadi – bu yönalişning qoyali qismi yakunlanib, muzlik boşlanadigan qismi bölib, bu yerda alpinistlar muzlikka ötişdan oldin maxsus oyoq kiyimlarni kiyib, boğiçlarni boğlab, arqonlarga ulanişi kerak böladi.
Davaning barmoqlarini sovuq urgan, bazör gapirardi. Uni avvaliga asosiy lagerga, u yerdan vertolyotda Katmandudagi şifoxonaga olib borişadi.
Dava – bir neça kunlik qidiruvlardan söng qutqarib qolingan birinçi alpinist emas. 2023 yil aprel oyida hindistonlik alpinist Anurag Mal-u Annapurna toğidagi 3-lagerdan tuşayotganda muzlikning çuqur yoriğiga taxminan 60 metrga tuşib ketgan va u yerda uç kun davomida qutqaruvçilarni kutişga majbur bölgandi.
2006 yil may oyida avstraliyalik alpinist Linkoln Holl Everest çöqqisiga kötariladi, ammo miyasida şiş paydo böladi. Yöl boşlovçilar uni ölgan deb topişadi va taxminan 8700 metr balandlikdagi «ölim zonasi»da qoldirişadi. Oradan ön ikki soat ötgaç, uni yölda ketayotgan ekspeditsiya a’zolari topib olişadi va yöl boşlovçilar uni ikki kun içida asosiy lagerga olib tuşişga muvaffaq bölişadi.
Dava «Hillari» Şerpa mustaqil ravişda omon qoldi, lekin uning nomi bu mavsumda Everestda halok bölganlar röyxatiga qöşilişiga oz qolgandi. Norasmiy hisob-kitoblarga köra, 2026 yil bahorida kötarilişlar soni 1000 tadan oşgan – bu Everest tarixidagi bir mavsumdagi rekord körsatkiçdir.
