O‘zbekistonda korrupsionerlar reyestri nihoyat joriy etilmoqda

O‘zbekiston prezidenti 22 iyun kuni korrupsiyaga qarshi kurashishga oid qonunni imzoladi.

Qonun bilan, korrupsiyaga oid jinoyatlar ro‘yxati va korrupsionerlarga nisbatan joriy etiladigan cheklovlar belgilandi.

Korrupsion jinoyatlar

Jinoyat kodeksida ko‘rsatilgan quyidagi jinoyatlar korrupsiyaga oid deb hisoblanadi:

• mansab mavqeyini suiiste’mol qilish orqali sodir etilgan o‘zlashtirish yoki rastrata yo‘li bilan talon-toroj (167-modda 3-qismi «d» bandi)

• xizmat mavqeyidan foydalanib sodir etilgan firibgarlik (168-modda 4-qismi «g» bandi);

• tijoratda pora evaziga og‘dirib olish (192-9-modda);

• nodavlat tijorat tashkilotining yoki boshqa nodavlat tashkilotining xizmatchisini pora evaziga og‘dirib olish (192-10-modda);

• nodavlat tijorat tashkilotida yoki boshqa nodavlat tashkilotida mansabdor shaxslar tomonidan g‘arazgo‘ylik niyatlarida o‘z vakolatlarini suiiste’mol qilish (192-11-modda 2-qismi «v» bandi);

• g‘arazgo‘ylik niyatlarida hokimiyat yoki mansab vakolatini suiiste’mol qilish (205-modda 2-qismi «v» bandi);

• g‘arazgo‘ylik niyatlarida hokimiyat yoki mansab vakolati doirasidan chetga chiqish (206-modda 2-qismi «v» bandi);

• g‘arazgo‘ylik niyatlarida sodir etilgan hokimiyat harakatsizligi (208-modda 2-qismi);

• g‘arazgo‘ylik niyatlarida sodir etilgan mansab soxtakorligi (209-modda 2-qismi «v» bandi);

• pora olish (210-modda);

• pora berish (211-modda);

• pora olish-berishda vositachilik qilish (212-modda);

• davlat organining, davlat ishtirokidagi tashkilotning yoki fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organining xizmatchisini pora evaziga og‘dirib olish (213-modda);

• davlat organi, davlat ishtirokidagi tashkilot yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi xizmatchisining qonunga xilof ravishda moddiy qimmatliklar olishi yoki mulkiy manfaatdor bo‘lishi (214-modda);

• sport musobaqalari ishtirokchilari va tashkilotchilarining qonunga xilof ravishda moddiy qimmatliklar olishi yoki mulkiy manfaatdor bo‘lishi (214-1-modda);

• sport musobaqalari ishtirokchilari va tashkilotchilarini pora evaziga og‘dirib olish (214-2-modda);

• harbiy mansabdorlar orasida g‘arazgo‘ylik niyatlarida sodir etilgan hokimiyatni suiiste’mol qilish, hokimiyat vakolatidan tashqariga chiqish yoki hokimiyat harakatsizligi (301-modda 2-qismi «b» bandi).

Shuningdek, jinoiy faoliyatdan olingan daromadlarni legallashtirish jinoyati (JK 243-modda) ham basharti korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etish natijasida olingan daromadlarni legallashtirish bilan bog‘liq holda sodir etilgan bo‘lsa, korrupsion jinoyat hisoblanadi.

Korrupsionerlar reyestri

“Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi qonunga kiritilgan o‘zgartishlarga asosan, Korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarning elektron reyestri yuritiladi.

Reyestrga kiritilgan shaxslarga nisbatan quyidagi cheklovlar belgilanadi:

• davlat xizmatiga kirish va davlat mukofotlari bilan taqdirlanish;

• saylanadigan va alohida tartibda tayinlanadigan lavozimlarga nomzodining ko‘rsatilishi;

• davlat organlari huzuridagi jamoatchilik kengashlari hamda idoralararo kollegial organlarning a’zosi bo‘lish;

• o‘zi ta’sis etgan va (yoki) ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) ulushining 50 foizidan ko‘proq qismiga o‘zi egalik qiladigan tadbirkorlik sub’yektlarining davlat xaridlarida va davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risidagi bitimda ishtirokchi (ijrochi) sifatida qatnashish;

• davlat ulushi 50 foizdan yuqori bo‘lgan tashkilotlarda va davlat ta’lim muassasalarida rahbarlik lavozimlarida faoliyat yuritish.

Ichki ishlar vazirligi korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarga nisbatan ayblov hukmi (ajrim) qonuniy kuchga kirgan paytdan e’tiboran 3 ish kuni ichida reyestrga shaxs haqidagi ma’lumotlarni kiritadi.

Reyestrdagi shaxslar haqidagi ma’lumotlar Jinoyat kodeksida belgilangan sudlanganlik muddati davomida reyestrda saqlanadi.

Reyestr Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi tomonidan Ichki ishlar vazirligi bilan hamkorlikda yuritiladi.

Reyestr ochiq bo‘ladimi?

Qonunda elektron reyestrdan ma’lumot olish tartibi belgilanmagan, xususan bu reyestr jamoatchilik uchun ochiq bo‘lishi yoki yo‘qligiga aniqlik kiritilmagan. 2021 yilgi prezident farmonida bu reyestr ochiq bo‘lishi belgilangan.

Qonunga ko‘ra, elektron reyestrdan ma’lumot olish tartibi, korrupsiyaga oid jinoyatlarni sodir etishda aybdor deb topilgan shaxslarni reyestrdan chiqarish asoslari va tartibi qonunchilikda belgilangan tartibda amalga oshiriladi. Ya’ni bu masalalar qonun bilan emas, prezident yoki hukumat qarori bilan tartibga solinishi mumkin.

Qonun rasmiy e’lon qilingan sana – 2026 yil 23 iyundan kuchga kirdi.

5 yil kutilgan qonun

korrupsiyaga oid jinoyatlarning aniq ro‘yxatini belgilash va bu ro‘yxatdagi jinoyatlarni sodir etganlarning ochiq reyestrini yuritib, ularga nisbatan cheklovlar joriy etish vazifasi 2021 yil 6 iyul kuni imzolangan prezident farmonida belgilangan. Shu tariqa, farmon ijrosi ta’minlanishi uchun amalda 5 yil vaqt kerak bo‘ldi.

Ma’lumot uchun, O‘zbekistonda korrupsion jinoyatlarni sodir etgan 566 nafar shaxs 2023 yilda davlat xizmatiga qayta qabul qilingan va yana korrupsiyaga qo‘l urgan.

Sudlanganlik muddati qancha?

Qonunga ko‘ra, korrupsiyaga qo‘l urgan shaxslar sudlanganlik muddati davomida reyestrda bo‘lishi belgilandi.

Jinoyat kodeksining 78-moddasiga ko‘ra, shaxsning sudlanganlik holati quyidagi paytlarda tugallanadi:

• shartli hukm qilinganlarga nisbatan — sinov muddati tugagan kundan boshlab;
• majburiy jamoat ishlari, xizmat bo‘yicha cheklash yoki intizomiy qismga jo‘natish tarzidagi jazolarini o‘tab chiqqach;
• jarima jazosi ijro etilgan kundan keyin, shuningdek muayyan huquqdan mahrum qilish yoki axloq tuzatish ishlari jazolari o‘talganidan keyin bir yil o‘tgach;
• ozodlikni cheklash jazosi o‘talganidan keyin — ikki yil o‘tgach;
• 5 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi o‘talganidan keyin — to‘rt yil o‘tgach;
• 5 yildan ortiq, lekin 10 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi o‘talganidan keyin — yetti yil o‘tgach;
• 10 yildan ortiq, lekin 15 yildan ko‘p bo‘lmagan muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi o‘talganidan keyin — o‘n yil o‘tgach.

Agar shaxs ozodlikdan mahrum qilish jazosini o‘tab bo‘lganidan keyin unga nisbatan ma’muriy jazo yoki intizomiy ta’sir choralari qo‘llanilmagan bo‘lsa, sud yuqorida ko‘rsatilgan muddatlarning kamida yarmi o‘tganidan keyin uning sudlanganligini olib tashlashi mumkin.