Uyiga quyosh panellari o‘rnatib, iste’molidan ortgan elektr energiyasini tarmoqqa sotayotgan fuqarolarga subsidiya to‘lash hech qanaqa izohsiz to‘xtab qoldi. Hukumat sukut saqlashni afzal bilayotgani, parlamentdan ham tayinli harakatlar bo‘lmayotgani – investorlar ishonchiga putur yetkazyapti. Kun.uz mavzuni iqtisodchi Otabek Bakirov bilan muhokama qildi.
— Bu subsidiya fuqarolarga qay tartibda to‘lanib kelingan edi?
— Avvalo, shuni aytish kerakki, bu dastur 2023 yilda og‘ir qishdan chiqqanimizdan keyin mamlakatning muqobil energiya imkoniyatlari cheklangani sababli yo‘lga qo‘yilgan edi. Eslasangiz, o‘sha yilning fevral–mart oylarida energetika sohasi bo‘yicha bir nechta qarorlar qabul qilingan. “Quyoshli xonadon” dasturi ham aynan shu qarorlarning uzviy qismi hisoblanadi.
Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rag‘batlantirish faqat jismoniy shaxslar yoki xonadonlar uchun emas, balki ijtimoiy obektlar, tadbirkorlik sub’yektlari, hududlar va tarmoqlar kesimida ham rejalashtirilgan edi.
Agar xotiram aldamasa, dastlabki rejaga ko‘ra, 2023 yilning o‘zida 37 mingga yaqin xonadonga quvvati 50 kilovattgacha bo‘lgan quyosh panellarini o‘rnatish belgilangan edi. Bugungi kun nuqtayi nazaridan bu katta raqam emasdek tuyulishi mumkin, ammo o‘sha payt uchun 37 ming juda katta ko‘rsatkich edi. Chunki o‘sha vaqtda quyosh panellarining narxi ancha yuqori bo‘lgan. Keyingi yillarda esa ularning narxi yil sayin pasayib bormoqda. Shuningdek, o‘rnatish infratuzilmasi bilan bog‘liq ko‘plab muammolar ham mavjud edi.
O‘shanda odamlar duch kelgan asosiy muammolardan biri – majburlash bilan bog‘liq edi. Hozir ko‘pchilik subsidiyasini ololmayotganidan shikoyat qilyapti. Ammo uch yil avval ular boshqa muammoga – quyosh panellarini majburiy o‘rnatishga duch kelgan edi.
Bu, birinchi navbatda, fermer xo‘jaliklari rahbarlari, mahalla raislari, maktab direktorlari va bog‘cha mudirlari kabi kasb egalariga taalluqli edi. Ko‘pchilik panellarni ma’muriy yo‘l bilan tarqatilgan kreditlar hisobidan o‘rnatgan.
— O‘sha paytdagi normativ-huquqiy hujjatga ko‘ra, quvvati 50 kilovattgacha bo‘lgan quyosh paneli o‘rnatganlarga o‘z ehtiyojidan ortiqcha ishlab chiqarilgan har bir kilovatt-soat elektr energiyasi uchun ming so‘mdan subsidiya to‘lanishi belgilangan edi. Bu mablag‘ davlat budjeti hisobidan ajratilishi kerak edi. Subsidiya mexanizmi qanday ishlagan?
— Aslida bu yerda ikki yoki uch bosqichli moliyalashtirish bo‘lmasligi uchun bir marta to‘lov qilish mexanizmi tanlangan. Masalan, bir kilovatt-soat elektr energiyasining tannarxi 600 so‘m bo‘lsa, davlat quyosh paneli orqali ishlab chiqarilgan har bir kilovatt-soat elektr energiyasi uchun 1000 so‘m to‘lagan.
