Bosniya qahramoni – terma jamoani jahon chempionatiga olib chiqqan futbol sharhlovchisi kim edi?

Shu kunlarda AQSh, Kanada va Meksikada navbatdagi jahon chempionati o‘tkazilmoqda. 48 ta jamoa orasida Bosniya ham bor. Yevropadan Italiya, Daniya kabi kuchli jamoalar jahon chempionatiga bora olmagan bir paytda Bosniyaning mundialga yo‘llanma olishi mo‘jizaday bo‘ldi. Bu jamoani jahon chempionatiga professional murabbiy emas, so‘nggi paytlarda futbol sharhlovchisi sifatida ishlab kelgan sobiq futbolchi olib chiqdi.

Bolqon yarimorolida joylashgan va uncha katta davlat bo‘lmagan Bosniya Yevropaning o‘rtamiyona terma jamoalaridan biri hisoblanadi. 2026 yil may oyida bu jamoa FIFA reytingida 65-o‘rinda bo‘lgan. Iyun oyida 64-o‘ringa ko‘tarildi.

To‘liq nomi Bosniya va Hersegovina bo‘lgan bu davlat har doim ham qit’a hamda jahon chempionatlarida o‘ynayvermaydi. Bosniya terma jamoasi shu paytgacha Yevropa chempionati final qismida to‘p surmagan.

Jahon chempionatida esa bir marta, 2014 yilda Braziliyada bo‘lib o‘tgan musobaqada ishtirok etgan. Shu sababli hozirda AQSh, Kanada va Meksikada bo‘lib o‘tadigan jahon chempionatiga yo‘llanma olinishini bosniyalik muxlislar haqiqiy mo‘jiza sifatida qabul qilishdi.

Bosniya xalqaro musobaqalarda

Bosniya ham xalqaro musobaqalarda qatnashishni O‘zbekiston kabi 1990-yillarning birinchi yarmida boshlagan. Ungacha bu davlat qariyb 50 yil davomida Yugoslaviya tarkibida bo‘lgan va 1992 yilda mustaqillikga erishgan.

Ma’lumotlarga ko‘ra, Bosniya terma jamoasi o‘zining birinchi rasmiy o‘yinini 1993 yilda Tehronda Eron terma jamoasiga qarshi o‘tkazadi.

Bosniyaliklar ilk marta 1996 yilda 1998 yilda bo‘lib o‘tadigan jahon chempionati saralashida ishtirok etadi va o‘z guruhida to‘rtinchi o‘rinni egallaydi.

2002 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionati saralashida Bosniya juda yomon natija ko‘rsatadi va guruhda oxiridan ikkinchi o‘rinni egallaydi.

2006 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionati saralashida Bosniya biroz yaxshi natija ko‘rsatadi va bu safar guruhda uchinchi o‘rinni egallaydi.

2010 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionati sarlashida Bosniya ancha muvaffaqiyatli qatnashadi va bu safar o‘z guruhida ikkinchi o‘rinni egallaydi.

Biroq bu natija jamoning jahon chempionati final qismiga to‘g‘ridan to‘g‘ri chiqishiga yetarli bo‘lmaydi. Jamoa o‘tish o‘yinida har ikki bahsda ham Portugaliyadan 1:0 hisobida yengiladi.

2014 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionati saralash o‘yinlarida nihoyat Bosniya o‘z guruhida birinchi o‘rinni egallaydi va Braziliyada bo‘lib o‘tgan musobaqalarda qatnashadi.

Garchi Bosniya Yevropaning o‘rtamiyona jamoasi hisoblansa ham, bu yurtdan ko‘plab taniqli o‘yinchilar yetishib chiqqan. Bir paytlar Bavariyada porlagan Hasan Solihamidjich, Manchester Siti, Roma va Interda to‘p tepgan Edin Jyeko, Roma, Yuventus va Barselona tarkibida o‘ynagan Miralem Pyanich, shuningdek, Emir Spaxich, Vedada Ibishevich, Zvezdan Isimovich shular jumlasidan.

Sharhlovchining Bosniya termasiga murabbiy bo‘lishi

2014 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionatidan so‘ng Bosniya terma jamoasining o‘yinida keskin pasayish boshlanadi.

Bosniyaliklar 2018 yilda bo‘lib o‘tgan jahon chempionati saralashida guruhda uchinchi o‘rinni, 2022 yilda bo‘lib o‘tgan chempionat saralashida esa to‘rtinchi o‘rinni egallaydi.

Shundan so‘ng terma jamoa futbolchilari va bosh murabbiy tanqidlar ostida qolib ketadi. Sobiq futbolchi, turli telekanallarda futbol sharhlovchisi bo‘lib ishlab kelgan Sergey Barbarez termani tanqid qilishda eng faollardan biri bo‘ladi.

Barbarez har bir chiqishida terma jamoa futbolchilarini, bosh murabbiyni, o‘yin taktikasini, Bosniya futboli tepasidagi shaxslarni ayovsiz tanqid qiladi.

Shu bilan birga u terma jamoa qanday o‘ynash kerakligi, hujum qanday tashkil etilishi, himoya qanday ushlanishi haqida o‘z fikrlarini bildiradi.

Bir necha yil Sergeyning tanqidlariga chidab kelgan Bosniya futbol federatsiyasi rahbariyati 2024 yilda unga “Agar futbolni va murabbiylikni shunchalik zo‘r bilsang, kel, o‘zingni sinab ko‘r va termani boshqar” deydi.

2024 yil 19 aprel kuni Sergey Barbarez Bosniya terma jamoasi bosh murabbiyi etib tayinlanadi. O‘sha paytda terma jamoa hali 2026 yilda bo‘lib o‘tadigan jahon chempionati saralash o‘yinlarini boshlanmagan edi.

O‘sha paytgacha murabbiylik faoliyati bilan umuman shug‘ullanmagan Barbarez terma boshqaruviga kelgach jamoada temir intizom o‘rnatadi. So‘ng jamoaga o‘z falsafasini olib kiradi. Natija o‘zini ko‘p kuttirmaydi.

“Oydan tushmagan” Sergey Barbarez

1971 yilda tug‘ilgan Sergey Barbarez sobiq futbolchi hisoblanadi. U 1989-1991-yillarda Bosniyaning “Valej Mostar” jamoasida o‘ynaydi. So‘ng Germaniyaning “Hannover 96” jamoasiga ko‘chib o‘tadi.

Sergey 1993-1996-yillarda “Union Berlin”, 1996-1998-yillarda “Ganza Rostok” jamoalarida to‘p tepadi. 27 yoshida Germaniyaning grand jamoalaridan biri Dortmundning “Borussiya” jamoasiga qo‘shiladi.

Barbarez 2006 yilda Germaniyaning yana bir taniqli jamoasi “Bayyer” safiga o‘tadi va bu yerda ikki mavsum to‘p tepib, 2008 yilda butsalarini mixga iladi.

Shuningdek, Sergey Barbarez 1998-2006 yillar mobaynida Bosniya terma jamoasi safida 47 ta o‘yin o‘tkazadi va 17 ta gol urishga muvaffaq bo‘ladi.

Sergey 2009 yildayoq Bosniya terma jamoasini 2012 yilda bo‘lib o‘tadigan Yevropa chempionati saralash o‘yinlarida boshqarishni xohlashini aytadi. Biroq uning mamlakat terma jamoasiga murabbiy bo‘lishiga Bosniya tarkibidagi Serb respublikasi futbol federatsiyasi qarshi chiqadi.

Sergey murabbiy bo‘lish yo‘lidagi ahdidan qaytmaydi va 2011 yilda UYeFAning Pro litsenziyasini qo‘lga kiritadi. Biroq hech bir jamoani boshqarmaydi. Uning yagona maqsadi Bosniya termasini boshqarish edi.

Biroq mamlakat futbol federatsiyasi unga ishonch bildirmaydi va Sergeyning terma jamoa murabbiyi bo‘lish haqidagi orzusi amalga oshmay qolaveradi.

Shundan so‘ng Sergey turli telekanallarda futbol sharhlovchisi sifatida ishlaydi va terma jamoa o‘yinlarini tahlil qilib, uning asosiy tanqidchisiga aylanadi. Oxir-oqibat mamlakat futbol federatsiyasi unga imkoniyat berishga qaror qiladi.

Jahon chempionati saralashi

Barbarez boshchiligidagi terma jamoaga 2026 yilda bo‘lib o‘tadigan jahon chempionati saralashida Avstriya, Ruminiya, Kipr va San-Marino raqib bo‘ladi.

Umrida hech qachon murabbiylik qilmagan Sergey Barbarez o‘z salohiyatini Ruminiyaga qarshi kechgan bahsda ko‘rsatadi va 2025 yil mart oyida bo‘lib o‘tgan o‘yinda ruminlarni Buxarestda 1:0 hisobida yengib qaytadi.

Oradan uch kun o‘tgach Bosniya o‘z uyida Kipr termasini 2:1 hisobida yengadi. Uchinchi va to‘rtinchi o‘yinlarda San-Marino ikki marta mag‘lub etiladi. To‘rtta o‘yinda to‘rtta g‘alaba va yuz foizlik natija.

Biroq keyingi o‘yinlarda bosniyalikdan omad yuz o‘giradi. Jamoa o‘z maydonida Avstriyaga yutqazib qo‘yadi. Kiprda esa durang o‘ynaydi.

Yettinchi o‘yinda o‘z uyida Ruminiyani yana mag‘lub etadi. Oxirgi sakkizinchi o‘yinda guruh peshqadami Avstriya bilan Venada durang qayd etiladi va jamoa 17 ochko bilan guruhda ikkinchi bo‘ladi. Birinchi o‘rindagi Avstriya 19 ochko to‘playdi.

O‘shanda oxirgi o‘yinda Avstriya taslim etilganda ham Bosniya to‘plar nisbatiga ko‘ra ikkinchi o‘rinda qolardi. Avstriya to‘g‘ridan to‘g‘ri jahon chempionatiga yo‘l oladi. Bosniya pley-offda qatnashish huquqini qo‘lga kiritadi.

Italiyani ortda qoldirgan Bosniya

Pley-offga Bosniyadan tashqari yana 11 jamoa saralash bosqichi, 4 jamoa Millatlar Ligasi reytingi orqali chiqadi.

Ana shu 16 jamoa 4 guruhga bo‘linadi. Bosniya jamoasi Italiya, Uels hamda Shimoliy Irlandiya bilan bir guruhga tushadi. O‘zaro o‘yinda Bosniya hamda Uels o‘rtasidagi bahs durang bilan yakun topadi. Penaltilar seriyasida Bosniyaga omad kulib boqadi. Ikkinchi o‘yinda Italiya jamoasi Shimoliy Irlandiyani 2:0 hisobi bilan yengadi.

Jahon chempionatiga yo‘llanma beruvchi hal qiluvchi o‘yin Italiya hamda Bosniya o‘rtasida kechadi va durang bilan yakunlanadi. Penaltilar seriyasida yana Bosniyaning qo‘li ustun keladi va ular kimsan Italiya termasini yengib, jahon chempionati ishtirokchisiga aylanadi.

Bosniya va Italiya o‘rtasidagi bahs nihoyasiga yetgach, Bosniya xalqi bayramni boshlab yuboradi. Odamlar katta yutuqni nishonlash uchun ko‘chalarga chiqadi. Jamoani jahon chempionatiga olib chiqqan Sergey Barbarez milliy qahramonga aylanadi.

Aytgancha, AQSh, Meksika va Kanadada bo‘lib o‘tayotgan jahon chempionatida Bosniya Kanada, Shveytsariya va Qatar terma jamoalari bilan bir guruhda joy olgan.

Hozirgacha Bosniya birinchi o‘yinda Kanada bilan 1:1 hisobida durang qayd etdi. Ikkinchi o‘yinda uncha kuchli bo‘lmagan Shveytsariyaga 4:1 hisobidan yutqazdi.

Jamoa pley-offga yo‘llanma olishi uchun endi uchinchi turda Qatarni mag‘lubiyatga uchratishi kerak edi va shunday ham bo‘ldi. Osiyo jamoasi 3:1 hisobida mag‘lub etildi.

Endi Bosniya o‘z yurishini 1/16 bosqichida AQSh termasiga qarshi o‘yin bilan davom etiradi. Ko‘ramiz, sharhlovchidan chiqqan murabbiy bu jamoani qayergacha olib bora olarkin?