Sustainable Development jurnalida chop etilgan tadqiqotda aholi soni va kishi boshiga toʻgʻri keladigan isteʼmol tabiiy tizimlarga qanday taʼsir qilishi tahlil qilingan.
Mark Kigan va uning hammualliflari 1970–2020-yillarga oid maʼlumotlarni ekologik bosim bilan bogʻliq sakkizta koʻrsatkich boʻyicha solishtirgan. Ular orasida karbonat angidrid chiqindilari, energiya va suvdan foydalanish, plastik ishlab chiqarish, materiallar isteʼmoli hamda tirik tabiat holatini aks ettiruvchi koʻrsatkichlar bor.
Shundan soʻng tadqiqotchilar aholi sonining turli oʻzgarish ssenariylarida natijalar qanday boʻlishini hisoblagan.
Modelning asosiy gʻoyasiga koʻra, tabiatga umumiy taʼsir ham odamlar soniga, ham har bir kishi hissasiga toʻgʻri keladigan ekologik bosimga bogʻliq. Demak, aholi soni bilan bir qatorda energiya qanday ishlab chiqarilishi, resurslar qanchalik tejalishi va isteʼmol tarzi ham ahamiyatli.
Mualliflar 2200-yilga borib aholining taxminan 4 milliard yoki undan kam boʻlishi ssenariysini kishi boshiga ekologik taʼsirni kamaytirish bilan birgalikda koʻrib chiqqan. Shu bois tadqiqotni «tabiatni faqat aholini ikki baravar qisqartirish orqali asrash mumkin» degan xulosaga keltirish toʻgʻri emas.
Bu hisob-kitobni BMTning aholi boʻyicha prognozi bilan ham adashtirmaslik kerak. BMTning World Population Prospects 2024 hisobotida dunyo aholisi 2024-yilda taxminan 8,2 milliard deb baholangan. Oʻrta ssenariyda aholi 2080-yillar oʻrtalarida qariyb 10,3 milliardga yetib, 2100-yilga borib 10,2 milliard atrofiga tushishi kutilgan.
Ikki hisob-kitobning vazifasi turlicha: BMT aholi soni qanday oʻzgarishi mumkinligini baholaydi, mazkur tadqiqot esa uzoq muddatli ekologik ssenariyni oʻrganadi.
2200-yil kabi uzoq muddat uchun natijalar tugʻilish darajasi va umr davomiyligiga oid farazlarga juda bogʻliq. Bir ayolga toʻgʻri keladigan farzandlar sonidagi kichik farq ham bir necha avlod davomida aholi sonida katta tafovut hosil qilishi mumkin. Shuning uchun «4 milliard» raqamini Yerning oʻzgarmas sigʻimi deb qabul qilib boʻlmaydi.
Bundan tashqari, odamlarning tabiatga taʼsiri bir xil emas. Yuqori isteʼmolga ega jamiyat bilan resurslardan kam foydalanadigan jamiyatda aholi sonining bir xil miqdorda kamayishi turlicha ekologik natija beradi. Energetikadagi oʻzgarishlar esa chiqindilarni kamaytirishi, ammo boshqa resurslar isteʼmoliga kamroq taʼsir qilishi mumkin.
