46 ta davlat uçun terroristik taşkilot – Eron islom inqilobi muhofizlar korpusi qanday tuzilma?
|16:40 / 27.06.202611 035
Bugungi kunda kollektiv Ğarbning terrorizmga nisbatan bölgan qaraşlari adolatli deb bölmaydi. Ular öz ta’sir doirasiga ololmagan davlatlardagi hukumatlarni, ayrim davlat tuzilmalarini ham terroristik taşkilot deb biladi.
Bunga yaqqol misol Afğonistonda hokimiyat tepasiga kelgan “Tolibon”. Ğarb davlatlari 1990-yillarda Afğonistonni aynan “Tolibon” tufayli öz ta’sir doirasidan çiqarib yuborgaç, uni terroristik taşkilot deb e’lon qiladi.
2022 yilda «Tolibon» Afğonistonda hokimiyat tepasiga kelgandan keyin ham Kollektiv Ğarb uni terroristik taşkilotlar safidan çiqarmay kelmoqda.
Afğonistonga qöşni bölgan Eronda taşkil etilgan yana bir davlat tuzilmasi – islom inqilobi muhofizlari korpusi haqida ham şunday deyiş mumkin.
Bu tuzilma ham dunyoning 40 dan ortiq davlatida terroristik taşkilot hisoblanadi. Ajablanarlisi ular orasida bir qator musulmon ölkalar ham bor.
Xöş, nega Erondagi taşkilotni Ğarb davlatlari bilan birga Saudiya va Bahrayn kabi aholisining asosiy qismi musulmon bölgan davlatlar ham terroristik taşkilot deb hisoblaydi?
Hozir Eron islom inqilobi muhofizlari korpusining taşkil etilişi va u nega musulmon ölkalarda ham terroristik taşkilot deb e’lon qilingani haqida gaplaşamiz.
Eron islom inqilobi muhofizlari korpusining taşkil etilişi
1978 yilda Eronda şoh tuzumiga qarşi namoyişlar boşlanadi va u yil oxirigaça turli tölqinlarda davom etadi. Öşa yili dekabrga borib namoyişlar kuçayadi.
Birgina Tehron şahri köçalariga 2 mln odam şoh Rizo Pahlaviyning iste’fosini talab qilib çiqadi. Bunday keng kölamdagi bosimga çiday olmagan şoh 1979 yil 16 yanvar kuni hokimiyatni boş vazir Şopur Baxtiyorga qoldirib, Erondan qoçib ketadi.
1979 yil 1 fevralda oyatulloh Xumayniy 15 yillik qoçqinlikdan söng Eronga qaytadi va Baxtiyorning mamlakatni birgalikda boşqariş haqidagi taklifini rad etadi.
Köp ötmay Baxtiyor ham ağdariladi va Eronda hokimiyat inqilobçilar qöliga ötadi. 11 fevral kuni Eron Islom respublikasi taşkil etilgani e’lon qilinadi.
Mavzuga oid
12 min
Bugun Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi tom ma’noda Eron harbiy qudratining yuragi hisoblanadi. Fors davlatining qariyb barça harbiy tuzilmalari uning tarkibiga kiradi. Şu bilan birga Livandagi Xizbulloh va Yammandagi xusiylarning asosiy dastakçisi şu taşkilot hisoblanadi.
Garçi tuzum özgargan bölsa-da Eronda şoh tarafdorlari köp edi. Şu sababli Eron rahbariyati inqilobni himoya qiliş va unga qarşi bölganlarga qarşi kuraşiş maqsadida taşkilot tuzadi.
Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi deb nomlangan bu harbiy taşkilot 1979 yil 5 may kuni taşkil etiladi.
Islom inqilobi muhofizlari korpusi qanday tuzilma?
Bu taşkilot harbiylaşgan tuzilma bölib, uning boş qömondoni Eron oliy rahbari – oyatulloh hisoblanadi.
Taşkilotning beşta asosiy bölimlari bor. Bular:
· Quruqlikdagi qöşinlar
· Aviakosmik kuçlar
· Harbiy-dengiz kuçlari
· “Quds” bölinmasi
· “Basij” bölinmasi.
Yuqoridagilardan eng avval taşkil etilgani bu – “Basij” bölinmasi hisoblanadi. 1979 yil noyabrda oyatulloh Humayniy taşabbusi bilan taşkil etilgan bu bölinma asosan köngilli jangçilardan iborat bölgan.
Keyinçalik Eron islom respublikasi oyoqqa turib olgaç “Basij” bölinmasining turli bölimlarida xizmat qilayotganlarga maoş tölaş yölga qöyilgan.
Bugungi kunda Eron aholisining 25-30 mln nafari “Basij” tuzilmasi röyxatida turadi. Ularning 400-600 ming nafari harbiy tayyorgarlikdan ötgan va uruşga şay holda.
Eron böylab taşkil etilgan “Basij” bölimlarida harbiylardan iborat 100 ming xodim işlaşi aytiladi.
“Basij”dan söng 1980 yil sentabrda islom inqilobi muhofizlari korpusi tarkibida quruqlikdagi qöşinlar bölinmasi taşkil etiladi. Ma’lumotlarga köra, bu bölinmada 150-200 ming atrofida harbiy bor.
1985 yil sentabrda korpus tarkibida aviakosmik kuçlar bölinmasi taşkil etiladi. Bu bölinmada 15 ming harbiy xizmat qiladi.
Öz navbatida Aviakosmik kuçlar tarkibida uçta bölinma - Strategik raketa qöşinlari, Harbiy-havo kuçlari va Kosmik kuçlar tuzilmalari bor.
Islom inqilobi muhofizlari korpusi tarkibidagi törtinçi bölinma – harbiy dengiz kuçlari tuzilmasi 1985 yil sentabrda taşkil etiladi.
Hozirda bu bölinma tarkibida 20 mingdan oşiq harbiy-dengizçi, 120 dan ortiq jangovar kema, 5 ta desant kemasi, 5000 ta tezyurar kater, qariyb 80 ta vertolyot borligi aytiladi.
Sönggi tuzilma – “Quds” bölinmasi 1988 yilda taşkil etilgan va u asosan harbiy razvedka, uruş olib boriş usullari, maxfiy amaliyotlar, Erondan taşqarida ötkaziladigan harbiy operatsiyalarga mas’ul hisoblanadi.
Aksariyat harbiy tahlilçilar “Quds”ni AQŞning Markaziy razvedka boşqarmasi va Maxsus operatsiyalar qömondonligiga öxşaş taşkilot deb hisoblaydi.
Ma’lumotlarga köra, “Quds” tuzilmasida 5 ming nafar xodim faoliyat olib boradi.
Islom muhofizlari korpusi bostirgan namoyişlar
Islom muhofizlari korpusi qatnaşgan harbiy amaliyotlar ikki turga bölinadi: mamlakat içida va xorijda.
Mamlakat içida amalga oşirilgan amaliyotga 1979 yilda Eron şimoliy-ğarbida yaşovçi kurdlar isyonini bostiriş misol böla oladi. Öşanda köplab kurdlar öldiriladi.
Umuman olganda islom inqilobi korpusi jangçilari yaqin-yaqingaça Eron kurd demokratik partiyasi a’zolariga qarşi köplab amaliyotlar ötkazgan.
Tuzilma jangçilari 1979 yilda Eron ğarbidagi Xuziston viloyatida yaşovçi arablarga qarşi amaliyotlarda qatnaşadi. Bu amaliyotlarda arab millatiga mansub ança odam nobud böladi.
Şuningdek, taşkilot inqilobdan söng 1990-yillargaça Eronda yaşagan va şoh tarafdori bölgan odamlarni aniqlaş va jazolaşda iştirok etgan.
Masalan, birgina 1988 yilning özida Eronda şoh tarafdorlari deb gumonlanib qölga olingan şaxslardan 30 ming nafar odam qatl etilgani aytiladi.
2001 yilda AQŞ armiyasi Afğon uruşini boşlagaç Eronning Seiston va Belujiston viloyatlarida isyon kötariladi. Tuzilma jangarilari ana şu isyonni bostirişda ham faol iştirok etadi.
2009 yilda Eronda ötkazilgan prezidentlik saylovidan söng mamlakatda keng kölamli namoyişlar boşlanadi. Ana şu namoyişlarni bostirişda islom inqilobi korpusi jangçilari ham qatnaşadi.
Şuningdek, tuzilma jangçilari 2025-2026 yillarda Eronda bölib ötgan keng kölamli xalq namoyişlarini kuç bilan bostirişda iştirok etadi.
Islom muhofizlari korpusi qatnaşgan uruşlar va harbiy mojarolar
1979 yilda sodir bölgan davlat töntarişigaça Eron heç kim bilan kelişmovçilik holatida bölmagan. Qöşni davlatlar va SSSR boşçiligidagi sotsialistik lagerga kiruvçi mamlakatlarni aytmaganda boşqalar bilan birday hamkorlik qilgan.
Biroq 1979 yilda sodir bölgan davlat töntarişidan söng vaziyat özgaradi. Eron endi qöşni mamlakatlardagi şia oqimiga e’tiqod qiluvçilarni qöllaş va ular yordamida hokimiyatni öz ta’sir doirasiga oliş uçun harakat boşlaydi.
Jumladan, 1980-1988 yillarda aholisining bir qismi şialar bölgan Iroqqa qarşi uruş oçadi. Sakkiz yil davom etgan bu uruşda forslar Saddam Husayn boşçiligidagi Iroq armiyasi ustidan ğalaba qozona olmaydi.
1982 yilda Eron islom muhofizlari korpusi jangçilari aholisining bir qismi şia oqimiga mansub bölgan Livandagi fuqarolar uruşida qatnaşadi.
Öşa yili Livan janubida Eron yordami bilan Xizbulloh jangari taşkiloti tuziladi. Öşandan buyon forslar davlati bu taşkilotni harbiy va moliyaviy jihatdan qöllab keladi. Hatto Xizbulloh jangarilariga maoş ham Eron tomonidan tölanadi.
Şuningdek, 1990-yillar boşlarida Eronning harbiy va moliyaviy kömagida Yaman hududida “Ansorulloh” guruhi tuziladi. Bu guruh ham şia oqimiga mansub xusiy-zaydiylardan iborat bölib, ular öşandan buyon Yaman hukumatiga böysunmay keladi.
2003 yilda AQŞ armiyasi Iroqqa bostirib kiradi va tez orada Saddam Husayn hokimiyatdan ağdariladi. Bu işdan söng Eronga Yaqin Şarqqa ötiş uçun quruqlikdan yöl oçiladi.
Gap şundaki, Iroqni Saddam Husayn boşqargan paytlarda Eron Suriya va Livanga quruqlik orqali bora olmasdi. Bu ikki davlatga yordam asosan dengiz orqali yetkazilardi.
Saddam taxtdan ketkazilgaç islom inqilobi muhofizlari korpusi Iroqda bemalol faoliyat yurita boşlaydi. Şuningdek, Iroq orqali Suriya va Livanga bemalol borib keladigan, bu uç davlatga harbiy va moliyaviy kömaklarni quruqlik orqali ham yetkaza oladigan böladi.
Ayniqsa, Saddam yiqitilgandan söng Iroqning sunniylar, şialar va kurdlar yaşaydigan hududlari alohida avtonomiyaga aylantirilişi islom inqilobi muhofizlari korpusiga qöl keladi. Taşkilot Iroqdagi şialar avtonomiyasini öz nazoratiga oladi.
Şuningdek, 1971 yildan 2024 yilgaça Suriyani boşqargan Hafiz Asad va uning öğli Başar Asadni ham asosan Eron qöllaydi.
Ota-bola mamlakatga hukmronlik qilgan yillarda islom inqilobi muhofizlari korpusi Damaşqda öz ofisini oçadi va Başar Asadga Suriyada sodir bölgan isyonlarni bostirişda yordam beradi.
Umuman olganda islom inqilobi muhofizlari korpusi Yaqin Şarqda joylaşgan davlatlarda yaşaydigan şialar yordamida hokimiyatni öz ta’sir doirasiga olişga urinib keladi.
Taşkilotning Iroq, Bahrayn, BAA, Yaman, Saudiya, Livan, Afğoniston va Ğazo sektoridagi faoliyatini bunga misol qilib keltirsa böladi.
Şuningdek, 2022 yil fevralda Rossiya armiyasi Ukrainaga bostirib kirgandan söng taşkilot Moskvani qöllay boşladi.
Uning aviakosmik kuçlar tuzilmasi Rossiyaga “Şahid” dronlarini yetkazib bera boşladi. Keyinroq ruslar Erondan yetkazib berilgan ehtiyot qismlari yordamida “Şahid”ni Rossiyada “Gerat” nomi bilan işlab çiqara boşladi.
Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi terroristik taşkilotmi?
Yuqorida Eron islom inqilobi muhofizlari korpusi dunyoning bir qator davlatlarida şialarni qöllab, ularga qurol-yaroğ berib markaziy hokimiyatga qarşi qayraşi haqida gapirib ötdik.
Taşkilotning bu işlari javobsiz qolmadi va dunyoning köplab davlatlari uni terroristik taşkilot deb e’lon qildi.
Ular orasida Saudiya Arabistoni, Bahrayn, Turkiya, Albaniya va Bosniya kabi aholisining aksar qismi islom diniga e’tiqod qiluvçi davlatlar ham bor.
Şuningdek, AQŞ, Isroil, Yevropa Ittifoqi va unga a’zo bölgan 27 davlat, yana Kanada, Ukraina, Argentina, Islandiya, Lixtenşteyn, Moldova, Çernogoriya, Şimoliy Makedoniya, Serbiya kabi davlatlar tuzilmani terroristik taşkilotlar safiga qöşgan.
Bu jarayon birdaniga sodir bölmagan, qaysidir davlat avvalroq, boşqalari keyinroq Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik taşkilotlar safiga qöşgan.
Masalan, Kosta-Rika 2026 yil 8 aprelda, Trinidad va Tobago 15 aprelda röyxatga qöşilgan. Buyuk Britaniya boş vaziri Kir Starmer Birlaşgan Qirollik 2026 yil iyuldan boşlab Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik taşkilotlar safiga qöşişini aytib çiqdi.
Umuman olganda 2019 yildan buyon Eron islom inqilobi muhofizlari korpusini terroristik taşkilotlar safiga qöşgan davlatlar röyxati muntazam kengayib kelmoqda.
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
