46 ta davlat uchun terroristik tashkilot – Eron islom inqilobi muhofizlar korpusi qanday tuzilma?

Bugungi kunda kollektiv G‘arbning terrorizmga nisbatan bo‘lgan qarashlari adolatli deb bo‘lmaydi. Ular o‘z ta’sir doirasiga ololmagan davlatlardagi hukumatlarni, ayrim davlat tuzilmalarini ham terroristik tashkilot deb biladi.

Bunga yaqqol misol Afg‘onistonda hokimiyat tepasiga kelgan “Tolibon”. G‘arb davlatlari 1990-yillarda Afg‘onistonni aynan “Tolibon” tufayli o‘z ta’sir doirasidan chiqarib yuborgach, uni terroristik tashkilot deb e’lon qiladi.

2022 yilda «Tolibon» Afg‘onistonda hokimiyat tepasiga kelgandan keyin ham Kollektiv G‘arb uni terroristik tashkilotlar safidan chiqarmay kelmoqda.

Afg‘onistonga qo‘shni bo‘lgan Eronda tashkil etilgan yana bir davlat tuzilmasi – islom inqilobi muhofizlari korpusi haqida ham shunday deyish mumkin.

Bu tuzilma ham dunyoning 40 dan ortiq davlatida terroristik tashkilot hisoblanadi. Ajablanarlisi ular orasida bir qator musulmon o‘lkalar ham bor.

Xo‘sh, nega Erondagi tashkilotni G‘arb davlatlari bilan birga Saudiya va Bahrayn kabi aholisining asosiy qismi musulmon bo‘lgan davlatlar ham terroristik tashkilot deb hisoblaydi?

Hozir Eron islom inqilobi muhofizlari korpusining tashkil etilishi va u nega musulmon o‘lkalarda ham terroristik tashkilot deb e’lon qilingani haqida gaplashamiz.

Eron islom inqilobi muhofizlari korpusining tashkil etilishi

1978 yilda Eronda shoh tuzumiga qarshi namoyishlar boshlanadi va u yil oxirigacha turli to‘lqinlarda davom etadi. O‘sha yili dekabrga borib namoyishlar kuchayadi.

Birgina Tehron shahri ko‘chalariga 2 mln odam shoh Rizo Pahlaviyning iste’fosini talab qilib chiqadi. Bunday keng ko‘lamdagi bosimga chiday olmagan shoh 1979 yil 16 yanvar kuni hokimiyatni bosh vazir Shopur Baxtiyorga qoldirib, Erondan qochib ketadi.

1979 yil 1 fevralda oyatulloh Xumayniy 15 yillik qochqinlikdan so‘ng Eronga qaytadi va Baxtiyorning mamlakatni birgalikda boshqarish haqidagi taklifini rad etadi.

Ko‘p o‘tmay Baxtiyor ham ag‘dariladi va Eronda hokimiyat inqilobchilar qo‘liga o‘tadi. 11 fevral kuni Eron Islom respublikasi tashkil etilgani e’lon qilinadi.

Garchi tuzum o‘zgargan bo‘lsa-da Eronda shoh tarafdorlari ko‘p edi. Shu sababli Eron rahbariyati inqilobni himoya qilish va unga qarshi bo‘lganlarga qarshi kurashish maqsadida tashkilot tuzadi.

Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi deb nomlangan bu harbiy tashkilot 1979 yil 5 may kuni tashkil etiladi.

Islom inqilobi muhofizlari korpusi qanday tuzilma?

Bu tashkilot harbiylashgan tuzilma bo‘lib, uning bosh qo‘mondoni Eron oliy rahbari – oyatulloh hisoblanadi.

Tashkilotning beshta asosiy bo‘limlari bor. Bular:

·       Quruqlikdagi qo‘shinlar

·       Aviakosmik kuchlar

·       Harbiy-dengiz kuchlari

·       “Quds” bo‘linmasi

·       “Basij” bo‘linmasi.

Yuqoridagilardan eng avval tashkil etilgani bu – “Basij” bo‘linmasi hisoblanadi. 1979 yil noyabrda oyatulloh Humayniy tashabbusi bilan tashkil etilgan bu bo‘linma asosan ko‘ngilli jangchilardan iborat bo‘lgan.

Keyinchalik Eron islom respublikasi oyoqqa turib olgach “Basij” bo‘linmasining turli bo‘limlarida xizmat qilayotganlarga maosh to‘lash yo‘lga qo‘yilgan.

Bugungi kunda Eron aholisining 25-30 mln nafari “Basij” tuzilmasi ro‘yxatida turadi. Ularning 400-600 ming nafari harbiy tayyorgarlikdan o‘tgan va urushga shay holda.

Eron bo‘ylab tashkil etilgan “Basij” bo‘limlarida harbiylardan iborat 100 ming xodim ishlashi aytiladi.

“Basij”dan so‘ng 1980 yil sentabrda islom inqilobi muhofizlari korpusi tarkibida quruqlikdagi qo‘shinlar bo‘linmasi tashkil etiladi. Ma’lumotlarga ko‘ra, bu bo‘linmada 150-200 ming atrofida harbiy bor.

1985 yil sentabrda korpus tarkibida aviakosmik kuchlar bo‘linmasi tashkil etiladi. Bu bo‘linmada 15 ming harbiy xizmat qiladi.

O‘z navbatida Aviakosmik kuchlar tarkibida uchta bo‘linma - Strategik raketa qo‘shinlari, Harbiy-havo kuchlari va Kosmik kuchlar tuzilmalari bor.

Islom inqilobi muhofizlari korpusi tarkibidagi to‘rtinchi bo‘linma – harbiy dengiz kuchlari tuzilmasi 1985 yil sentabrda tashkil etiladi.

Hozirda bu bo‘linma tarkibida 20 mingdan oshiq harbiy-dengizchi, 120 dan ortiq jangovar kema, 5 ta desant kemasi, 5000 ta tezyurar kater, qariyb 80 ta vertolyot borligi aytiladi.

So‘nggi tuzilma – “Quds” bo‘linmasi 1988 yilda tashkil etilgan va u asosan harbiy razvedka, urush olib borish usullari, maxfiy amaliyotlar, Erondan tashqarida o‘tkaziladigan harbiy operatsiyalarga mas’ul hisoblanadi.

Aksariyat harbiy tahlilchilar “Quds”ni AQShning Markaziy razvedka boshqarmasi va Maxsus operatsiyalar qo‘mondonligiga o‘xshash tashkilot deb hisoblaydi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, “Quds” tuzilmasida 5 ming nafar xodim faoliyat olib boradi.

Islom muhofizlari korpusi bostirgan namoyishlar

Islom muhofizlari korpusi qatnashgan harbiy amaliyotlar ikki turga bo‘linadi: mamlakat ichida va xorijda.

Mamlakat ichida amalga oshirilgan amaliyotga 1979 yilda Eron shimoliy-g‘arbida yashovchi kurdlar isyonini bostirish misol bo‘la oladi. O‘shanda ko‘plab kurdlar o‘ldiriladi.

Umuman olganda islom inqilobi korpusi jangchilari yaqin-yaqingacha Eron kurd demokratik partiyasi a’zolariga qarshi ko‘plab amaliyotlar o‘tkazgan.

Tuzilma jangchilari 1979 yilda Eron g‘arbidagi Xuziston viloyatida yashovchi arablarga qarshi amaliyotlarda qatnashadi. Bu amaliyotlarda arab millatiga mansub ancha odam nobud bo‘ladi.

Shuningdek, tashkilot inqilobdan so‘ng 1990-yillargacha Eronda yashagan va shoh tarafdori bo‘lgan odamlarni aniqlash va jazolashda ishtirok etgan.

Masalan, birgina 1988 yilning o‘zida Eronda shoh tarafdorlari deb gumonlanib qo‘lga olingan shaxslardan 30 ming nafar odam qatl etilgani aytiladi.

2001 yilda AQSh armiyasi Afg‘on urushini boshlagach Eronning Seiston va Belujiston viloyatlarida isyon ko‘tariladi. Tuzilma jangarilari ana shu isyonni bostirishda ham faol ishtirok etadi.

2009 yilda Eronda o‘tkazilgan prezidentlik saylovidan so‘ng mamlakatda keng ko‘lamli namoyishlar boshlanadi. Ana shu namoyishlarni bostirishda islom inqilobi korpusi jangchilari ham qatnashadi.

Shuningdek, tuzilma jangchilari 2025-2026 yillarda Eronda bo‘lib o‘tgan keng ko‘lamli xalq namoyishlarini kuch bilan bostirishda ishtirok etadi.

Islom muhofizlari korpusi qatnashgan urushlar va harbiy mojarolar

1979 yilda sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishigacha Eron hech kim bilan kelishmovchilik holatida bo‘lmagan. Qo‘shni davlatlar va SSSR boshchiligidagi sotsialistik lagerga kiruvchi mamlakatlarni aytmaganda boshqalar bilan birday hamkorlik qilgan.

Biroq 1979 yilda sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishidan so‘ng vaziyat o‘zgaradi. Eron endi qo‘shni mamlakatlardagi shia oqimiga e’tiqod qiluvchilarni qo‘llash va ular yordamida hokimiyatni o‘z ta’sir doirasiga olish uchun harakat boshlaydi.

Jumladan, 1980-1988 yillarda aholisining bir qismi shialar bo‘lgan Iroqqa qarshi urush ochadi. Sakkiz yil davom etgan bu urushda forslar Saddam Husayn boshchiligidagi Iroq armiyasi ustidan g‘alaba qozona olmaydi.

1982 yilda Eron islom muhofizlari korpusi jangchilari aholisining bir qismi shia oqimiga mansub bo‘lgan Livandagi fuqarolar urushida qatnashadi.

O‘sha yili Livan janubida Eron yordami bilan Xizbulloh jangari tashkiloti tuziladi. O‘shandan buyon forslar davlati bu tashkilotni harbiy va moliyaviy jihatdan qo‘llab keladi. Hatto Xizbulloh jangarilariga maosh ham Eron tomonidan to‘lanadi.

Shuningdek, 1990-yillar boshlarida Eronning harbiy va moliyaviy ko‘magida Yaman hududida “Ansorulloh” guruhi tuziladi. Bu guruh ham shia oqimiga mansub xusiy-zaydiylardan iborat bo‘lib, ular o‘shandan buyon Yaman hukumatiga bo‘ysunmay keladi.

2003 yilda AQSh armiyasi Iroqqa bostirib kiradi va tez orada Saddam Husayn hokimiyatdan ag‘dariladi. Bu ishdan so‘ng Eronga Yaqin Sharqqa o‘tish uchun quruqlikdan yo‘l ochiladi.

Gap shundaki, Iroqni Saddam Husayn boshqargan paytlarda Eron Suriya va Livanga quruqlik orqali bora olmasdi. Bu ikki davlatga yordam asosan dengiz orqali yetkazilardi.

Saddam taxtdan ketkazilgach islom inqilobi muhofizlari korpusi Iroqda bemalol faoliyat yurita boshlaydi. Shuningdek, Iroq orqali Suriya va Livanga bemalol borib keladigan, bu uch davlatga harbiy va moliyaviy ko‘maklarni quruqlik orqali ham yetkaza oladigan bo‘ladi.

Ayniqsa, Saddam yiqitilgandan so‘ng Iroqning sunniylar, shialar va kurdlar yashaydigan hududlari alohida avtonomiyaga aylantirilishi islom inqilobi muhofizlari korpusiga qo‘l keladi. Tashkilot Iroqdagi shialar avtonomiyasini o‘z nazoratiga oladi.

Shuningdek, 1971 yildan 2024 yilgacha Suriyani boshqargan Hafiz Asad va uning o‘g‘li Bashar Asadni ham asosan Eron qo‘llaydi.

Ota-bola mamlakatga hukmronlik qilgan yillarda islom inqilobi muhofizlari korpusi Damashqda o‘z ofisini ochadi va Bashar Asadga Suriyada sodir bo‘lgan isyonlarni bostirishda yordam beradi.

Umuman olganda islom inqilobi muhofizlari korpusi Yaqin Sharqda joylashgan davlatlarda yashaydigan shialar yordamida hokimiyatni o‘z ta’sir doirasiga olishga urinib keladi.

Tashkilotning Iroq, Bahrayn, BAA, Yaman, Saudiya, Livan, Afg‘oniston va G‘azo sektoridagi faoliyatini bunga misol qilib keltirsa bo‘ladi.

Shuningdek, 2022 yil fevralda Rossiya armiyasi Ukrainaga bostirib kirgandan so‘ng tashkilot Moskvani qo‘llay boshladi.

Uning aviakosmik kuchlar tuzilmasi Rossiyaga “Shahid” dronlarini yetkazib bera boshladi. Keyinroq ruslar Erondan yetkazib berilgan ehtiyot qismlari yordamida “Shahid”ni Rossiyada “Gerat” nomi bilan ishlab chiqara boshladi.

Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi terroristik tashkilotmi?

Yuqorida Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi dunyoning bir qator davlatlarida shialarni qo‘llab, ularga qurol-yarog‘ berib markaziy hokimiyatga qarshi qayrashi haqida gapirib o‘tdik.

Tashkilotning bu ishlari javobsiz qolmadi va dunyoning ko‘plab davlatlari uni terroristik tashkilot deb e’lon qildi.

Ular orasida Saudiya Arabistoni, Bahrayn, Turkiya, Albaniya va Bosniya kabi aholisining aksar qismi islom diniga e’tiqod qiluvchi davlatlar ham bor.

Shuningdek, AQSh, Isroil, Yevropa Ittifoqi va unga a’zo bo‘lgan 27 davlat, yana Kanada, Ukraina, Argentina, Islandiya, Lixtenshteyn, Moldova, Chernogoriya, Shimoliy Makedoniya, Serbiya kabi davlatlar tuzilmani terroristik tashkilotlar safiga qo‘shgan.

Bu jarayon birdaniga sodir bo‘lmagan, qaysidir davlat avvalroq, boshqalari keyinroq Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik tashkilotlar safiga qo‘shgan.

Masalan, Kosta-Rika 2026 yil 8 aprelda, Trinidad va Tobago 15 aprelda ro‘yxatga qo‘shilgan. Buyuk Britaniya bosh vaziri Kir Starmer Birlashgan Qirollik 2026 yil iyuldan boshlab Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik tashkilotlar safiga qo‘shishini aytib chiqdi.

Umuman olganda 2019 yildan buyon Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik tashkilotlar safiga qo‘shgan davlatlar ro‘yxati muntazam kengayib kelmoqda.