7-avgust kuni musulmonlar uchun muqaddas Makka shahrida, Ka’ba yonida uch yirik musulmon davlati tomonidan xavfsizlik va mudofaa pakti imzolandi. Siyosatshunos Kamoliddin Rabbimov Kun.uz'dagi kolonkasida Saudiya Arabistoni Podshohligi, Pokiston Islom Respublikasi va Turkiya Respublikasini mazkur kelishuvga undagan omillar va bitimning O‘zbekiston jamiyati uchun ahamiyati haqida so‘z yuritdi.
O‘zbekiston jamiyati nuqtayi nazaridan qaraganda, bu davlatlarning biz uchun ahamiyati qanday? O‘zbekiston – Markaziy Osiyo mintaqasining yuragida joylashgan. Mintaqada O‘zbekistonning to‘rtta qo‘shnisi mavjud: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston. Endi, mintaqadan tashqariga chiqadigan bo‘lsak, O‘zbekistonning janubida yana muhim to‘rt davlat borki, bu davlatlar bilan O‘zbekiston xalqi tarixan, o‘zlik darajasida mustahkam bog‘liqliklarga ega.
Bu “janubiy to‘rtlik”ka Turkiya Respublikasi, Eron Islom Respublikasi, Afg‘oniston Islom Amirligi va Pokiston Islom Respublikasi kiradi. Makka paktida mana shu to‘rtlikdan ikkitasi ishtirok etmoqda: turkiy davlatlarning aholi soniga va iqtisodiy hamda harbiy salohiyatiga ko‘ra eng yirik davlati hisoblanmish Turkiya, hamda yadroviy salohiyatga ega yagona musulmon davlati hisoblanmish Pokiston.
Saudiya Arabistoni-chi? Ushbu mamlakatdagi Makka va Madina shaharlari islom sivilizatsiyasining geografik markazi hisoblanadi. O‘zbekiston aholisining 90 foizdan oshig‘i islom diniga e’tiqod qilar ekan, aholi uchun diniy jihatdan muqaddas maskanlarning xavfsizligi – muhim masala hisoblanadi. Shuning uchun, Saudiya Arabistoni butun bir musulmon dunyosi uchun eng muhim ramziy davlat deb hisoblanishi tabiiy.
Xo‘sh, bu uch davlatning Makka paktini imzolashdan asosiy maqsadlari, motivlari nimalardan iborat bo‘lishi mumkin?
Individual motivlar. Ushbu uchta davlatning har birini alohida motivlari mavjud.
Pokiston uchun – uning eng asosiy raqibi Hindiston bilan strategik tirashuvda “musulmon komandasi”ni kengaytirish, va shu yo‘l bilan rasmiy Dehliga “mening kuchli ittifoqchilarim bor” deya signal berishi, tabiiy.
Turkiya uchun ham tarixan shakllangan muammolar, ziddiyatlar va masalalar bor. Turkiya – NATO a’zosi, lekin rasmiy Anqara o‘zining xavfsizligi va taqdirini faqat NATOga bog‘lab qo‘yish niyati yo‘q. Aksincha, o‘zining geostrategiyasi va xavfsizligini diversifikatsiya qilish yo‘lidan ketmoqda. Ushbu pakt Anqaraga NATO bilan munosabatlarda qo‘shimcha vazn beradi. Shuningdek, Turkiyaning Gretsiya, Kipr, YeIdagi ba’zi davlatlar bilan munosabatlarida ham ramziy instrument rolini o‘ynaydi.
