So‘nggi 64 yilda dunyoda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi qanchaga uzaydi?

Jahon banki va FRED ma’lumotlari asosida tayyorlangan yangi infografikada 1960 yildan 2024 yilgacha bo‘lgan davrda tug‘ilish paytidagi kutilgan umr davomiyligi o‘zgarishi tahlil qilingan. Tadqiqotda davlatlar daromad darajasiga qarab to‘rt toifaga ajratilgan.

Ma’lumotlarga ko‘ra, yuqori daromadli mamlakatlarda 2024 yilda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 80,3 yilni tashkil etgan. 1960 yilda bu ko‘rsatkich 68,3 yil bo‘lgan. Ya’ni mazkur davlatlarda o‘rtacha umr davomiyligi qariyb 12 yilga oshgan.

Bu toifaga AQSh, Germaniya va Yaponiya kabi davlatlar kiradi. Mutaxassislar fikricha, mazkur mamlakatlarda sog‘liqni saqlash tizimi va aholi turmush darajasi avvaldan yuqori bo‘lgani uchun o‘sish sur’ati nisbatan mo‘’tadil kechgan.

Eng katta o‘sish esa daromad darajasi yuqori o‘rtacha bo‘lgan davlatlarda kuzatilgan. 1960 yilda bu mamlakatlarda o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 41,9 yilni tashkil etgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib 76,3 yilga yetgan.

Shu tariqa, mazkur toifada o‘sish 34,4 yilni tashkil etib, tadqiqotdagi eng yuqori natija sifatida qayd etilgan.

Bu guruhga Xitoy, Braziliya, Meksika va Janubiy Afrika Respublikasi kabi davlatlar kiradi.

Tahlilchilarning ta’kidlashicha, aholi daromadlarining o‘sishi, sanitariya sharoitlarining yaxshilanishi, vaksinatsiya dasturlarining kengayishi, bolalar o‘limi kamayishi va tibbiy xizmatlardan foydalanish imkoniyatlarining ortishi bunday natijaga erishishda muhim omil bo‘lgan.

Natijada, bir vaqtlar faqat rivojlangan davlatlarga xos bo‘lgan umr ko‘rish ko‘rsatkichlari ko‘plab o‘rta daromadli mamlakatlarda ham shakllana boshladi.

Past daromadli davlatlarda ham sezilarli taraqqiyot kuzatildi. Agar 1960 yilda yuqori daromadli mamlakatlar aholisi past daromadli davlatlar aholisiga nisbatan o‘rtacha 27 yil ko‘proq yashagan bo‘lsa, bugungi kunda mazkur farq taxminan 16 yilgacha qisqargan.

Shu bilan birga, past daromadli mamlakatlarda ham o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1960 yilga nisbatan 23 yildan ortiqqa oshgan.

Mutaxassislar fikricha, insoniyat so‘nggi olti o‘n yillikda sog‘liqni saqlash, sanitariya, oziq-ovqat ta’minoti va tibbiy xizmatlar sohasida misli ko‘rilmagan yutuqlarga erishdi. Natijada milliardlab insonlar avvalgi avlodlarga nisbatan ancha uzoq umr ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘ldi.

Biroq tahlilchilar boy va kambag‘al davlatlar o‘rtasidagi tafovut hali ham katta ekanini ta’kidlamoqda. Shu sababli tibbiyot, sanitariya va aholi turmush sifatini yaxshilash borasidagi islohotlar global rivojlanishning muhim vazifalaridan biri bo‘lib qolmoqda.